Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1945–2024

Barry John

Maswr o Gefneithin a goronwyd yn ‘Frenin’ gan Seland Newydd ar daith fuddugol y Llewod yn 1971.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1945–2024 (wedi’i gofnodi) Y Brenin Cymru’r Ugeinfed Ganrif Chwaraeon
Barry John
Barry John · Llun: Wikimedia Commons · Peter Broster, CC BY 2.0

Galwyd Barry John, y maswr o Gefneithin, yn “The King” gan bobl Seland Newydd. Enillodd Gamp Lawn 1971 gyda Chymru a’r un haf arweiniodd y Llewod at eu hunig fuddugoliaeth mewn cyfres yn Seland Newydd, gan sgorio 30 o’u 48 pwynt yn y gemau prawf.

Ganed6 Ionawr 1945, Cefneithin, Sir Gaerfyrddin
Bu farw4 Chwefror 2024
ClybiauCefneithin, Llanelli, Caerdydd
Capiau25 i Gymru, 5 i’r Llewod Prydeinig

Cefneithin#

Fe’i ganed ym mhentref Cefneithin yng Nghwm Gwendraeth. Yn ysgol gynradd y pentref bu’n ffodus i gael ei ddysgu i chwarae rygbi gyda medr go iawn, a chwaraeodd i’w ysgol ac i dîm y pentref.

Aeth ymlaen i Ysgol Ramadeg y Gwendraeth, a thra oedd yn dal yn ei arddegau chwaraeodd ei gêm gyntaf i Lanelli, yn erbyn Moseley, ar 4 Ionawr 1964.

Hyfforddodd yn athro yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, gan ddal i chwarae i Lanelli a gwneud ei enw â chiciau adlam: erbyn diwedd Hydref 1964 roedd wedi cicio un ar ddeg ohonynt y tymor hwnnw. Yn 1967 daeth yn athro addysg gorfforol yn Ysgol Monkton yng Nghaerdydd.

Cymru a Gareth Edwards#

Yn 1966 rhoddodd y dewiswyr ei gap cyntaf iddo yn faswr dros Gymru, yn erbyn yr Awstraliaid ar daith. Y tymor wedyn ymunodd â Chaerdydd a dechrau ei bartneriaeth â’r mewnwr Gareth Edwards, un o’r parau haneri enwocaf yn rygbi’r byd.

O hynny ymlaen dewiswyd y ddau gyda’i gilydd ar bob lefel, i Gaerdydd, i Gymru, i’r Barbariaid ac i’r Llewod Prydeinig.

Yn 1971 roeddent wrth galon tîm Cymru a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad gyda Champ Lawn, y gyntaf i Gymru ers 1952.

Y Brenin#

Yr haf hwnnw aeth ar daith i Seland Newydd gyda’r Llewod, dan hyfforddiant Carwyn James, mab arall i Gefneithin. Chwaraeodd yn y pedair gêm brawf a bu’n brif sgoriwr y Llewod yn y gemau prawf, gyda 30 o’u 48 pwynt.

Enillodd y Llewod y gyfres o ddwy gêm brawf i un, gydag un yn gyfartal: yr unig dro yn eu hanes i’r Llewod ennill cyfres yn Seland Newydd. Rhoddodd y wasg a’r cefnogwyr yn Seland Newydd yr enw “The King” iddo.

Enillodd 25 cap i Gymru a 5 i’r Llewod, a phan adawodd y gêm yn 27 oed ef oedd y sgoriwr pwyntiau uchaf a fu gan Gymru erioed.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ar y llinell amser

  1. Dechrau’r oes aur

    Mae Cymru’n ennill y Gamp Lawn, y gyntaf o dair yn y 1970au, gyda Gareth Edwards, Barry John a JPR Williams.

    Dechrau’r oes aur

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf