Gruffudd ab yr Ynad Coch
Bardd y farwnad fawr i Lywelyn (wedi’i gofnodi)Y bardd a ganodd y farwnad i Lywelyn ap Gruffudd wedi ei farw yn 1282, yr alargan fwyaf yn yr iaith Gymraeg.
Gruffudd ab yr Ynad Coch

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion
1282
Mae Gruffudd ab yr Ynad Coch yn canu ei farwnad i Lywelyn, y tywysog olaf: ‘Oni welwch-chwi hynt y gwynt a’r glaw?’, un o gerddi mawr Cymru.
Llun: Y gofeb i’r bardd Gruffudd ab yr Ynad Coch yn Nhalwrn, Môn. · Alan Fryer, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Wedi i Lywelyn syrthio, canodd y bardd Gruffudd ab yr Ynad Coch ei farwnad i’r tywysog olaf. Dyma un o gerddi mawr Cymru.FfynonellauGruffudd ab yr Ynad Coch (fl. 1280), poet ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Bardd yn ei flodau tua 1280 a ganodd farwnad gain i Lywelyn ap Gruffudd, tywysog Cymru, a fu farw yn 1282; mae’r gerdd yn Llyfr Coch Hergest (colofn 1417); rhoddir rhai cerddi crefyddol iddo ar seiliau annigonol.Yr Hen Iaith, part 22: the end of the world as we knew it ↗Jerry Hunter, Nation.Cymru, 3 Medi 2023 (Saesneg)Awdl yw’r farwnad sy’n cadw un brifodl, -aw, o’r dechrau i’r diwedd. Llinellau a ddyfynnir gyda Saesneg Hunter: ‘Oer galon dan fron o fraw’; ‘Llawer llef druan fel pan fu Gamlan’; ‘Poni welwch chwi hynt y gwynt a’r glaw?’; ‘Poni welwch chwi’r deri yn ymdaraw?’; ‘Poni welwch chwi’r môr yn meirwinaw’r tir?’; ‘Poni welwch chwi’r sŷr wedi’r syrthiaw?’
| Bardd | Gruffudd ab yr Ynad Coch, yn ei flodau tua 1280 |
|---|---|
| Ar glawr yn | Llyfr Coch Hergest |
| Mesur | Awdl ac un brifodl, -aw, o’r dechrau i’r diwedd |
Oer galon dan fron o fraw.
Gruffudd ab yr Ynad Coch
Llawer llef druan fel pan fu Gamlan.
Gruffudd ab yr Ynad Coch
Mae’n cymharu galar Cymru â’r llefain wedi Camlan, y frwydr lle syrthiodd Arthur.FfynhonnellYr Hen Iaith, part 22: the end of the world as we knew it ↗Jerry Hunter, Nation.Cymru, 3 Medi 2023 (Saesneg)Awdl yw’r farwnad sy’n cadw un brifodl, -aw, o’r dechrau i’r diwedd. Llinellau a ddyfynnir gyda Saesneg Hunter: ‘Oer galon dan fron o fraw’; ‘Llawer llef druan fel pan fu Gamlan’; ‘Poni welwch chwi hynt y gwynt a’r glaw?’; ‘Poni welwch chwi’r deri yn ymdaraw?’; ‘Poni welwch chwi’r môr yn meirwinaw’r tir?’; ‘Poni welwch chwi’r sŷr wedi’r syrthiaw?’
Poni welwch chwi hynt y gwynt a’r glaw?
Gruffudd ab yr Ynad Coch
Poni welwch chwi’r deri yn ymdaraw?
Gruffudd ab yr Ynad Coch
Poni welwch chwi’r sŷr wedi’r syrthiaw?
Gruffudd ab yr Ynad Coch
Mae’r bardd yn gweld yr holl fyd yn chwalu gyda marw’r tywysog.FfynhonnellYr Hen Iaith, part 22: the end of the world as we knew it ↗Jerry Hunter, Nation.Cymru, 3 Medi 2023 (Saesneg)Awdl yw’r farwnad sy’n cadw un brifodl, -aw, o’r dechrau i’r diwedd. Llinellau a ddyfynnir gyda Saesneg Hunter: ‘Oer galon dan fron o fraw’; ‘Llawer llef druan fel pan fu Gamlan’; ‘Poni welwch chwi hynt y gwynt a’r glaw?’; ‘Poni welwch chwi’r deri yn ymdaraw?’; ‘Poni welwch chwi’r môr yn meirwinaw’r tir?’; ‘Poni welwch chwi’r sŷr wedi’r syrthiaw?’

Ffynonellau a darllen pellach
Y bardd a ganodd y farwnad i Lywelyn ap Gruffudd wedi ei farw yn 1282, yr alargan fwyaf yn yr iaith Gymraeg.
Gruffudd ab yr Ynad CochAr Sul y Blodau mae Dafydd ap Gruffudd yn ymosod ar Gastell Penarlâg, ac mae Cymru’n codi unwaith eto dros ei rhyddid.
Dechrau rhyfel 1282Mae byddin Seisnig yn croesi Afon Menai ar bont o gychod. Mae’r Cymry yn ymosod arni, a boddir llawer o’r marchogion yn y llanw.
Buddugoliaeth Moel-y-donMae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.
Cylch haearn EdwardWedi marw Llywelyn mae ei frawd Dafydd ap Gruffudd yn cymryd y teitl Tywysog Cymru ac yn dal allan ym mynyddoedd Eryri tan fis Mehefin.
Dafydd yn ymladd ymlaenYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf