Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

855 OC

Rhodri yn ennill Powys

Mae Cyngen o Bowys yn marw ar bererindod yn Rhufain, ac mae Powys yn mynd i’w nai Rhodri, gan ei huno â Gwynedd.

Llun: Ail-luniad o deyrnasoedd Cymru rhwng 850 a 920. · Lemonaurhywiol, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Aeth y brenin Cyngen o Bowys, a gododd Golofn Eliseg, ar bererindod i Rufain a bu farw yno. Ef oedd olaf hen linach brenhinoedd Powys, ac aeth Powys i’w nai Rhodri, gan ei huno â Gwynedd.

Pryd854 neu 855
PwyCyngen ap Cadell, brenin Powys o 808
EtifeddRhodri ap Merfyn, mab ei chwaer Nest

‘Bu farw yn Rhufain’#

Mae Brut y Tywysogion yn ei gofnodi’n syml: bu farw Cyngen, brenin Powys, yn Rhufain. Roedd brenhinoedd Cymru eisoes yn teithio’r ffordd hir i Rufain; byddai Hywel Dda’n mynd yn ei dro.

Dwy deyrnas dan un brenin#

Roedd Merfyn, tad Rhodri, wedi priodi Nest, chwaer Cyngen, ac felly roedd gwaed Powys yn Rhodri. Mae rhai hen lawysgrifau yn enwi mam wahanol, a thybia haneswyr efallai iddo orfod ennill Powys â’r cleddyf hefyd.

Colofn Eliseg, a godwyd gan Gyngen, olaf hen frenhinoedd Powys.
Colofn Eliseg, a godwyd gan Gyngen, olaf hen frenhinoedd Powys. · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Colofn Eliseg (wedi’i gofnodi)

    Mae Cyngen o Bowys yn codi croes garreg ger Llangollen i anrhydeddu ei hen daid Elisedd, a enillodd Bowys yn ôl oddi ar y Saeson.

    Colofn Eliseg
  2. Canu Heledd (cronicl cynnar:Llyfr Coch Hergest, tua 1400)

    Mae beirdd yn canu englynion Heledd, yn galaru am ei brawd Cynddylan a llosgi ei neuadd. Maent ymhlith y cerddi mwyaf ingol yn y Gymraeg.

    Canu Heledd
  3. Rhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr (wedi’i gofnodi)

    Mae Rhodri Mawr yn lladd yr arweinydd Danaidd Horm ar Ynys Môn ac yn rheoli rhan helaeth o Gymru.

    Rhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr
  4. Rhodri yn ennill Seisyllwg (wedi’i gofnodi)

    Drwy ei briodas ag Angharad, mae Rhodri Mawr yn ennill Seisyllwg yn y de-orllewin. Mae bellach yn rheoli’r rhan fwyaf o Gymru.

    Rhodri yn ennill Seisyllwg

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf