
Oes y Seintiau
Eglwys Gadeiriol Bangor
Sefydlwyd gan Ddeiniol Sant tua 530 ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, a dyma fan claddu Gruffudd ap Cynan ac Owain Gwynedd.
Llun: Eglwys Gadeiriol Bangor, ar safle mynachlog Deiniol o’r chweched ganrif · Denis Egan, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Bangor: clawdd plethedig, ffens mynachlog Deiniol
Bangor
- Bangor ffens blethedig, clawdd mynachlog
Saif Eglwys Gadeiriol Bangor, eglwys Deiniol Sant, mewn pant yng nghanol y ddinas. Fe’i sefydlwyd yn y chweched ganrif, ac fe’i cyfrifir y sefydliad eglwys gadeiriol hynaf ym Mhrydain, ac ynddi gorwedd brenhinoedd mawr Gwynedd, Gruffudd ap Cynan ac Owain Gwynedd.FfynonellauSt Deiniol’s Cathedral, Bangor ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 43727): y sefydliad eglwys gadeiriol hynaf ym Mhrydain; sefydlwyd Eglwys Gadeiriol Deiniol tua 525 ar safle clas cynnar a’i chysegru i Ddeiniol tua 546; mae’r adeilad presennol yn mynd yn ôl i ddechrau’r 12fed ganrif, pan oedd ganddo gangell gron ddwyreiniol; newidiwyd ac ailgodwyd ef lawer dros gyfnod hir, a’i ailgodi gan yr Esgob Skevington (1509–33), a gododd y tŵr cloch gorllewinol a gofyn am gladdu ei galon ger delw Deiniol; adferodd Gilbert Scott y rhan ddwyreiniol o 1868 i 1880, a gorffennodd A. D. R. Caroe y tŵr canol presennol yn 1966–7.Bangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.Eglwys Gadeiriol Bangor ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Bangor, yng nghanol y ddinas; yn ôl traddodiad sefydlodd Deiniol Sant fynachlog (clas) ar lannau Afon Adda yn y 6ed ganrif; daw enw’r dref o’r gair bangor, clawdd plethedig, neu’r tir a amgeir ganddo; ymddengys i’r fynachlog a’r hen eglwys gadeiriol barhau hyd 1071; ailadeiladwyd hi tua 1102 ac eto yn esgobaeth Dafydd y Sgotyn, gyda rhodd sylweddol o arian gan Ruffudd ap Cynan, a gladdwyd wrth yr allor yn 1137, fel ei fab Owain Gwynedd a brawd Owain, Cadwaladr ap Gruffudd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Baldwin, Archesgob Caergaint; dinistriwyd yr eglwys gan luoedd John, brenin Lloegr, pan ymosododd ar Wynedd wedi iddo gweryla â Llywelyn Fawr, a’i hailgodi bron yn llwyr yn y 13eg ganrif; daeth yr ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif i ben yn 1532 gyda thŵr yr Esgob Skevington.
| Sefydlwyd | Gan Ddeiniol, 6ed ganrifFfynonellauBangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.St Deiniol’s Cathedral, Bangor ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 43727): y sefydliad eglwys gadeiriol hynaf ym Mhrydain; sefydlwyd Eglwys Gadeiriol Deiniol tua 525 ar safle clas cynnar a’i chysegru i Ddeiniol tua 546; mae’r adeilad presennol yn mynd yn ôl i ddechrau’r 12fed ganrif, pan oedd ganddo gangell gron ddwyreiniol; newidiwyd ac ailgodwyd ef lawer dros gyfnod hir, a’i ailgodi gan yr Esgob Skevington (1509–33), a gododd y tŵr cloch gorllewinol a gofyn am gladdu ei galon ger delw Deiniol; adferodd Gilbert Scott y rhan ddwyreiniol o 1868 i 1880, a gorffennodd A. D. R. Caroe y tŵr canol presennol yn 1966–7. |
|---|---|
| Brenhinoedd a gladdwyd | Gruffudd ap Cynan, Owain GwyneddFfynonellauBangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.Eglwys Gadeiriol Bangor ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Bangor, yng nghanol y ddinas; yn ôl traddodiad sefydlodd Deiniol Sant fynachlog (clas) ar lannau Afon Adda yn y 6ed ganrif; daw enw’r dref o’r gair bangor, clawdd plethedig, neu’r tir a amgeir ganddo; ymddengys i’r fynachlog a’r hen eglwys gadeiriol barhau hyd 1071; ailadeiladwyd hi tua 1102 ac eto yn esgobaeth Dafydd y Sgotyn, gyda rhodd sylweddol o arian gan Ruffudd ap Cynan, a gladdwyd wrth yr allor yn 1137, fel ei fab Owain Gwynedd a brawd Owain, Cadwaladr ap Gruffudd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Baldwin, Archesgob Caergaint; dinistriwyd yr eglwys gan luoedd John, brenin Lloegr, pan ymosododd ar Wynedd wedi iddo gweryla â Llywelyn Fawr, a’i hailgodi bron yn llwyr yn y 13eg ganrif; daeth yr ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif i ben yn 1532 gyda thŵr yr Esgob Skevington. |
| Tŵr | Codwyd gan yr Esgob Skevington, 1532FfynonellauBangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.St Deiniol’s Cathedral, Bangor ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 43727): y sefydliad eglwys gadeiriol hynaf ym Mhrydain; sefydlwyd Eglwys Gadeiriol Deiniol tua 525 ar safle clas cynnar a’i chysegru i Ddeiniol tua 546; mae’r adeilad presennol yn mynd yn ôl i ddechrau’r 12fed ganrif, pan oedd ganddo gangell gron ddwyreiniol; newidiwyd ac ailgodwyd ef lawer dros gyfnod hir, a’i ailgodi gan yr Esgob Skevington (1509–33), a gododd y tŵr cloch gorllewinol a gofyn am gladdu ei galon ger delw Deiniol; adferodd Gilbert Scott y rhan ddwyreiniol o 1868 i 1880, a gorffennodd A. D. R. Caroe y tŵr canol presennol yn 1966–7. |
Clawdd plethedig Deiniol
Cododd Deiniol ei fynachlog ar lannau’r Adda ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, a daeth yn esgob cyntaf Bangor. Mae’r ddinas yn cael ei henw o’r bangor, y clawdd plethedig a amgylchynai ei eglwys. Claddwyd Deiniol ar Ynys Enlli yn 584.FfynonellauBangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.Eglwys Gadeiriol Bangor ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Bangor, yng nghanol y ddinas; yn ôl traddodiad sefydlodd Deiniol Sant fynachlog (clas) ar lannau Afon Adda yn y 6ed ganrif; daw enw’r dref o’r gair bangor, clawdd plethedig, neu’r tir a amgeir ganddo; ymddengys i’r fynachlog a’r hen eglwys gadeiriol barhau hyd 1071; ailadeiladwyd hi tua 1102 ac eto yn esgobaeth Dafydd y Sgotyn, gyda rhodd sylweddol o arian gan Ruffudd ap Cynan, a gladdwyd wrth yr allor yn 1137, fel ei fab Owain Gwynedd a brawd Owain, Cadwaladr ap Gruffudd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Baldwin, Archesgob Caergaint; dinistriwyd yr eglwys gan luoedd John, brenin Lloegr, pan ymosododd ar Wynedd wedi iddo gweryla â Llywelyn Fawr, a’i hailgodi bron yn llwyr yn y 13eg ganrif; daeth yr ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif i ben yn 1532 gyda thŵr yr Esgob Skevington.Bardsey Island ↗Wikipedia (Saesneg)Ynys Enlli, 1.9 milltir oddi ar benrhyn Llŷn; ystyr yr enw yw ynys yn y cerrynt; 179 hectar, yn codi i 167 m ar Fynydd Enlli; roedd pobl yno yn Oes Newydd y Cerrig, ac mae olion cytiau crwn; lloches i Gristnogion yn y 5ed ganrif; tua 516 gwahoddodd Einion, brenin Llŷn, Gadfan Sant i’r ynys o Dywyn, a chodwyd Abaty’r Santes Fair dan ei arweiniad; am ganrifoedd ‘man claddu sanctaidd dewraf a gorau’r wlad’; galwodd y beirdd hi’n ‘llwybr union i’r nefoedd’ ac yn ‘byrth Paradwys’; roedd tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un i Rufain; claddwyd Deiniol, esgob Bangor, yno yn 584, a Dyfrig hefyd, a symudwyd ei weddillion i Landaf yn 1120; yn eiddo i’r canoniaid Awstinaidd erbyn 1212; diddymwyd yn 1537, ac aeth ei gorseddau côr, ei sgriniau a’i glychau i Lanengan; erys tŵr cloch o’r 13eg ganrif; mae goleudy 1821 gan Joseph Nelson yn sgwâr; o 1826 coronid Brenin Enlli gan Arglwydd Newborough, a’r olaf oedd Love Pritchard; mae’r goron ar fenthyg i Storiel ym Mangor; gwylfa adar er 1953, ag adar drycin Manaw a brain coesgoch; prynwyd gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli yn 1977; diwedd Llwybr Pererinion Gogledd Cymru.
Eglwys y brenhinoedd
Yn yr 1120au rhoddodd Gruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, arian i godi eglwys gadeiriol newydd mewn carreg, a phan fu farw yn 1137 claddwyd ef wrth ei hallor fawr. Claddwyd ei fab Owain Gwynedd a brawd Owain, Cadwaladr, yma hefyd. Yn 1188 gwyliodd Gerallt Gymro Archesgob Caergaint yn gweinyddu’r offeren yn eu heglwys.FfynonellauBangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.Eglwys Gadeiriol Bangor ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Bangor, yng nghanol y ddinas; yn ôl traddodiad sefydlodd Deiniol Sant fynachlog (clas) ar lannau Afon Adda yn y 6ed ganrif; daw enw’r dref o’r gair bangor, clawdd plethedig, neu’r tir a amgeir ganddo; ymddengys i’r fynachlog a’r hen eglwys gadeiriol barhau hyd 1071; ailadeiladwyd hi tua 1102 ac eto yn esgobaeth Dafydd y Sgotyn, gyda rhodd sylweddol o arian gan Ruffudd ap Cynan, a gladdwyd wrth yr allor yn 1137, fel ei fab Owain Gwynedd a brawd Owain, Cadwaladr ap Gruffudd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Baldwin, Archesgob Caergaint; dinistriwyd yr eglwys gan luoedd John, brenin Lloegr, pan ymosododd ar Wynedd wedi iddo gweryla â Llywelyn Fawr, a’i hailgodi bron yn llwyr yn y 13eg ganrif; daeth yr ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif i ben yn 1532 gyda thŵr yr Esgob Skevington.Bangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd gan Ddeiniol Sant; codwyd y fynachlog tua 530 ar dir gan y Brenin Maelgwn Gwynedd, a’i chysegru yn 546; anrheithiwyd hi yn 634 ac eto yn 1073; helpodd Gruffudd ap Cynan i dalu am y rhan gynharaf o’r adeilad presennol a’i gladdu wrth yr allor fawr yn 1137, a chladdwyd Owain Gwynedd yno hefyd; dinistriwyd yr eglwys gadeiriol yn 1211 gan fyddin y Brenin John; dywedir iddi losgi yn 1402, heb dystiolaeth gyfoes; mae’r adeilad presennol yn ffrwyth gwaith George Gilbert Scott o 1868 ymlaen.
Ei hailgodi dro ar ôl tro
Dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol pan ymosododd ar Wynedd Llywelyn Fawr, a’i hailgodi yn y drydedd ganrif ar ddeg, dim ond i’w difrodi eto yng ngoresgyniad Edward I yn 1282. Bob tro cododd eto, ac yn 1532 gorffennodd yr Esgob Thomas Skevington ei thŵr gorllewinol, fel y dywed arysgrif Ladin uwchben y drws hyd heddiw.FfynonellauEglwys Gadeiriol Bangor ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol esgobaeth Bangor, yng nghanol y ddinas; yn ôl traddodiad sefydlodd Deiniol Sant fynachlog (clas) ar lannau Afon Adda yn y 6ed ganrif; daw enw’r dref o’r gair bangor, clawdd plethedig, neu’r tir a amgeir ganddo; ymddengys i’r fynachlog a’r hen eglwys gadeiriol barhau hyd 1071; ailadeiladwyd hi tua 1102 ac eto yn esgobaeth Dafydd y Sgotyn, gyda rhodd sylweddol o arian gan Ruffudd ap Cynan, a gladdwyd wrth yr allor yn 1137, fel ei fab Owain Gwynedd a brawd Owain, Cadwaladr ap Gruffudd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Baldwin, Archesgob Caergaint; dinistriwyd yr eglwys gan luoedd John, brenin Lloegr, pan ymosododd ar Wynedd wedi iddo gweryla â Llywelyn Fawr, a’i hailgodi bron yn llwyr yn y 13eg ganrif; daeth yr ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif i ben yn 1532 gyda thŵr yr Esgob Skevington.Bangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.
Yr organ a’r bardd
Rhwng 1350 a 1370 gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd Bangor, a phobl y plwyf i gyd wedi talu amdani. Adeiladwyd yr organ fawr a chwaraeir heddiw gan William Hill yn 1873.FfynhonnellBangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.
Yr eglwys gadeiriol heddiw
Adferodd George Gilbert Scott yr eglwys gadeiriol o 1868 ymlaen. Y tu mewn mae Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y bymthegfed ganrif, a thu allan mae gardd a blannwyd â phob math o blanhigyn a enwir yn y Beibl.FfynonellauBangor Cathedral ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Gadeiriol Bangor, a gysegrwyd i’w sylfaenydd, Deiniol Sant; man addoli Cristnogol ers y 6ed ganrif, ar safle isel, efallai rhag tynnu sylw ysbeilwyr o’r môr; sefydlwyd mynachlog Deiniol ar dir a roddwyd gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd; nid oes dim o’r adeilad cyntaf wedi goroesi; codwyd rhan gynharaf yr adeilad presennol dan yr Esgob Dafydd (1120–1139) ag arian gan Ruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a gladdwyd wrth yr allor fawr yn 1137; eglwys Normanaidd groesffurf tua 44 llath o hyd; claddwyd Owain Gwynedd, ei fab, a Chadwaladr, brawd Owain, yma hefyd; disgrifia Gerallt Gymro yr offeren a weinyddwyd yma yn 1188 gan Archesgob Caergaint; dinistriodd byddin y Brenin John yr eglwys gadeiriol ar gyrch i Wynedd; yn y 13eg ganrif estynnwyd y gangell, ac wedi difrod goresgyniad Edward I yn 1282 rhoddwyd £60 i’r deon a’r cabidwl yn 1284, gan ailgodi’r croesfreichiau a’r groesfa dan yr Esgob Anian; gorffennwyd ailadeiladu mawr o ddiwedd y 15fed ganrif yn 1532, pan gododd yr Esgob Thomas Skevington y tŵr, a gofnodir mewn arysgrif Ladin uwch ei ddrws; adferwyd gan George Gilbert Scott o 1868, a’i dŵr uchel arfaethedig wedi’i adael yn isel; Crist Mostyn, cerflun derw o ddiwedd y 15fed ganrif; mae’r Ardd Feiblaidd yn dal pob planhigyn a enwir yn y Beibl; gwelodd y bardd Gruffudd Gryg organ newydd yn cyrraedd rhwng 1350 a 1370, a’r plwyfolion i gyd wedi talu amdani; mae’r organ bresennol gan William Hill, o 1873.St Deiniol’s Cathedral, Bangor ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 43727): y sefydliad eglwys gadeiriol hynaf ym Mhrydain; sefydlwyd Eglwys Gadeiriol Deiniol tua 525 ar safle clas cynnar a’i chysegru i Ddeiniol tua 546; mae’r adeilad presennol yn mynd yn ôl i ddechrau’r 12fed ganrif, pan oedd ganddo gangell gron ddwyreiniol; newidiwyd ac ailgodwyd ef lawer dros gyfnod hir, a’i ailgodi gan yr Esgob Skevington (1509–33), a gododd y tŵr cloch gorllewinol a gofyn am gladdu ei galon ger delw Deiniol; adferodd Gilbert Scott y rhan ddwyreiniol o 1868 i 1880, a gorffennodd A. D. R. Caroe y tŵr canol presennol yn 1966–7.
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


