Rhodri Mawr
Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)Brenin Gwynedd a ddaeth â Phowys a Seisyllwg dan ei reolaeth a gwrthsefyll y Llychlynwyr.
Rhodri Mawr
Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
878 OC
Mae Rhodri Mawr yn marw yn ymladd y Mersiaid. Mae ei feibion yn rhannu ei deyrnasoedd, ac mae ei ddisgynyddion yn rheoli yng Nghymru am bedwar can mlynedd.
Llun: Ceiniog arian Coenwulf o Fersia (796–821), o’r deyrnas Seisnig a ymladdodd â’r Cymry drwy gydol y nawfed ganrif. · The Portable Antiquities Scheme, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Yn 878 lladdwyd Rhodri Mawr yn ymladd yn erbyn Saeson Mersia, a’i fab Gwriad gydag ef. Aeth ei deyrnasoedd i’w feibion, a rheolodd ei linach yng Nghymru am bedwar can mlynedd.FfynonellauAnnales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.Rhodri the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Merfyn Frych a Nest, merch Cadell ap Brochfael o Bowys; yn 856 lladdodd arweinydd Llychlynnaidd, Orm, buddugoliaeth a folir efallai mewn cerdd Ladin gan Sedulius Scottus; boddwyd Gwgon o Geredigion yn 872; wedi’i yrru i Iwerddon gan y Llychlynwyr yn 877, daeth yn ôl a lladdodd Ceolwulf o Fersia Rhodri a’i fab Gwriad; mae’r Blwyddnodau’n cofnodi gwaith Conwy fel dial Duw am Rodri; lledodd ei feibion Anarawd a Chadell eu grym ar draws Cymru; ystyr Rhodri Mawr yw Rhodri’r Mawr.Kingdom of Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth hen linach wrywaidd Cunedda i ben yn 825 gyda marw Hywel ap Rhodri Molwynog; ysgrifennodd J. E. Lloyd fod dieithryn wedi meddiannu gorsedd Gwynedd: Merfyn Frych, a sefydlodd Linach Aberffraw, a enwyd ar ôl ei brif lys ym Môn; ffynnodd Gwynedd a llinach Aberffraw, gydag ychydig fylchau, hyd 1283, er i Hywel Dda ei disodli yn 942 ac iddi gael ei hadfer wedi ei farw yn 950.
| Pryd | 878; mae’r Blwyddnodau’n rhoi 877 |
|---|---|
| Lladdwyd gan | Y Mersiaid dan y brenin Ceolwulf |
| Gydag ef | Ei fab Gwriad |
Yn 877 gyrrodd y Llychlynwyr Rodri i Iwerddon. Daeth adref, ac yn yr ymladd a ddilynodd lladdodd Ceolwulf o Fersia Rodri a’i fab Gwriad.FfynhonnellRhodri the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Merfyn Frych a Nest, merch Cadell ap Brochfael o Bowys; yn 856 lladdodd arweinydd Llychlynnaidd, Orm, buddugoliaeth a folir efallai mewn cerdd Ladin gan Sedulius Scottus; boddwyd Gwgon o Geredigion yn 872; wedi’i yrru i Iwerddon gan y Llychlynwyr yn 877, daeth yn ôl a lladdodd Ceolwulf o Fersia Rhodri a’i fab Gwriad; mae’r Blwyddnodau’n cofnodi gwaith Conwy fel dial Duw am Rodri; lledodd ei feibion Anarawd a Chadell eu grym ar draws Cymru; ystyr Rhodri Mawr yw Rhodri’r Mawr.
Blwyddnodau Cymru: lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. Mae Brut y Tywysogion yn enwi Gwriad yn frawd iddo.FfynonellauAnnales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.Brut y Tywysogion, the years 844 to 998 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)844: Bu farw Merfyn Frych. 854: Bu farw Cyngen, brenin Powys, yn Rhufain. 877: Lladdwyd Rhodri a’i frawd Gwriad gan y Saeson. 880: Bu gwaith Conwy, i Dduw ddial Rhodri. 913: Bu farw Anarawd fab Rhodri, brenin y Brythoniaid. 926: Aeth y brenin Hywel Dda fab Cadell i Rufain. 948: Bu farw Hywel Dda fab y brenin Cadell, pennaf a gogoniant yr holl Frythoniaid. 972: Bu farw Morgan. 985: Trechodd Maredudd fab Owain Gadwallon fab Ieuaf a chymryd Môn a Meirionnydd, a darostyngodd holl ardaloedd Gwynedd drwy ddichell a chyfrwystra mawr. 986: Anrheithiodd Gwrthrych fab Harald Fôn gyda’r llu du; aeth Maredudd â gweddill y bobl gydag ef i Geredigion a Dyfed. 988: Talodd Maredudd fab Owain i’r Paganiaid duon deyrnged o geiniog am bob person. 993: newyn mawr yn nhir Maredudd. 998: Bu farw Maredudd fab Owain, enwocaf frenin y Brythoniaid. Mae blynyddoedd y Brut yn aml ddwy y tu ôl i’r gwir ddyddiadau.
Cadwodd Anarawd Wynedd, daliodd Cadell Geredigion ac yn ddiweddarach Ddyfed, ac o fewn tair blynedd roedd Rhodri wedi’i ddial ar afon Conwy.FfynonellauRhodri the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Merfyn Frych a Nest, merch Cadell ap Brochfael o Bowys; yn 856 lladdodd arweinydd Llychlynnaidd, Orm, buddugoliaeth a folir efallai mewn cerdd Ladin gan Sedulius Scottus; boddwyd Gwgon o Geredigion yn 872; wedi’i yrru i Iwerddon gan y Llychlynwyr yn 877, daeth yn ôl a lladdodd Ceolwulf o Fersia Rhodri a’i fab Gwriad; mae’r Blwyddnodau’n cofnodi gwaith Conwy fel dial Duw am Rodri; lledodd ei feibion Anarawd a Chadell eu grym ar draws Cymru; ystyr Rhodri Mawr yw Rhodri’r Mawr.Anarawd ap Rhodri ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Rhodri Mawr, brenin Gwynedd 878–916; yn 881 enillodd fuddugoliaeth bendant yng ngwaith Conwy dros Æthelred, arglwydd y Mersiaid, a alwyd gan flwyddnodau Cymru yn ddial Duw am Rodri; gwnaeth gynghrair â Llychlynwyr Efrog, ac yna yn 893 tyngodd ef a’i frodyr gywirdeb i Alffred; bu farw yn 916.
Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Gwynedd a ddaeth â Phowys a Seisyllwg dan ei reolaeth a gwrthsefyll y Llychlynwyr.
Rhodri MawrMae Rhodri Mawr yn lladd yr arweinydd Danaidd Horm ar Ynys Môn ac yn rheoli rhan helaeth o Gymru.
Rhodri Mawr yn trechu’r LlychlynwyrDrwy ei briodas ag Angharad, mae Rhodri Mawr yn ennill Seisyllwg yn y de-orllewin. Mae bellach yn rheoli’r rhan fwyaf o Gymru.
Rhodri yn ennill SeisyllwgMae Anarawd fab Rhodri yn trechu’r Mersiaid yn aber afon Conwy. Mae’r croniclau’n ei alw’n ‘ddial Duw am Rodri’.
Dial RhodriMae Asser, ysgolhaig o Dyddewi, yn ysgrifennu buchedd Alffred Fawr, yr ymunodd â’i lys. Dyma’r cofiant cyntaf i frenin o Sais.
Asser yn ysgrifennu buchedd AlffredYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf