Rhodri Mawr
Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)Brenin Gwynedd a ddaeth â Phowys a Seisyllwg dan ei reolaeth a gwrthsefyll y Llychlynwyr.
Rhodri Mawr
Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
856 OC
Mae Rhodri Mawr yn lladd yr arweinydd Danaidd Horm ar Ynys Môn ac yn rheoli rhan helaeth o Gymru.
Llun: Viking, copi o long Gokstad, llong ryfel Lychlynnaidd o’r nawfed ganrif, a hwyliodd i America yn 1893. · Unknown photographer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 856 lladdodd Rhodri, brenin Gwynedd a Phowys, yr arweinydd Llychlynnaidd Orm, pennaeth y ‘cenhedloedd duon’, y Daniaid. Roedd sôn am y fuddugoliaeth ymhell y tu hwnt i Gymru.FfynhonnellRhodri the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Merfyn Frych a Nest, merch Cadell ap Brochfael o Bowys; yn 856 lladdodd arweinydd Llychlynnaidd, Orm, buddugoliaeth a folir efallai mewn cerdd Ladin gan Sedulius Scottus; boddwyd Gwgon o Geredigion yn 872; wedi’i yrru i Iwerddon gan y Llychlynwyr yn 877, daeth yn ôl a lladdodd Ceolwulf o Fersia Rhodri a’i fab Gwriad; mae’r Blwyddnodau’n cofnodi gwaith Conwy fel dial Duw am Rodri; lledodd ei feibion Anarawd a Chadell eu grym ar draws Cymru; ystyr Rhodri Mawr yw Rhodri’r Mawr.
| Pryd | 856 |
|---|---|
| Gelyn | Orm, un o arweinwyr y Dubgenti, y cenhedloedd duon |
| Yn | Croniclau Iwerddon |
Bu’r Llychlynwyr yn ymosod ar arfordir Cymru. Dywed Blwyddnodau Cymru i Fôn gael ei hanrheithio gan y cenhedloedd duon yn 853.FfynhonnellAnnales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.
Dair blynedd yn ddiweddarach trawodd Rhodri yn ôl. Mae croniclau Iwerddon yn cofnodi iddo ladd Orm, un o arweinwyr y cenhedloedd duon.FfynhonnellRhodri the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Merfyn Frych a Nest, merch Cadell ap Brochfael o Bowys; yn 856 lladdodd arweinydd Llychlynnaidd, Orm, buddugoliaeth a folir efallai mewn cerdd Ladin gan Sedulius Scottus; boddwyd Gwgon o Geredigion yn 872; wedi’i yrru i Iwerddon gan y Llychlynwyr yn 877, daeth yn ôl a lladdodd Ceolwulf o Fersia Rhodri a’i fab Gwriad; mae’r Blwyddnodau’n cofnodi gwaith Conwy fel dial Duw am Rodri; lledodd ei feibion Anarawd a Chadell eu grym ar draws Cymru; ystyr Rhodri Mawr yw Rhodri’r Mawr.

Efallai mai ei fuddugoliaeth ef a folir mewn cerdd Ladin o’r cyfnod gan yr ysgolhaig Gwyddelig Sedulius Scottus, os Rhodri yw’r brenin Roricus mewn cerdd arall ganddo.FfynhonnellRhodri the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Merfyn Frych a Nest, merch Cadell ap Brochfael o Bowys; yn 856 lladdodd arweinydd Llychlynnaidd, Orm, buddugoliaeth a folir efallai mewn cerdd Ladin gan Sedulius Scottus; boddwyd Gwgon o Geredigion yn 872; wedi’i yrru i Iwerddon gan y Llychlynwyr yn 877, daeth yn ôl a lladdodd Ceolwulf o Fersia Rhodri a’i fab Gwriad; mae’r Blwyddnodau’n cofnodi gwaith Conwy fel dial Duw am Rodri; lledodd ei feibion Anarawd a Chadell eu grym ar draws Cymru; ystyr Rhodri Mawr yw Rhodri’r Mawr.
Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Gwynedd a ddaeth â Phowys a Seisyllwg dan ei reolaeth a gwrthsefyll y Llychlynwyr.
Rhodri MawrMae beirdd yn canu englynion Heledd, yn galaru am ei brawd Cynddylan a llosgi ei neuadd. Maent ymhlith y cerddi mwyaf ingol yn y Gymraeg.
Canu HeleddMae Cyngen o Bowys yn marw ar bererindod yn Rhufain, ac mae Powys yn mynd i’w nai Rhodri, gan ei huno â Gwynedd.
Rhodri yn ennill PowysDrwy ei briodas ag Angharad, mae Rhodri Mawr yn ennill Seisyllwg yn y de-orllewin. Mae bellach yn rheoli’r rhan fwyaf o Gymru.
Rhodri yn ennill SeisyllwgMae Rhodri Mawr yn marw yn ymladd y Mersiaid. Mae ei feibion yn rhannu ei deyrnasoedd, ac mae ei ddisgynyddion yn rheoli yng Nghymru am bedwar can mlynedd.
Cwymp Rhodri MawrYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf