Aeth y brenin Cyngen o Bowys, a gododd Golofn Eliseg, ar bererindod i Rufain a bu farw yno. Ef oedd olaf hen linach brenhinoedd Powys, ac aeth Powys i’w nai Rhodri, gan ei huno â Gwynedd.FfynonellauCyngen ap Cadell ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Powys o 808 hyd ei farw yn 854 ar bererindod i Rufain; cododd golofn, croes gron ei choes yn wreiddiol, i’w hen daid Elisedd ap Gwylog; olaf hen linach brenhinoedd Powys; cymerodd Rhodri Mawr Bowys, gan fod ei dad Merfyn Frych wedi priodi Nest chwaer Cyngen.Brut y Tywysogion, the years 844 to 998 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)844: Bu farw Merfyn Frych. 854: Bu farw Cyngen, brenin Powys, yn Rhufain. 877: Lladdwyd Rhodri a’i frawd Gwriad gan y Saeson. 880: Bu gwaith Conwy, i Dduw ddial Rhodri. 913: Bu farw Anarawd fab Rhodri, brenin y Brythoniaid. 926: Aeth y brenin Hywel Dda fab Cadell i Rufain. 948: Bu farw Hywel Dda fab y brenin Cadell, pennaf a gogoniant yr holl Frythoniaid. 972: Bu farw Morgan. 985: Trechodd Maredudd fab Owain Gadwallon fab Ieuaf a chymryd Môn a Meirionnydd, a darostyngodd holl ardaloedd Gwynedd drwy ddichell a chyfrwystra mawr. 986: Anrheithiodd Gwrthrych fab Harald Fôn gyda’r llu du; aeth Maredudd â gweddill y bobl gydag ef i Geredigion a Dyfed. 988: Talodd Maredudd fab Owain i’r Paganiaid duon deyrnged o geiniog am bob person. 993: newyn mawr yn nhir Maredudd. 998: Bu farw Maredudd fab Owain, enwocaf frenin y Brythoniaid. Mae blynyddoedd y Brut yn aml ddwy y tu ôl i’r gwir ddyddiadau.
| Pryd | 854 neu 855 |
|---|---|
| Pwy | Cyngen ap Cadell, brenin Powys o 808 |
| Etifedd | Rhodri ap Merfyn, mab ei chwaer Nest |
‘Bu farw yn Rhufain’#
Mae Brut y Tywysogion yn ei gofnodi’n syml: bu farw Cyngen, brenin Powys, yn Rhufain. Roedd brenhinoedd Cymru eisoes yn teithio’r ffordd hir i Rufain; byddai Hywel Dda’n mynd yn ei dro.FfynonellauBrut y Tywysogion, the years 844 to 998 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)844: Bu farw Merfyn Frych. 854: Bu farw Cyngen, brenin Powys, yn Rhufain. 877: Lladdwyd Rhodri a’i frawd Gwriad gan y Saeson. 880: Bu gwaith Conwy, i Dduw ddial Rhodri. 913: Bu farw Anarawd fab Rhodri, brenin y Brythoniaid. 926: Aeth y brenin Hywel Dda fab Cadell i Rufain. 948: Bu farw Hywel Dda fab y brenin Cadell, pennaf a gogoniant yr holl Frythoniaid. 972: Bu farw Morgan. 985: Trechodd Maredudd fab Owain Gadwallon fab Ieuaf a chymryd Môn a Meirionnydd, a darostyngodd holl ardaloedd Gwynedd drwy ddichell a chyfrwystra mawr. 986: Anrheithiodd Gwrthrych fab Harald Fôn gyda’r llu du; aeth Maredudd â gweddill y bobl gydag ef i Geredigion a Dyfed. 988: Talodd Maredudd fab Owain i’r Paganiaid duon deyrnged o geiniog am bob person. 993: newyn mawr yn nhir Maredudd. 998: Bu farw Maredudd fab Owain, enwocaf frenin y Brythoniaid. Mae blynyddoedd y Brut yn aml ddwy y tu ôl i’r gwir ddyddiadau.Hywel Dda ↗Wikipedia (Saesneg)Gosodwyd ei dad Cadell yn frenin Seisyllwg gan Rodri Mawr; daeth ei briodas ag etifedd Llywarch o Ddyfed â Dyfed iddo, ac unodd Seisyllwg a Dyfed yn un deyrnas, Deheubarth; yn 928 aeth i Rufain, y tywysog Cymreig cyntaf i fynd ar y daith a dod yn ôl; agos at Æthelstan o Loegr; wedi lladd Idwal Foel yn 942 rheolai Wynedd a Phowys hefyd mae’n debyg; trawyd ei unig ddarn arian gan Gillys, bathwr yng Nghaer, tua 946; bu farw yn 949 neu 950 a rhannwyd ei diroedd rhwng ei feibion Owain, Rhodri ac Edwin; fe’i gelwir y Da am fod ei gyfreithiau’n gyfiawn a da.
Dwy deyrnas dan un brenin#
Roedd Merfyn, tad Rhodri, wedi priodi Nest, chwaer Cyngen, ac felly roedd gwaed Powys yn Rhodri. Mae rhai hen lawysgrifau yn enwi mam wahanol, a thybia haneswyr efallai iddo orfod ennill Powys â’r cleddyf hefyd.FfynhonnellCyngen ap Cadell ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Powys o 808 hyd ei farw yn 854 ar bererindod i Rufain; cododd golofn, croes gron ei choes yn wreiddiol, i’w hen daid Elisedd ap Gwylog; olaf hen linach brenhinoedd Powys; cymerodd Rhodri Mawr Bowys, gan fod ei dad Merfyn Frych wedi priodi Nest chwaer Cyngen.

Ffynonellau a darllen pellach






