Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

c. 1240

Llyfr Iorwerth

Mae’r cyfreithiwr Iorwerth ap Madog yn llunio cyfraith Hywel Dda ar gyfer Gwynedd yn Llyfr Iorwerth, a ysgrifennwyd yn Gymraeg.

Llun: Tudalen o Lyfr Du’r Waun, llyfr cyfraith Cymraeg o ddull Iorwerth. · Graffax, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn oes Llywelyn Fawr ailluniodd y cyfreithiwr Iorwerth ap Madog gyfraith Hywel Dda i Wynedd. Ei lyfr ef, Llyfr Iorwerth, yw ffurf lawnaf cyfraith Cymru.

PwyIorwerth ap Madog, cyfreithiwr
PrydHanner cyntaf y drydedd ganrif ar ddeg
BleGwynedd

Y gyfraith fwyaf datblygedig#

Daw cyfraith Cymru i lawr mewn tri dull, Cyfnerth, Blegywryd ac Iorwerth. Ystyrir mai dull Iorwerth yw’r mwyaf datblygedig.

Llys y tywysog#

Mae’n enwi pedwar ar hugain o swyddogion y llys: un ar bymtheg i’r brenin ac wyth i’r frenhines.

Yn Gymraeg#

Un o’i gopïau hynaf yw Llyfr Du’r Waun, yn Gymraeg, a ysgrifennwyd prin cyn tua 1240.

Pa mor hir y parhaodd#

Parhaodd cyfraith sifil Cymru hyd Ddeddfau 1535 i 1542. Clywyd yr achos olaf a wyddys dan gyfraith Cymru yn 1540.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

d. 950

Hywel Dda

Brenin y Deheubarth (wedi’i gofnodi)

Rhoddwyd ei enw ar gyfraith frodorol Cymru, sy’n nodedig am hawliau eiddo i fenywod ac am iawndal yn lle dial.

Hywel Dda

Cyn ac wedyn

  1. Llywelyn Fawr yn ben

    Mae Cytundeb Caerwrangon yn cadarnhau Llywelyn Fawr yn brif reolwr Cymru.

    Llywelyn Fawr yn ben
  2. Marw Llywelyn Fawr

    Mae Llywelyn Fawr yn marw yn Aberconwy ar ôl deugain mlynedd fel tywysog mwyaf Cymru. Mae ei arch garreg bellach yn eglwys Llanrwst.

    Marw Llywelyn Fawr
  3. Dafydd, Tywysog Cymru

    Mae Dafydd fab Llywelyn yn gwneud Tywysog Cymru yn deitl ffurfiol iddo, y teitl a ddefnyddiodd ei hen daid Owain Gwynedd gyntaf, ac yn gofyn i’r Pab warchod ei hawliau.

    Dafydd, Tywysog Cymru
  4. Llyfr Du Caerfyrddin

    Mae copïwyr yn ysgrifennu’r llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi yn gyfan gwbl yn Gymraeg, gyda cherddi am Fyrddin, Arthur a beddau arwyr.

    Llyfr Du Caerfyrddin

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf