Hanes Cymru / Llwybrau

Llwybr

Cymru a’r môr

Llun: Goleudy Ynys Lawd ar ei ynys fach oddi ar Ynys Gybi, Môn · Joe Hayhurst, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Mae gan Gymru fwy na 2,700 cilometr o arfordir, a daeth y môr â seintiau, goresgynwyr, brenhinoedd a masnach.

Dilynwch yr arfordir o ogof Oes y Cerrig ar Benrhyn Gŵyr i’r dociau a fu unwaith yn allforio glo’r byd.

Llwybr o gwmpas gwlad gyfan

Ar 5 Mai 2012 agorwyd Llwybr Arfordir Cymru: 870 milltir o Gas-gwent hyd y ffin ger Caer, y llwybr arfordir cyntaf yn y byd i gwmpasu gwlad gyfan. Gyda Llwybr Clawdd Offa mae’n gwneud taith gerdded o 1,030 milltir o gwmpas bron y cyfan o Gymru, a’r un flwyddyn rhoddodd Lonely Planet arfordir Cymru yn gyntaf ymhlith ei deg rhanbarth gorau yn y byd i ymweld â nhw. Ar ei hyd, bu Cranogwen o Langrannog, a ddaliai dystysgrif meistr i reoli llong yn unrhyw le yn y byd, yn agor ei hysgol ei hun yno yn 1859, yn dysgu mordwyo.

Arosfannau ar y llwybr

  1. Ogof Pafiland

    Yn Ogof yr Afr, ogof fôr ar Benrhyn Gŵyr, roedd ‘Dynes Goch’ Pafiland, dyn ifanc a gladdwyd gydag ifori a chregyn ac wedi’i liwio ag ocr coch.

    Ogof Pafiland
  2. Rhufain yn ymosod ar Ynys Môn (wedi’i gofnodi)

    Mae milwyr Rhufain yn croesi’r Fenai i ddinistrio cadarnle’r derwyddon. Erbyn tua 78 OC mae Cymru dan reolaeth Rhufain.

    Rhufain yn ymosod ar Ynys Môn
  3. Tyddewi

    Sefydlodd Dewi Sant ei fynachlog yma. Dywedid gynt fod dwy bererindod i Dyddewi gystal ag un i Rufain.

    Tyddewi
  4. Rhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr (wedi’i gofnodi)

    Mae Rhodri Mawr yn lladd yr arweinydd Danaidd Horm ar Ynys Môn ac yn rheoli rhan helaeth o Gymru.

    Rhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr
  5. Mill Bay, Dale

    Glaniodd Harri Tudur yma ar 7 Awst 1485 gyda byddin fechan, gan gasglu cefnogaeth Gymreig ar y daith i Bosworth.

    Mill Bay, Dale
  6. Carreg Wastad

    Glaniodd tua 1,400 o filwyr Ffrengig yma yn y goresgyniad olaf ar Brydain, gan ildio ar draeth Wdig ddeuddydd yn ddiweddarach.

    Carreg Wastad
  7. Y Wladfa

    Mae’r Mimosa yn glanio 153 o ymfudwyr ym Mhatagonia. Mae’r Gymraeg yn dal i gael ei siarad yn yr Ariannin heddiw.

    Y Wladfa
  8. Tirwedd Llechi

    Toeodd chwareli’r Penrhyn, Dinorwig a Blaenau Ffestiniog y byd. Daeth yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2021.

    Tirwedd Llechi
  9. Y Senedd, Bae Caerdydd

    Cartref Senedd Cymru, wedi’i godi o lechi Cymreig, derw a gwydr, ar y glannau a fu unwaith yn allforio glo’r byd.

    Y Senedd, Bae Caerdydd
  10. Llwybr Arfordir Cymru

    Mae Llwybr Arfordir Cymru yn agor: 870 milltir, a Chymru yw’r wlad gyntaf yn y byd â llwybr ar hyd ei harfordir i gyd.

    Llwybr Arfordir Cymru

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf