Hanes Cymru / Llwybrau

Llwybr

Cymru a’r byd

Llun: Afon Dyfrdwy yn rhuthro heibio’r hen bont garreg yn Llangollen · Akke, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Mae’r Cymry wedi cario eu gwlad gyda nhw i bob cwr o’r byd: i America, Patagonia, Awstralia a thu hwnt. A bob blwyddyn ers 1922 mae plant Cymru wedi anfon neges heddwch i’r byd.

Dilynwch y Cymry a aeth allan i’r byd, a’r byd a ddaeth i Gymru.

Cymru fach y tu hwnt i Gymru

Tua 1681 cyfarfu Crynwyr Cymreig â William Penn i sicrhau tua 40,000 erw ym Mhennsylvania, lle gallent drin eu materion yn Gymraeg, ac mae’r enwau Merion, Radnor, Haverford, Gwynedd, Narberth a Bala Cynwyd yn dal i nodi’r tir. Yn 1865 daeth breuddwyd Michael D. Jones am ‘Gymru fach y tu hwnt i Gymru’ yn wir pan gyrhaeddodd y Mimosa Batagonia ar 28 Gorffennaf gyda 153 o ymsefydlwyr. Arweiniodd Aaron Jenkins, o syniad ei wraig Rachel, ddyfrhau dyffryn isaf y Chubut, y gyfundrefn gyntaf o’i bath yn yr Ariannin, ac enwyd Trelew ar ôl Lewis Jones. Yn 2019 cymerodd y nifer uchaf erioed, 1,411, wersi Cymraeg yno.

Arosfannau ar y llwybr

  1. Madog yn hwylio i’r gorllewin

    Yn ôl traddodiad Cymru, hwyliodd Madog ab Owain Gwynedd tua’r gorllewin o Landrillo-yn-Rhos a chanfod gwlad newydd dros y cefnfor, dair canrif cyn Columbus.

    Madog yn hwylio i’r gorllewin
  2. Richard Amerike a Cabot

    Mae Richard Amerike, swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig, yn helpu i ariannu mordaith John Cabot i Ogledd America. Mae rhai haneswyr yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd y wlad newydd.

    Richard Amerike a Cabot
  3. Y Tir Cymreig

    Mae Crynwyr o Gymru sy’n ffoi rhag erledigaeth yn ymgartrefu ym Mhensylfania. Mae enwau lleoedd fel Bryn Mawr a Merion yn dal i nodi’r tir a brynwyd ganddynt.

    Y Tir Cymreig
  4. Yale

    Mae Elihu Yale, yr hanai ei deulu o ardal Llandegla, yn rhoi llyfrau a nwyddau i goleg yn Connecticut, sy’n cymryd ei enw. Fe’i claddwyd yn Wrecsam.

    Yale
  5. John Evans yn cyrraedd y Mandan

    Mae John Evans o’r Waunfawr, wrth chwilio am yr Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn ddisgynyddion Madog, yn cyrraedd pentrefi’r Mandan 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri. Mae ei fap o’r afon yn tywys Lewis a Clark yn ddiweddarach.

    John Evans yn cyrraedd y Mandan
  6. Robert Owen yn New Lanark

    Mae Robert Owen o’r Drenewydd yn cymryd gofal melinau New Lanark, lle mae’n agor yr ysgol fabanod gyntaf ym Mhrydain ac yn dangos bod gwaith teg yn talu.

    Robert Owen yn New Lanark
  7. Y Wladfa

    Mae’r Mimosa yn glanio 153 o ymfudwyr ym Mhatagonia. Mae’r Gymraeg yn dal i gael ei siarad yn yr Ariannin heddiw.

    Y Wladfa
  8. Neges heddwch ac ewyllys da

    Mae plant Cymru yn anfon eu neges heddwch ac ewyllys da gyntaf at blant y byd. Mae wedi’i hanfon bob blwyddyn ers hynny.

    Neges heddwch ac ewyllys da
  9. Eisteddfod Ryngwladol Llangollen

    Ar ôl y rhyfel, gwahoddir corau a dawnswyr o bob cwr o’r byd i Langollen i ganu mewn heddwch.

    Eisteddfod Ryngwladol Llangollen
  10. Cymru a’r byd mawr

    Siaredir Cymraeg yn yr Ariannin, sefydlwyd dinas yn Wcráin gan ŵr o Ferthyr, a denodd dociau Caerdydd bobl o hanner cant o wledydd. Nid yw hanes Cymru’n gorffen wrth ei ffiniau.

    Cymru a’r byd mawr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf