Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1283

Cylch haearn Edward

Mae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.

Llun: Castell Caernarfon dros yr harbwr wrth geg afon Seiont · Herbert Ortner, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1283 dechreuodd Edward I gestyll a threfi caerog Conwy, Caernarfon a Harlech. Daeth Biwmares yn ddiweddarach. Gyda Rhuddlan gwnaethant ei ‘Gylch Haearn’ o gwmpas Gwynedd.

Dechrau1283
AdeiladwrMeistr James o San Siôr, Meistr Gweithfeydd y Brenin yng Nghymru
HeddiwSafle Treftadaeth y Byd ers 1986

Y gost#

Costiodd Conwy tua £15,000, Caernarfon £15,500 a Harlech £8,190.

Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref
Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Llun: Cmao20, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Caernarfon a Chaergystennin#

Gwelai’r hanesydd Arnold Taylor furiau Caergystennin yn nhyrau rhesog Caernarfon.

Castell Biwmares ym Môn, yr olaf o bedwar castell mawr Safle Treftadaeth y Byd.
Castell Biwmares ym Môn, yr olaf o bedwar castell mawr Safle Treftadaeth y Byd. · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Statud Rhuddlan#

Ar 3 Mawrth 1284, yng Nghastell Rhuddlan, gwnaeth Edward Statud Rhuddlan. Creodd siroedd Môn, Meirionnydd, Caernarfon a’r Fflint a dod â chyfraith Lloegr i droseddau difrifol. Safodd hyd Ddeddfau 1535 ac 1542.

Tyrau Castell Rhuddlan uwchben afon Clwyd
Tyrau Castell Rhuddlan uwchben afon Clwyd · Llun: Julie Anne Workman, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Cyn ac wedyn

  1. Buddugoliaeth Moel-y-don

    Mae byddin Seisnig yn croesi Afon Menai ar bont o gychod. Mae’r Cymry yn ymosod arni, a boddir llawer o’r marchogion yn y llanw.

    Buddugoliaeth Moel-y-don
  2. Marwnad Llywelyn

    Mae Gruffudd ab yr Ynad Coch yn canu ei farwnad i Lywelyn, y tywysog olaf: ‘Oni welwch-chwi hynt y gwynt a’r glaw?’, un o gerddi mawr Cymru.

    Marwnad Llywelyn
  3. Dafydd yn ymladd ymlaen

    Wedi marw Llywelyn mae ei frawd Dafydd ap Gruffudd yn cymryd y teitl Tywysog Cymru ac yn dal allan ym mynyddoedd Eryri tan fis Mehefin.

    Dafydd yn ymladd ymlaen
  4. Statud Rhuddlan

    Mae Edward I yn rhannu’r dywysogaeth a orchfygwyd yn siroedd ar batrwm Lloegr ac yn cyflwyno cyfraith droseddol Lloegr.

    Statud Rhuddlan

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf