Padarn Sant
Sefydlydd Llanbadarn Fawr (cronicl cynnar:Buchedd Padarn, tua 1120)Y sant a sefydlodd fynachlog ac esgobaeth Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, a ddaeth yn un o ganolfannau dysg mawr Cymru.
Padarn Sant
Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau
c. 550 OC
Mae Sant Padarn yn sefydlu ei fynachlog yn Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth. Roedd ei hysgol yn dal yn enwog bum can mlynedd yn ddiweddarach, pan ddysgai Sulien a’i feibion yno.
Llun: Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth · Pricey, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons
Sefydlodd Padarn Sant ei eglwys yn Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, ar ddechrau’r 500au. Daeth yn sedd esgob ac, bum can mlynedd yn ddiweddarach, yn un o ganolfannau dysg mawr Cymru.FfynonellauSaint Paternus ↗Wikipedia (Saesneg)Padarn, abad-esgob ar ddechrau’r chweched ganrif a gysylltir â Llanbadarn Fawr; mae’r Vita Sancti Paterni yn ei alw’n Llydawr o dras, ond mae ysgolheigion yn awr yn ffafrio tarddiad Cymreig; hyfforddwyd ef yn ysgol Illtud, sefydlodd y fynachlog yn Llanbadarn Fawr, a ddaeth yn sedd esgob, ac yn ddiweddarach cododd fynachlog yn Gwened; dywed y Fuchedd iddo fynd i Gaersalem gyda Dewi a Theilo i’w gwneud yn esgobion, a chael ffon fagl a thiwnig gan y patriarch; ei ŵyl ar 16 Ebrill.Sulien ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Tyddewi 1073–1078 a 1079/80–1085/6, bu farw tua 1090/1; â chysylltiad agos â chlas Llanbadarn Fawr, lle cafodd loches rhag cyrchoedd y Llychlynwyr ar Dyddewi; roedd gan Lanbadarn enw am ysgolheictod; ysgrifennodd ei fab Rhygyfarch Fuchedd Dewi Sant.
| Pryd | Dechrau’r 500au |
|---|---|
| Ble | Llanbadarn Fawr, Ceredigion |
| Dydd gŵyl | 16 Ebrill |
Mae ei Fuchedd yn ei alw’n Llydawr, ond mae ysgolheigion yn awr yn credu mai Cymro ydoedd. Hyfforddwyd ef yn ysgol Illtud, sefydlodd y fynachlog yn Llanbadarn Fawr, ac yn ddiweddarach cododd fynachlog yn Gwened, yn Llydaw.FfynhonnellSaint Paternus ↗Wikipedia (Saesneg)Padarn, abad-esgob ar ddechrau’r chweched ganrif a gysylltir â Llanbadarn Fawr; mae’r Vita Sancti Paterni yn ei alw’n Llydawr o dras, ond mae ysgolheigion yn awr yn ffafrio tarddiad Cymreig; hyfforddwyd ef yn ysgol Illtud, sefydlodd y fynachlog yn Llanbadarn Fawr, a ddaeth yn sedd esgob, ac yn ddiweddarach cododd fynachlog yn Gwened; dywed y Fuchedd iddo fynd i Gaersalem gyda Dewi a Theilo i’w gwneud yn esgobion, a chael ffon fagl a thiwnig gan y patriarch; ei ŵyl ar 16 Ebrill.
Dywed y Fuchedd i Badarn fynd i Gaersalem gyda Dewi a Theilo i’w gwneud yn esgobion, ac i’r patriarch roi ffon a thiwnig iddo.FfynhonnellSaint Paternus ↗Wikipedia (Saesneg)Padarn, abad-esgob ar ddechrau’r chweched ganrif a gysylltir â Llanbadarn Fawr; mae’r Vita Sancti Paterni yn ei alw’n Llydawr o dras, ond mae ysgolheigion yn awr yn ffafrio tarddiad Cymreig; hyfforddwyd ef yn ysgol Illtud, sefydlodd y fynachlog yn Llanbadarn Fawr, a ddaeth yn sedd esgob, ac yn ddiweddarach cododd fynachlog yn Gwened; dywed y Fuchedd iddo fynd i Gaersalem gyda Dewi a Theilo i’w gwneud yn esgobion, a chael ffon fagl a thiwnig gan y patriarch; ei ŵyl ar 16 Ebrill.
Yn y 1000au roedd gan Lanbadarn enw am ysgolheictod. Gwnaeth Sulien, a fu ddwywaith yn esgob Tyddewi, ei gartref yno, ac ysgrifennodd ei fab Rhygyfarch Fuchedd Dewi Sant.FfynhonnellSulien ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Tyddewi 1073–1078 a 1079/80–1085/6, bu farw tua 1090/1; â chysylltiad agos â chlas Llanbadarn Fawr, lle cafodd loches rhag cyrchoedd y Llychlynwyr ar Dyddewi; roedd gan Lanbadarn enw am ysgolheictod; ysgrifennodd ei fab Rhygyfarch Fuchedd Dewi Sant.
Mae eglwys Padarn sy’n sefyll heddiw yn dyddio o 1257, ac yn y 1300au gwnaeth Dafydd ap Gwilym hi’n olygfa i’w gerdd am ferched Llanbadarn.FfynhonnellLlanbadarn Fawr, Ceredigion ↗Wikipedia (Saesneg)Saif yr eglwys ar safle’r fam eglwys a sefydlwyd gan Badarn yn y chweched ganrif; mae’r eglwys bresennol yn dyddio o 1257; ysgrifennodd Dafydd ap Gwilym am eglwys y plwyf yn “Merched Llanbadarn”.
Mae unig Fuchedd Padarn yn llawysgrif Cotton Vespasian A. xiv. Paternus oedd enw Lladin o leiaf ddau sant o Lydaw, ac aeth ei hanes yn gymysg â’u hanes hwy, nes i’r Canon G. H. Doble benderfynu ei fod yn fwy tebygol o fod yn frodor o dde-ddwyrain Cymru.FfynonellauPadarn (c. 560), saint ↗Emrys George Bowen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCyfoeswr i Ddewi a Theilo, a gysylltir â grŵp bach o eglwysi yn Sir Aberteifi a Sir Faesyfed; mae ei unig Fuchedd yn Cotton Vespasian A. xiv; mae’n ei wneud yn frodor o Lydaw, ond gan mai Paternus oedd enw Lladin o leiaf ddau sant o Lydaw cymysgwyd ei stori â’u rhai hwy, a daeth y Canon G. H. Doble i’r casgliad na ellir dal at y tarddiad Llydewig mwyach, gan chwilio yn hytrach am ‘Lydaw’ Gymreig yn ne-ddwyrain Cymru; os felly, daeth i orllewin Cymru dros y môr, oherwydd mae ei eglwys fawr yng Ngheredigion yng ngolwg y cefnfor, a lledodd ei gwlt i’r tir dros fylchau’r mynyddoedd i ddyffrynnoedd Maesyfed; parhaodd enwogrwydd ei glas yn Llanbadarn Fawr ymhell wedi ei ddydd ac i oes y Normaniaid, oherwydd nododd Gerallt Gymro ei fod yn sefyll o hyd pan aeth heibio yn 1188.Padarn ↗Wicipedia CymraegSant o Gymru neu Lydaw, Paternus; gŵyl 16 Ebrill; enwyd nifer o eglwysi yng Ngheredigion a Phowys ar ei ôl, yr enwocaf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth, gyda Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Trefeglwys yng Ngheredigion a Llanbadarn Fynydd a Llanbadarn-y-garreg ym Mhowys; mae gweddillion hen eglwys y dywedir ei bod wedi’i chysegru iddo ger Llanberis, felly mae’n debyg mai ef a roddodd ei enw i Lyn Padarn a Dolbadarn; credai G. H. Doble mai brodor o dde-ddwyrain Cymru ydoedd yn ôl pob tebyg; mae Patern, esgob Gwened, yn un o Saith Sant sylfaenol Llydaw. Os felly, daeth i’r gorllewin ar y môr, oherwydd mae ei eglwys fawr yng Ngheredigion o fewn golwg i’r cefnfor, a lledodd ei enw i’r tir dros fylchau’r mynyddoedd i gymoedd Maesyfed.FfynhonnellPadarn (c. 560), saint ↗Emrys George Bowen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCyfoeswr i Ddewi a Theilo, a gysylltir â grŵp bach o eglwysi yn Sir Aberteifi a Sir Faesyfed; mae ei unig Fuchedd yn Cotton Vespasian A. xiv; mae’n ei wneud yn frodor o Lydaw, ond gan mai Paternus oedd enw Lladin o leiaf ddau sant o Lydaw cymysgwyd ei stori â’u rhai hwy, a daeth y Canon G. H. Doble i’r casgliad na ellir dal at y tarddiad Llydewig mwyach, gan chwilio yn hytrach am ‘Lydaw’ Gymreig yn ne-ddwyrain Cymru; os felly, daeth i orllewin Cymru dros y môr, oherwydd mae ei eglwys fawr yng Ngheredigion yng ngolwg y cefnfor, a lledodd ei gwlt i’r tir dros fylchau’r mynyddoedd i ddyffrynnoedd Maesyfed; parhaodd enwogrwydd ei glas yn Llanbadarn Fawr ymhell wedi ei ddydd ac i oes y Normaniaid, oherwydd nododd Gerallt Gymro ei fod yn sefyll o hyd pan aeth heibio yn 1188.
Dywed y Fuchedd iddo ddod gyda’i gefnder Cadfan a chwmni o fynaich tua 524, ac i’w sancteiddrwydd dawelu byddinoedd dau frenin yn Iwerddon.FfynhonnellPaternus of Vannes (Padarn) ↗Wikipedia (Saesneg)Padarn (Paternus; Llydaweg Padern; bu farw tua 550), abad-esgob o ddechrau’r chweched ganrif a sefydlodd Eglwys Sant Padarn yng Ngheredigion; ymddengys mai’r un gŵr yw â Sant Paternus o Avranches, a chododd fynachlog yng Ngwened a chyfrifir ef yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; yn ôl ei Fuchedd daeth gyda’i gefnder Cadfan a chymdeithas o fynaich i Brydain tua 524, astudiodd yn ysgol Illtud, a sefydlu mynachlog Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth, a ddaeth yn sedd esgobaeth newydd ac yntau’n esgob cyntaf iddi; tawelodd ei sancteiddrwydd fyddinoedd dau frenin yn Iwerddon; rhoddodd Maelgwn Gwynedd, wedi’i iacháu ar ôl gofyn ei faddeuant, y tir o aber Rheidol hyd at flaen Clarach ac ar hyd Clarach i’r môr i’w gymuned; gyda Dewi a Theilo aeth i Gaersalem i’w wneud yn esgob gan y patriarch, ac ar y ffordd cawsant ddawn ieithoedd; rhoddodd y patriarch ffon a thiwnig wedi’i gwehyddu’n gain i Badarn; wedi dychwelyd rhanasant y wlad yn dair esgobaeth; gŵyl 16 Ebrill; eglwysi yn Llanbadarn Fawr, Llanberis a thair ym Maesyfed; mae Athrofa Padarn Sant yn hyfforddi gweinidogion yr Eglwys yng Nghymru.
Mae’r Fuchedd yn adrodd sut y rhoddodd Maelgwn Gwynedd, wedi’i iacháu ar ôl gofyn maddeuant Padarn, y tir o aber Rheidol hyd at flaen Clarach, ac ar hyd Clarach i’r môr, i’w gymuned.FfynonellauPaternus of Vannes (Padarn) ↗Wikipedia (Saesneg)Padarn (Paternus; Llydaweg Padern; bu farw tua 550), abad-esgob o ddechrau’r chweched ganrif a sefydlodd Eglwys Sant Padarn yng Ngheredigion; ymddengys mai’r un gŵr yw â Sant Paternus o Avranches, a chododd fynachlog yng Ngwened a chyfrifir ef yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; yn ôl ei Fuchedd daeth gyda’i gefnder Cadfan a chymdeithas o fynaich i Brydain tua 524, astudiodd yn ysgol Illtud, a sefydlu mynachlog Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth, a ddaeth yn sedd esgobaeth newydd ac yntau’n esgob cyntaf iddi; tawelodd ei sancteiddrwydd fyddinoedd dau frenin yn Iwerddon; rhoddodd Maelgwn Gwynedd, wedi’i iacháu ar ôl gofyn ei faddeuant, y tir o aber Rheidol hyd at flaen Clarach ac ar hyd Clarach i’r môr i’w gymuned; gyda Dewi a Theilo aeth i Gaersalem i’w wneud yn esgob gan y patriarch, ac ar y ffordd cawsant ddawn ieithoedd; rhoddodd y patriarch ffon a thiwnig wedi’i gwehyddu’n gain i Badarn; wedi dychwelyd rhanasant y wlad yn dair esgobaeth; gŵyl 16 Ebrill; eglwysi yn Llanbadarn Fawr, Llanberis a thair ym Maesyfed; mae Athrofa Padarn Sant yn hyfforddi gweinidogion yr Eglwys yng Nghymru.St Padarn’s Church, Llanbadarn Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, yr eglwys ganoloesol fwyaf yng nghanolbarth Cymru; sefydlwyd ddechrau’r 6ed ganrif, gan Badarn yn ôl pob tebyg, a bu wedyn yn glas, yn briordy Benedictaidd, yn glas eto, yn reithoraeth frenhinol, yn eglwys Abaty Vale Royal, ac o 1538 yn eglwys blwyf; un o brif glasau Cymru Gristnogol gynnar a’r un y gwyddom fwyaf amdani, yn rhannol oherwydd ei rhan fel canolfan ysgrifennu; dywedir i Badarn, Paternus, ddod o Lydaw, er efallai mai o dde-ddwyrain Cymru y daeth, ac roedd yn abad ac yn esgob ac oddi yma lledodd y ffydd drwy’r wlad; yn ôl traddodiad bu’n arwain ei esgobaeth am un mlynedd ar hugain a sefydlu eglwysi a mynachlogydd drwy Geredigion; cofir ei bregethu yn y gorllewin yn y Trioedd; mae Sarn Helen yn croesi’r Rheidol gerllaw, a chydag Ystrad Fflur a Llanddewi Brefi roedd yn un o dri lle eglwysig pwysicaf Ceredigion yr Oesoedd Canol; dywed ei Fuchedd i Faelgwn, brenin Gwynedd, roi iddo’r tiroedd rhwng y Rheidol a’r Clarach, ac i Badarn, Dewi a Theilo fynd i Gaersalem gyda’i gilydd a chael eu hanrhydeddu gan y Patriarch, a Phadarn yn cael tiwnig a ffon; yn y 12fed ganrif cedwid ei ffon, Cyrwen, yn grair yma; mae eglwysi yn ei enw yn Llanbadarn Fynydd, Llanbadarn Garreg, Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Fach; ysgrifennwyd Buchedd Dewi yma tua 1090. Yn ôl traddodiad bu Padarn yn arwain ei esgobaeth am un mlynedd ar hugain a sefydlodd eglwysi a mynachlogydd ar draws Ceredigion, ac mae’r Trioedd yn cofio’i bregethu yng ngorllewin Cymru.FfynhonnellSt Padarn’s Church, Llanbadarn Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, yr eglwys ganoloesol fwyaf yng nghanolbarth Cymru; sefydlwyd ddechrau’r 6ed ganrif, gan Badarn yn ôl pob tebyg, a bu wedyn yn glas, yn briordy Benedictaidd, yn glas eto, yn reithoraeth frenhinol, yn eglwys Abaty Vale Royal, ac o 1538 yn eglwys blwyf; un o brif glasau Cymru Gristnogol gynnar a’r un y gwyddom fwyaf amdani, yn rhannol oherwydd ei rhan fel canolfan ysgrifennu; dywedir i Badarn, Paternus, ddod o Lydaw, er efallai mai o dde-ddwyrain Cymru y daeth, ac roedd yn abad ac yn esgob ac oddi yma lledodd y ffydd drwy’r wlad; yn ôl traddodiad bu’n arwain ei esgobaeth am un mlynedd ar hugain a sefydlu eglwysi a mynachlogydd drwy Geredigion; cofir ei bregethu yn y gorllewin yn y Trioedd; mae Sarn Helen yn croesi’r Rheidol gerllaw, a chydag Ystrad Fflur a Llanddewi Brefi roedd yn un o dri lle eglwysig pwysicaf Ceredigion yr Oesoedd Canol; dywed ei Fuchedd i Faelgwn, brenin Gwynedd, roi iddo’r tiroedd rhwng y Rheidol a’r Clarach, ac i Badarn, Dewi a Theilo fynd i Gaersalem gyda’i gilydd a chael eu hanrhydeddu gan y Patriarch, a Phadarn yn cael tiwnig a ffon; yn y 12fed ganrif cedwid ei ffon, Cyrwen, yn grair yma; mae eglwysi yn ei enw yn Llanbadarn Fynydd, Llanbadarn Garreg, Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Fach; ysgrifennwyd Buchedd Dewi yma tua 1090. Ar y ffordd i Gaersalem, medd y Fuchedd, rhoddwyd dawn tafodau iddo ef a’i gymdeithion, ac wedi dychwelyd rhanasant y wlad yn dair esgobaeth.FfynhonnellPaternus of Vannes (Padarn) ↗Wikipedia (Saesneg)Padarn (Paternus; Llydaweg Padern; bu farw tua 550), abad-esgob o ddechrau’r chweched ganrif a sefydlodd Eglwys Sant Padarn yng Ngheredigion; ymddengys mai’r un gŵr yw â Sant Paternus o Avranches, a chododd fynachlog yng Ngwened a chyfrifir ef yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; yn ôl ei Fuchedd daeth gyda’i gefnder Cadfan a chymdeithas o fynaich i Brydain tua 524, astudiodd yn ysgol Illtud, a sefydlu mynachlog Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth, a ddaeth yn sedd esgobaeth newydd ac yntau’n esgob cyntaf iddi; tawelodd ei sancteiddrwydd fyddinoedd dau frenin yn Iwerddon; rhoddodd Maelgwn Gwynedd, wedi’i iacháu ar ôl gofyn ei faddeuant, y tir o aber Rheidol hyd at flaen Clarach ac ar hyd Clarach i’r môr i’w gymuned; gyda Dewi a Theilo aeth i Gaersalem i’w wneud yn esgob gan y patriarch, ac ar y ffordd cawsant ddawn ieithoedd; rhoddodd y patriarch ffon a thiwnig wedi’i gwehyddu’n gain i Badarn; wedi dychwelyd rhanasant y wlad yn dair esgobaeth; gŵyl 16 Ebrill; eglwysi yn Llanbadarn Fawr, Llanberis a thair ym Maesyfed; mae Athrofa Padarn Sant yn hyfforddi gweinidogion yr Eglwys yng Nghymru. Yn y ddeuddegfed ganrif cedwid ei ffon, Cyrwen, yn grair yn Llanbadarn.FfynhonnellSt Padarn’s Church, Llanbadarn Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, yr eglwys ganoloesol fwyaf yng nghanolbarth Cymru; sefydlwyd ddechrau’r 6ed ganrif, gan Badarn yn ôl pob tebyg, a bu wedyn yn glas, yn briordy Benedictaidd, yn glas eto, yn reithoraeth frenhinol, yn eglwys Abaty Vale Royal, ac o 1538 yn eglwys blwyf; un o brif glasau Cymru Gristnogol gynnar a’r un y gwyddom fwyaf amdani, yn rhannol oherwydd ei rhan fel canolfan ysgrifennu; dywedir i Badarn, Paternus, ddod o Lydaw, er efallai mai o dde-ddwyrain Cymru y daeth, ac roedd yn abad ac yn esgob ac oddi yma lledodd y ffydd drwy’r wlad; yn ôl traddodiad bu’n arwain ei esgobaeth am un mlynedd ar hugain a sefydlu eglwysi a mynachlogydd drwy Geredigion; cofir ei bregethu yn y gorllewin yn y Trioedd; mae Sarn Helen yn croesi’r Rheidol gerllaw, a chydag Ystrad Fflur a Llanddewi Brefi roedd yn un o dri lle eglwysig pwysicaf Ceredigion yr Oesoedd Canol; dywed ei Fuchedd i Faelgwn, brenin Gwynedd, roi iddo’r tiroedd rhwng y Rheidol a’r Clarach, ac i Badarn, Dewi a Theilo fynd i Gaersalem gyda’i gilydd a chael eu hanrhydeddu gan y Patriarch, a Phadarn yn cael tiwnig a ffon; yn y 12fed ganrif cedwid ei ffon, Cyrwen, yn grair yma; mae eglwysi yn ei enw yn Llanbadarn Fynydd, Llanbadarn Garreg, Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Fach; ysgrifennwyd Buchedd Dewi yma tua 1090.
Mae eglwysi’n dwyn ei enw yn Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Trefeglwys yng Ngheredigion, ac yn Llanbadarn Fynydd, Llanbadarn-y-garreg a Llanbadarn Fach. Ger Llanberis mae olion hen eglwys y dywedir ei bod yn eiddo iddo, ac mae’n debyg mai ef a roddodd ei enw i Lyn Padarn a Dolbadarn.FfynonellauPadarn ↗Wicipedia CymraegSant o Gymru neu Lydaw, Paternus; gŵyl 16 Ebrill; enwyd nifer o eglwysi yng Ngheredigion a Phowys ar ei ôl, yr enwocaf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth, gyda Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Trefeglwys yng Ngheredigion a Llanbadarn Fynydd a Llanbadarn-y-garreg ym Mhowys; mae gweddillion hen eglwys y dywedir ei bod wedi’i chysegru iddo ger Llanberis, felly mae’n debyg mai ef a roddodd ei enw i Lyn Padarn a Dolbadarn; credai G. H. Doble mai brodor o dde-ddwyrain Cymru ydoedd yn ôl pob tebyg; mae Patern, esgob Gwened, yn un o Saith Sant sylfaenol Llydaw.St Padarn’s Church, Llanbadarn Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, yr eglwys ganoloesol fwyaf yng nghanolbarth Cymru; sefydlwyd ddechrau’r 6ed ganrif, gan Badarn yn ôl pob tebyg, a bu wedyn yn glas, yn briordy Benedictaidd, yn glas eto, yn reithoraeth frenhinol, yn eglwys Abaty Vale Royal, ac o 1538 yn eglwys blwyf; un o brif glasau Cymru Gristnogol gynnar a’r un y gwyddom fwyaf amdani, yn rhannol oherwydd ei rhan fel canolfan ysgrifennu; dywedir i Badarn, Paternus, ddod o Lydaw, er efallai mai o dde-ddwyrain Cymru y daeth, ac roedd yn abad ac yn esgob ac oddi yma lledodd y ffydd drwy’r wlad; yn ôl traddodiad bu’n arwain ei esgobaeth am un mlynedd ar hugain a sefydlu eglwysi a mynachlogydd drwy Geredigion; cofir ei bregethu yn y gorllewin yn y Trioedd; mae Sarn Helen yn croesi’r Rheidol gerllaw, a chydag Ystrad Fflur a Llanddewi Brefi roedd yn un o dri lle eglwysig pwysicaf Ceredigion yr Oesoedd Canol; dywed ei Fuchedd i Faelgwn, brenin Gwynedd, roi iddo’r tiroedd rhwng y Rheidol a’r Clarach, ac i Badarn, Dewi a Theilo fynd i Gaersalem gyda’i gilydd a chael eu hanrhydeddu gan y Patriarch, a Phadarn yn cael tiwnig a ffon; yn y 12fed ganrif cedwid ei ffon, Cyrwen, yn grair yma; mae eglwysi yn ei enw yn Llanbadarn Fynydd, Llanbadarn Garreg, Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Fach; ysgrifennwyd Buchedd Dewi yma tua 1090. Yn Llydaw mae Padern, esgob Gwened, yn un o’r saith sant sylfaenol.FfynhonnellPadarn ↗Wicipedia CymraegSant o Gymru neu Lydaw, Paternus; gŵyl 16 Ebrill; enwyd nifer o eglwysi yng Ngheredigion a Phowys ar ei ôl, yr enwocaf Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth, gyda Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Trefeglwys yng Ngheredigion a Llanbadarn Fynydd a Llanbadarn-y-garreg ym Mhowys; mae gweddillion hen eglwys y dywedir ei bod wedi’i chysegru iddo ger Llanberis, felly mae’n debyg mai ef a roddodd ei enw i Lyn Padarn a Dolbadarn; credai G. H. Doble mai brodor o dde-ddwyrain Cymru ydoedd yn ôl pob tebyg; mae Patern, esgob Gwened, yn un o Saith Sant sylfaenol Llydaw.
Eglwys Padarn yw eglwys ganoloesol fwyaf canolbarth Cymru. Dros y canrifoedd bu’n glas, yn briordy Benedictaidd, yn glas eto, yn rheithoriaeth frenhinol ac yn eglwys i Abaty Vale Royal, ac o 1538 yn eglwys blwyf. Gydag Ystrad Fflur a Llanddewi Brefi roedd yn un o dri lle eglwysig pwysicaf Ceredigion yr Oesoedd Canol.FfynhonnellSt Padarn’s Church, Llanbadarn Fawr ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, yr eglwys ganoloesol fwyaf yng nghanolbarth Cymru; sefydlwyd ddechrau’r 6ed ganrif, gan Badarn yn ôl pob tebyg, a bu wedyn yn glas, yn briordy Benedictaidd, yn glas eto, yn reithoraeth frenhinol, yn eglwys Abaty Vale Royal, ac o 1538 yn eglwys blwyf; un o brif glasau Cymru Gristnogol gynnar a’r un y gwyddom fwyaf amdani, yn rhannol oherwydd ei rhan fel canolfan ysgrifennu; dywedir i Badarn, Paternus, ddod o Lydaw, er efallai mai o dde-ddwyrain Cymru y daeth, ac roedd yn abad ac yn esgob ac oddi yma lledodd y ffydd drwy’r wlad; yn ôl traddodiad bu’n arwain ei esgobaeth am un mlynedd ar hugain a sefydlu eglwysi a mynachlogydd drwy Geredigion; cofir ei bregethu yn y gorllewin yn y Trioedd; mae Sarn Helen yn croesi’r Rheidol gerllaw, a chydag Ystrad Fflur a Llanddewi Brefi roedd yn un o dri lle eglwysig pwysicaf Ceredigion yr Oesoedd Canol; dywed ei Fuchedd i Faelgwn, brenin Gwynedd, roi iddo’r tiroedd rhwng y Rheidol a’r Clarach, ac i Badarn, Dewi a Theilo fynd i Gaersalem gyda’i gilydd a chael eu hanrhydeddu gan y Patriarch, a Phadarn yn cael tiwnig a ffon; yn y 12fed ganrif cedwid ei ffon, Cyrwen, yn grair yma; mae eglwysi yn ei enw yn Llanbadarn Fynydd, Llanbadarn Garreg, Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Fach; ysgrifennwyd Buchedd Dewi yma tua 1090. Gwelodd Gerallt Gymro’r clas yn dal i sefyll pan aeth heibio yn 1188.FfynhonnellPadarn (c. 560), saint ↗Emrys George Bowen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCyfoeswr i Ddewi a Theilo, a gysylltir â grŵp bach o eglwysi yn Sir Aberteifi a Sir Faesyfed; mae ei unig Fuchedd yn Cotton Vespasian A. xiv; mae’n ei wneud yn frodor o Lydaw, ond gan mai Paternus oedd enw Lladin o leiaf ddau sant o Lydaw cymysgwyd ei stori â’u rhai hwy, a daeth y Canon G. H. Doble i’r casgliad na ellir dal at y tarddiad Llydewig mwyach, gan chwilio yn hytrach am ‘Lydaw’ Gymreig yn ne-ddwyrain Cymru; os felly, daeth i orllewin Cymru dros y môr, oherwydd mae ei eglwys fawr yng Ngheredigion yng ngolwg y cefnfor, a lledodd ei gwlt i’r tir dros fylchau’r mynyddoedd i ddyffrynnoedd Maesyfed; parhaodd enwogrwydd ei glas yn Llanbadarn Fawr ymhell wedi ei ddydd ac i oes y Normaniaid, oherwydd nododd Gerallt Gymro ei fod yn sefyll o hyd pan aeth heibio yn 1188. Cedwir dwy groes ganoloesol y tu mewn, ac mae to’r gangell o goed a gwympwyd yn 1491.FfynhonnellSt Padarn’s Church, Llanbadarn Fawr ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 271): eglwys fawr gain o’r 13eg ganrif, ar ffurf croes, gyda chorff heb eiliau, croesfreichiau a thŵr canol; estynnwyd tua 1475 a’i hadfer fesul cam o 1867 i 1884 gan John Pollard Seddon; cedwir dwy groes ganoloesol y tu mewn; mae gan do talcen y gangell, o ddiwedd yr Oesoedd Canol ac wedi’i orffen yn gain â bosiau, ddyddiad cwympo coed o 1491, ac mae arysgrif ffenestr yn enwi William Stafford, abad Vale Royal, sy’n cadarnhau i’r gangell gael ei hailgodi bryd hynny; gosodwyd llawr brithwaith 40 metr sgwâr dan y tŵr yn y 1870au. Bu William Morgan, a roddodd y Beibl Cymraeg i Gymru, yn ficer yma, ac mae Athrofa Padarn Sant yn hyfforddi gweinidogion yr Eglwys yng Nghymru heddiw.FfynonellauEglwys Padarn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys Padarn yn Llanbadarn Fawr, Ceredigion, man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif; yn yr Oesoedd Canol cynnar bu Sulien a’i fab Rhygyfarch ap Sulien yma, yn rhoi ar femrwn hanes bywyd Dewi Sant; cyfeirir at yr eglwys yn un o gerddi enwocaf Dafydd ap Gwilym (14eg ganrif), Merched Llanbadarn; bu William Morgan, cyfieithydd y Beibl i’r Gymraeg, hefyd yn ficer yma yn yr 16eg ganrif.Paternus of Vannes (Padarn) ↗Wikipedia (Saesneg)Padarn (Paternus; Llydaweg Padern; bu farw tua 550), abad-esgob o ddechrau’r chweched ganrif a sefydlodd Eglwys Sant Padarn yng Ngheredigion; ymddengys mai’r un gŵr yw â Sant Paternus o Avranches, a chododd fynachlog yng Ngwened a chyfrifir ef yn un o saith sant sylfaenol Llydaw; yn ôl ei Fuchedd daeth gyda’i gefnder Cadfan a chymdeithas o fynaich i Brydain tua 524, astudiodd yn ysgol Illtud, a sefydlu mynachlog Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth, a ddaeth yn sedd esgobaeth newydd ac yntau’n esgob cyntaf iddi; tawelodd ei sancteiddrwydd fyddinoedd dau frenin yn Iwerddon; rhoddodd Maelgwn Gwynedd, wedi’i iacháu ar ôl gofyn ei faddeuant, y tir o aber Rheidol hyd at flaen Clarach ac ar hyd Clarach i’r môr i’w gymuned; gyda Dewi a Theilo aeth i Gaersalem i’w wneud yn esgob gan y patriarch, ac ar y ffordd cawsant ddawn ieithoedd; rhoddodd y patriarch ffon a thiwnig wedi’i gwehyddu’n gain i Badarn; wedi dychwelyd rhanasant y wlad yn dair esgobaeth; gŵyl 16 Ebrill; eglwysi yn Llanbadarn Fawr, Llanberis a thair ym Maesyfed; mae Athrofa Padarn Sant yn hyfforddi gweinidogion yr Eglwys yng Nghymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Y sant a sefydlodd fynachlog ac esgobaeth Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, a ddaeth yn un o ganolfannau dysg mawr Cymru.
Padarn SantYsgolhaig ac esgob Tyddewi a fu’n astudio am flynyddoedd yn yr Alban ac Iwerddon a gwneud Llanbadarn Fawr yn ysgol enwog. Tad Rhygyfarch.
SulienMae Sant Deiniol yn sefydlu ei eglwys ym Mangor, sy’n dod yn sedd esgob ac yn un o’r eglwysi cadeiriol hynaf ym Mhrydain.
Deiniol ym MangorMae Maelgwn Gwynedd, brenin mwyaf grymus Prydain, yn marw o’r pla. Roedd y mynach Gildas wedi’i geryddu fel ‘draig yr ynys’.
Maelgwn a’r fad felenMae Sant Teilo, cyfaill Dewi, yn casglu ei fynachod yn Llandeilo Fawr. Mae eglwysi yn ei enw yn ymestyn o Lydaw i Sir Benfro.
Teilo o LandeiloMae Cyndeyrn a’i ddisgybl Asa yn sefydlu’r eglwys yn Llanelwy, sy’n dod yn ddinas gadeiriol Llanelwy.
LlanelwyYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf