Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1949–2024

J. P. R. Williams

Cefnwr yr oes aur, enillydd y Gamp Lawn deirgwaith a Llew buddugol ddwywaith, a oedd hefyd yn llawfeddyg.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1949–2024 (wedi’i gofnodi) Y cefnwr di-ofn Cymru’r Ugeinfed Ganrif Chwaraeon
J. P. R. Williams yn 2014
J. P. R. Williams yn 2014 · Llun: Wikimedia Commons · Stefano Delfrate, CC BY-SA 2.0

J. P. R. Williams o Ben-y-bont ar Ogwr oedd cefnwr oes aur Cymru yn y 1970au, gyda thair Camp Lawn a chwe Choron Driphlyg, ac yn llawfeddyg wrth ei alwedigaeth. Galwodd dau o feirniaid mawr y gêm, Sean Fitzpatrick ac Ian McGeechan, ef y cefnwr gorau erioed.

Ganed2 Mawrth 1949, ger Pen-y-bont ar Ogwr
Bu farw8 Ionawr 2024; claddwyd yn Llansanwyr
Capiau55 i Gymru, 5 yn gapten; 8 i’r Llewod Prydeinig
GalwedigaethLlawfeddyg orthopedig ymgynghorol, Ysbyty Tywysoges Cymru, Pen-y-bont

Tenis neu rygbi#

Ganed John Peter Rhys Williams ar gyrion Pen-y-bont ar Ogwr ac aeth i Ysgol Ramadeg y Bechgyn Pen-y-bont ac yna i Ysgol Millfield. Roedd yn chwaraewr tenis dawnus, ac yn 1966 enillodd Deitl Iau Prydain ar gyrtiau Wimbledon, gan guro David Lloyd 6–4, 6–4.

Dewisodd rygbi, gêm amatur bryd hynny, am y byddai’n cyd-fynd â’i astudiaethau meddygol.

Y cefnwr#

Enillodd ei gap cyntaf yn 19 oed, yn Murrayfield ar 1 Chwefror 1969. Gyda’i locsys hir a’i sanau o gwmpas ei fferau daeth yn un o wynebau mwyaf adnabyddus tîm mawr Cymru’r 1970au, yn enwog am ei ddewrder wrth amddiffyn ac am ruthro i’r llinell wrth ymosod.

Roedd yn nhimau Cymru a enillodd y Gamp Lawn yn 1971, 1976 a 1978, a chwe Choron Driphlyg. Mewn deg gêm yn erbyn Lloegr sgoriodd bum cais, peth prin i gefnwr, ac ni orffennodd unwaith ar yr ochr a gollodd. Yn 1978–79 bu’n gapten ar Gymru a enillodd y Bencampwriaeth a’r Goron Driphlyg.

Gyda’r Llewod#

Aeth ar daith gyda’r Llewod i Seland Newydd yn 1971 ac i Dde Affrica yn 1974, dwy o’r teithiau mwyaf llwyddiannus yn eu hanes. Yn y bedwaredd gêm brawf yn 1971 ciciodd gôl adlam bwysig o bell, a chwaraeodd ran fawr yng nghyfres ddiguro 1974.

Roedd yn rhan o’r symudiad a arweiniodd at gais enwog y Barbariaid yn erbyn Seland Newydd yn 1973.

Y llawfeddyg#

Cymhwysodd mewn meddygaeth yn Ysbyty St Mary’s yn Llundain yn 1973, daeth yn Gymrawd Coleg Brenhinol y Llawfeddygon yn 1980, ac o 1986 bu’n ymgynghorydd llawdriniaeth trawma ac orthopedig yn Ysbyty Tywysoges Cymru ym Mhen-y-bont.

Daliodd ati i chwarae i Ben-y-bont ac yna Thondu hyd ei bumdegau, heb roi’r gorau iddi tan 2003, ac yn ddiweddarach bu’n llywydd Bridgend Ravens. Yn 2006 dringodd Kilimanjaro gyda phymtheg o Gymry eraill, gan helpu codi dros £200,000 at elusen plant.

Fe’i gwnaed yn MBE yn 1977 ac roedd ymhlith y chwaraewyr cyntaf a enwyd i Oriel Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol yn 1997. Roedd yn byw yn Llansanwyr ym Mro Morgannwg ac fe’i claddwyd yn y fynwent yno.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf