Hanes Cymru / Oes y Tywysogion

Oes y Tywysogion

Cilmeri

Mae maen hir o wenithfaen yn nodi’r fan lle lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd, tywysog brodorol olaf Cymru, ar 11 Rhagfyr 1282.

Llun: Cofeb wenithfaen Llywelyn ap Gruffudd ar ei thwmpath yng Nghilmeri, ger y fan lle syrthiodd yn 1282 · Rosser1954, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1282 52.150° N, 3.456° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Cofeb wenithfaen Llywelyn ap Gruffudd ar ei thwmpath yng Nghilmeri, ger y fan lle syrthiodd yn 1282
Cofeb wenithfaen Llywelyn ap Gruffudd ar ei thwmpath yng Nghilmeri, ger y fan lle syrthiodd yn 1282 · Llun: Rosser1954, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Cilmeri, ger afon Irfon i’r gorllewin o Lanfair-ym-Muallt, yw’r lle y syrthiodd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, Llywelyn Ein Llyw Olaf, ar 11 Rhagfyr 1282. Mae maen mawr o’i Wynedd ei hun yn nodi’r fan, a phob Rhagfyr daw llawer yma i’w gofio.

TywysogLlywelyn ap Gruffudd, o Linach Aberffraw
Syrthiodd11 Rhagfyr 1282
CofebGwenithfaen o Drefor, a godwyd yn 1956

Y tywysog olaf

Llywelyn ap Gruffudd oedd Tywysog Cymru brodorol olaf Llinach frenhinol Aberffraw. Ym mis Rhagfyr 1282 daeth i’r de i Fuellt, ac ar 11 Rhagfyr syrthiodd yn agos i’r rhyd dros Afon Irfon, ychydig islaw lle saif y maen coffa heddiw.

Y farwnad fawr

Wedi i Lywelyn syrthio, canodd y bardd Gruffudd ab yr Ynad Coch ei farwnad i’r tywysog olaf, un o gerddi mawr Cymru, lle mae’r holl fyd fel petai’n galaru:

Poni welwch chwi’r sŷr wedi’r syrthiaw?

Gruffudd ab yr Ynad Coch

Y maen o Wynedd

Nodwyd y fan gyntaf gan golofn yn 1902. Yn 1956 cododd gwladgarwyr Cymreig y gofeb bresennol, bloc garw o wenithfaen o chwarel Trefor yn Sir Gaernarfon, sir Llywelyn ei hun, ar dwmpath isel. Mae cerrig y gofeb gyntaf wedi’u gosod yn ei grisiau, gyda’r geiriau: Ger y fan hon y lladdwyd Llywelyn ein Llyw Olaf 1282.

Cofio Llywelyn

Bob blwyddyn, ar y Sadwrn agosaf at 11 Rhagfyr, daw pobl i Gilmeri i anrhydeddu Llywelyn: gwasanaeth yn hen eglwys Llanynys, gorymdaith o dafarn y Prince Llywelyn at y maen, a choffâd wrth ei ymyl, gyda chyfarfodydd yn Aberedw ac Abaty Cwm-hir drannoeth. Rhoddodd y prifardd Gerallt Lloyd Owen yr enw Cilmeri ar awdl ac ar gyfrol o’i gerddi nodedig.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Beth ddigwyddodd yma

  1. Marwolaeth yng Nghilmeri

    Lladdwyd Llywelyn mewn cyrch ger Llanfair-ym-Muallt ar 11 Rhagfyr. Daw rheolaeth frodorol annibynnol i ben.

    Marwolaeth yng Nghilmeri
  2. Marwnad Llywelyn

    Mae Gruffudd ab yr Ynad Coch yn canu ei farwnad i Lywelyn, y tywysog olaf: ‘Oni welwch-chwi hynt y gwynt a’r glaw?’, un o gerddi mawr Cymru.

    Marwnad Llywelyn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf