Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1169

Meibion Nest yn hwylio am Iwerddon

Mae Robert FitzStephen, mab Nest ferch Rhys, yn glanio ym Mae Bannow gyda saethwyr a marchogion o dde Cymru, a’i mab Morys FitzGerald yn ei ddilyn: glaniad cyntaf y gwŷr o Gymru a ddechreuodd goncwest Normanaidd Iwerddon.

Llun: Robert fab Steffan, mab Nest, wedi’i dynnu mewn llawysgrif o lyfr Gerallt Gymro am oresgyn Iwerddon. · Gerald of Wales (manuscript drawing), Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ym Mai 1169 hwyliodd Robert fab Steffan, un o feibion Nest ferch Rhys, o dde Cymru i Iwerddon. Dyma laniad cyntaf y gwŷr o Gymru a ddechreuodd y goncwest Normanaidd ar Iwerddon.

Glanio1 Mai 1169, ger Bae Bannow
Gyda30 marchog, 60 o wŷr arfog a 300 o saethwyr
MamNest ferch Rhys

Wedi’i ryddhau gan yr Arglwydd Rhys#

Bu Robert yn garcharor i’r Arglwydd Rhys, ei gefnder ei hun, ers 1165. Rhyddhaodd Rhys ef yn 1168 er mwyn iddo fynd i helpu Diarmait, brenin Leinster.

Wexford#

Syrthiodd Wexford wedi gwarchae o ddau ddiwrnod yn unig. Rhannodd Robert diroedd Bargy a Forth â’i hanner brawd Morys fab Gerallt, mab arall i Nest.

Yr arfordir creigiog ger Bae Bannow yn Swydd Wexford, lle glaniodd Robert yn 1169.
Yr arfordir creigiog ger Bae Bannow yn Swydd Wexford, lle glaniodd Robert yn 1169. · Llun: Pam Brophy, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y FitzGeraldiaid#

Bu farw Morys yn Wexford yn 1176. Ohono ef y daeth ieirll mawr FitzGerald Kildare a Desmond, ac ysgrifennodd ei nai Gerallt Gymro hanes y goncwest.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Y bobl

c. 1085–c. 1136

Nest ferch Rhys

Tywysoges Deheubarth (wedi’i gofnodi)

Merch Rhys ap Tewdwr. Pan gipiwyd hi o Genarth Bychan yn 1109, cododd de Cymru yn wenfflam.

Nest ferch Rhys

Cyn ac wedyn

  1. Troi Harri’r Ail yn ôl

    Mae Owain Gwynedd yn arwain cynghrair prin o reolwyr Cymru yn erbyn ymosodiad Seisnig enfawr. Mae stormydd ar y Berwyn a chyrchoedd y Cymry yn gorfodi Harri’r Ail i encilio.

    Troi Harri’r Ail yn ôl
  2. Y brenin a ddaeth yn dywysog

    Mae’r Brenin Owain Gwynedd yn ysgrifennu at Louis VII o Ffrainc fel Waliarum princeps, Tywysog Cymru: y defnydd hynaf o’r teitl sydd wedi goroesi. Golygai princeps, teitl Awgwstws, y cyntaf oll. Mae Harri’r Ail ‘yn ddig iawn’.

    Y brenin a ddaeth yn dywysog
  3. Madog yn hwylio i’r gorllewin

    Yn ôl traddodiad Cymru, hwyliodd Madog ab Owain Gwynedd tua’r gorllewin o Landrillo-yn-Rhos a chanfod gwlad newydd dros y cefnfor, dair canrif cyn Columbus.

    Madog yn hwylio i’r gorllewin
  4. Marw Owain Gwynedd

    Mae’r Brenin Owain Gwynedd yn marw ar ôl teyrnasiad hir a gogoneddus. Ef oedd y rheolwr cyntaf i’w alw’i hun yn Dywysog y Cymry.

    Marw Owain Gwynedd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf