Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1945–2024
Maswr o Gefneithin a goronwyd yn ‘Frenin’ gan Seland Newydd ar daith fuddugol y Llewod yn 1971.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Galwyd Barry John, y maswr o Gefneithin, yn “The King” gan bobl Seland Newydd. Enillodd Gamp Lawn 1971 gyda Chymru a’r un haf arweiniodd y Llewod at eu hunig fuddugoliaeth mewn cyfres yn Seland Newydd, gan sgorio 30 o’u 48 pwynt yn y gemau prawf.FfynonellauBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.Barry John ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: aeth o Ysgol Ramadeg y Gwendraeth i Goleg y Drindod, Caerfyrddin, i hyfforddi’n athro; yn 1967 cymerodd swydd athro addysg gorfforol yn Ysgol Monkton yng Nghaerdydd, ysgol breifat i fechgyn rhwng 8 ac 16 oed; ffurfiodd un o’r partneriaethau mwyaf effeithiol yn hanes y gêm gyda’r mewnwr Gareth Edwards; yn 1971 aeth ar daith i Seland Newydd gyda’r Llewod dan yr hyfforddwr Carwyn James, yntau’n frodor o Gefneithin; enillodd y Llewod y gyfres 2–1 gydag un prawf yn gyfartal, yr unig dro yn eu hanes i’r Llewod ennill cyfres yn Seland Newydd; o 48 pwynt y Llewod dros y pedair gêm sgoriodd Barry John 30, a rhoddodd cyfryngau a chefnogwyr Seland Newydd yr enw “The King” (Y Brenin John) iddo.
| Ganed | 6 Ionawr 1945, Cefneithin, Sir GaerfyrddinFfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru. |
|---|---|
| Bu farw | 4 Chwefror 2024FfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru. |
| Clybiau | Cefneithin, Llanelli, CaerdyddFfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru. |
| Capiau | 25 i Gymru, 5 i’r Llewod PrydeinigFfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru. |
Fe’i ganed ym mhentref Cefneithin yng Nghwm Gwendraeth. Yn ysgol gynradd y pentref bu’n ffodus i gael ei ddysgu i chwarae rygbi gyda medr go iawn, a chwaraeodd i’w ysgol ac i dîm y pentref.FfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.
Aeth ymlaen i Ysgol Ramadeg y Gwendraeth, a thra oedd yn dal yn ei arddegau chwaraeodd ei gêm gyntaf i Lanelli, yn erbyn Moseley, ar 4 Ionawr 1964.FfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.
Hyfforddodd yn athro yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gan ddal i chwarae i Lanelli a gwneud ei enw â chiciau adlam: erbyn diwedd Hydref 1964 roedd wedi cicio un ar ddeg ohonynt y tymor hwnnw. Yn 1967 daeth yn athro addysg gorfforol yn Ysgol Monkton yng Nghaerdydd.FfynonellauBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.Barry John ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: aeth o Ysgol Ramadeg y Gwendraeth i Goleg y Drindod, Caerfyrddin, i hyfforddi’n athro; yn 1967 cymerodd swydd athro addysg gorfforol yn Ysgol Monkton yng Nghaerdydd, ysgol breifat i fechgyn rhwng 8 ac 16 oed; ffurfiodd un o’r partneriaethau mwyaf effeithiol yn hanes y gêm gyda’r mewnwr Gareth Edwards; yn 1971 aeth ar daith i Seland Newydd gyda’r Llewod dan yr hyfforddwr Carwyn James, yntau’n frodor o Gefneithin; enillodd y Llewod y gyfres 2–1 gydag un prawf yn gyfartal, yr unig dro yn eu hanes i’r Llewod ennill cyfres yn Seland Newydd; o 48 pwynt y Llewod dros y pedair gêm sgoriodd Barry John 30, a rhoddodd cyfryngau a chefnogwyr Seland Newydd yr enw “The King” (Y Brenin John) iddo.
Yn 1966 rhoddodd y dewiswyr ei gap cyntaf iddo yn faswr dros Gymru, yn erbyn yr Awstraliaid ar daith. Y tymor wedyn ymunodd â Chaerdydd a dechrau ei bartneriaeth â’r mewnwr Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd.FfynonellauBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.Barry John ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: aeth o Ysgol Ramadeg y Gwendraeth i Goleg y Drindod, Caerfyrddin, i hyfforddi’n athro; yn 1967 cymerodd swydd athro addysg gorfforol yn Ysgol Monkton yng Nghaerdydd, ysgol breifat i fechgyn rhwng 8 ac 16 oed; ffurfiodd un o’r partneriaethau mwyaf effeithiol yn hanes y gêm gyda’r mewnwr Gareth Edwards; yn 1971 aeth ar daith i Seland Newydd gyda’r Llewod dan yr hyfforddwr Carwyn James, yntau’n frodor o Gefneithin; enillodd y Llewod y gyfres 2–1 gydag un prawf yn gyfartal, yr unig dro yn eu hanes i’r Llewod ennill cyfres yn Seland Newydd; o 48 pwynt y Llewod dros y pedair gêm sgoriodd Barry John 30, a rhoddodd cyfryngau a chefnogwyr Seland Newydd yr enw “The King” (Y Brenin John) iddo.
O hynny ymlaen dewiswyd y ddau gyda’i gilydd ar bob lefel, i Gaerdydd, i Gymru, i’r Barbariaid ac i’r Llewod Prydeinig.FfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.
Yn 1971 roeddent wrth galon tîm Cymru a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad gyda Champ Lawn, y gyntaf i Gymru ers 1952.FfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.
Yr haf hwnnw aeth ar daith i Seland Newydd gyda’r Llewod, dan hyfforddiant Carwyn James, mab arall i Gefneithin. Chwaraeodd yn y pedair gêm brawf a bu’n brif sgoriwr y Llewod yn y gemau prawf, gyda 30 o’u 48 pwynt.FfynonellauBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.Barry John ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: aeth o Ysgol Ramadeg y Gwendraeth i Goleg y Drindod, Caerfyrddin, i hyfforddi’n athro; yn 1967 cymerodd swydd athro addysg gorfforol yn Ysgol Monkton yng Nghaerdydd, ysgol breifat i fechgyn rhwng 8 ac 16 oed; ffurfiodd un o’r partneriaethau mwyaf effeithiol yn hanes y gêm gyda’r mewnwr Gareth Edwards; yn 1971 aeth ar daith i Seland Newydd gyda’r Llewod dan yr hyfforddwr Carwyn James, yntau’n frodor o Gefneithin; enillodd y Llewod y gyfres 2–1 gydag un prawf yn gyfartal, yr unig dro yn eu hanes i’r Llewod ennill cyfres yn Seland Newydd; o 48 pwynt y Llewod dros y pedair gêm sgoriodd Barry John 30, a rhoddodd cyfryngau a chefnogwyr Seland Newydd yr enw “The King” (Y Brenin John) iddo.
Enillodd y Llewod y gyfres o ddwy gêm brawf i un, gydag un yn gyfartal: yr unig dro yn eu hanes i’r Llewod ennill cyfres yn Seland Newydd. Rhoddodd y wasg a’r cefnogwyr yn Seland Newydd yr enw “The King” iddo.FfynhonnellBarry John ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: aeth o Ysgol Ramadeg y Gwendraeth i Goleg y Drindod, Caerfyrddin, i hyfforddi’n athro; yn 1967 cymerodd swydd athro addysg gorfforol yn Ysgol Monkton yng Nghaerdydd, ysgol breifat i fechgyn rhwng 8 ac 16 oed; ffurfiodd un o’r partneriaethau mwyaf effeithiol yn hanes y gêm gyda’r mewnwr Gareth Edwards; yn 1971 aeth ar daith i Seland Newydd gyda’r Llewod dan yr hyfforddwr Carwyn James, yntau’n frodor o Gefneithin; enillodd y Llewod y gyfres 2–1 gydag un prawf yn gyfartal, yr unig dro yn eu hanes i’r Llewod ennill cyfres yn Seland Newydd; o 48 pwynt y Llewod dros y pedair gêm sgoriodd Barry John 30, a rhoddodd cyfryngau a chefnogwyr Seland Newydd yr enw “The King” (Y Brenin John) iddo.
Enillodd 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod, a phan adawodd y gêm yn 27 oed ef oedd y sgoriwr pwyntiau uchaf a fu gan Gymru erioed.FfynhonnellBarry John ↗Wikipedia (Saesneg)Barry John (6 Ionawr 1945 – 4 Chwefror 2024), maswr rygbi’r undeb o Gymru yn oes y gêm amatur; ganed yng Nghefneithin, Sir Gaerfyrddin; Ysgol Gynradd Cefneithin, lle cafodd hyfforddiant rygbi medrus; chwaraeodd i’w ysgol ac i glwb Cefneithin; Ysgol Ramadeg y Gwendraeth; ymddangosiad cyntaf i Lanelli ar 4 Ionawr 1964, yn erbyn Moseley; dal i chwarae i Lanelli tra yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gydag enw am giciau adlam (daeth ei unfed ar ddeg o’r tymor yn erbyn Aberafan ar 26 Hydref 1964); cap cyntaf i Gymru yn 1966 yn erbyn yr Awstraliaid ar daith, yn lle David Watkins yn safle’r maswr; ymunodd â Chaerdydd yn 1967 a ffurfio partneriaeth â Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd, a ddewiswyd gyda’i gilydd i Gaerdydd, Cymru, y Barbariaid a Llewod 1968; yn rhan o’r tîm a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad 1971, Camp Lawn gyntaf Cymru ers 1952; sefydlodd ei enw fel un o chwaraewyr mwyaf y gamp gyda’i ran ganolog yn nhaith fuddugol y Llewod i Seland Newydd yn 1971, gan chwarae yn y pedair gêm brawf a gorffen yn brif sgoriwr y Llewod; 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod; ymddeolodd yn 27 oed yn brif sgoriwr pwyntiau Cymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Mae Cymru’n ennill y Gamp Lawn, y gyntaf o dair yn y 1970au, gyda Gareth Edwards, Barry John a JPR Williams.
Dechrau’r oes aurMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y crysau cochion a wnaeth Gymru yn genedl rygbi.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf