Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1282

Marwnad Llywelyn

Mae Gruffudd ab yr Ynad Coch yn canu ei farwnad i Lywelyn, y tywysog olaf: ‘Oni welwch-chwi hynt y gwynt a’r glaw?’, un o gerddi mawr Cymru.

Llun: Y gofeb i’r bardd Gruffudd ab yr Ynad Coch yn Nhalwrn, Môn. · Alan Fryer, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Wedi i Lywelyn syrthio, canodd y bardd Gruffudd ab yr Ynad Coch ei farwnad i’r tywysog olaf. Dyma un o gerddi mawr Cymru.

BarddGruffudd ab yr Ynad Coch, yn ei flodau tua 1280
Ar glawr ynLlyfr Coch Hergest
MesurAwdl ac un brifodl, -aw, o’r dechrau i’r diwedd

Oer galon#

Oer galon dan fron o fraw.

Gruffudd ab yr Ynad Coch

Llawer llef druan fel pan fu Gamlan.

Gruffudd ab yr Ynad Coch

Mae’n cymharu galar Cymru â’r llefain wedi Camlan, y frwydr lle syrthiodd Arthur.

Diwedd y byd#

Poni welwch chwi hynt y gwynt a’r glaw?

Gruffudd ab yr Ynad Coch

Poni welwch chwi’r deri yn ymdaraw?

Gruffudd ab yr Ynad Coch

Poni welwch chwi’r sŷr wedi’r syrthiaw?

Gruffudd ab yr Ynad Coch

Mae’r bardd yn gweld yr holl fyd yn chwalu gyda marw’r tywysog.

Dwy golofn o Lyfr Coch Hergest, y llyfr mawr sy’n cadw’r farwnad.
Dwy golofn o Lyfr Coch Hergest, y llyfr mawr sy’n cadw’r farwnad. · Llun: Hywel Fychan fab Hywel Goch of Buellt, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Lle digwyddodd

Y bobl

fl. 1277–1283

Gruffudd ab yr Ynad Coch

Bardd y farwnad fawr i Lywelyn (wedi’i gofnodi)

Y bardd a ganodd y farwnad i Lywelyn ap Gruffudd wedi ei farw yn 1282, yr alargan fwyaf yn yr iaith Gymraeg.

Gruffudd ab yr Ynad Coch

Cyn ac wedyn

  1. Dechrau rhyfel 1282

    Ar Sul y Blodau mae Dafydd ap Gruffudd yn ymosod ar Gastell Penarlâg, ac mae Cymru’n codi unwaith eto dros ei rhyddid.

    Dechrau rhyfel 1282
  2. Buddugoliaeth Moel-y-don

    Mae byddin Seisnig yn croesi Afon Menai ar bont o gychod. Mae’r Cymry yn ymosod arni, a boddir llawer o’r marchogion yn y llanw.

    Buddugoliaeth Moel-y-don
  3. Cylch haearn Edward

    Mae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.

    Cylch haearn Edward
  4. Dafydd yn ymladd ymlaen

    Wedi marw Llywelyn mae ei frawd Dafydd ap Gruffudd yn cymryd y teitl Tywysog Cymru ac yn dal allan ym mynyddoedd Eryri tan fis Mehefin.

    Dafydd yn ymladd ymlaen

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf