Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. c. 500

Sant Briog

Medd ei Fuchedd Lydewig iddo gael ei eni yng Ngheredigion. Sefydlodd y fynachlog a ddaeth yn ddinas Sant-Brieg, ac yng Nghymru fe’i cofir yn Llandyfriog ger Teifi.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. c. 500 (cronicl cynnar:Buchedd Brioc, yr 11eg ganrif) O Geredigion i Sant-Brieg Oes y Seintiau Saint a ffydd
Sant Briog (Brieuc), hen baentiad yn Llydaw
Sant Briog (Brieuc), hen baentiad yn Llydaw · Llun: Wikimedia Commons · Bartrez, CC BY-SA 4.0

Roedd Briog, Brieg i’r Llydawiaid a Brieuc i’r Ffrancwyr, yn sant o Geredigion a groesodd y môr a dod yn un o saith sant sefydlu Llydaw. Tyfodd tref ac eglwys gadeiriol Sant-Brieg yng ngogledd Llydaw o’i fynachlog, ac ers 1974 mae Sant-Brieg wedi’i gefeillio ag Aberystwyth, yn y wlad lle ganed ef.

PrydY chweched ganrif
GanedCorotica, Ceredigion
RhieniCerp ac Eldruda
Ei eglwys yng NghymruLlandyfrïog, yn ne Ceredigion
Dydd gŵyl1 Mai

Briomaglus o Geredigion#

Yr hanes hynaf amdano yw Buchedd Ladin a ysgrifennwyd yn yr unfed ganrif ar ddeg yn ôl pob tebyg, gwaith o grefft lenyddol go iawn. Dywed mai Briomaglus oedd ei enw gyntaf a’i eni yn Corotica, Ceredigion. Cyn ei eni ymddangosodd angel i’w rieni, Cerp ac Eldruda, a throesant oddi wrth yr hen dduwiau a dod yn Gristnogion.

Ei addysgu ym Mharis#

Pan oedd yn ifanc anfonodd ei rieni ef i Baris, lle magwyd ac addysgwyd ef gan yr esgob Germanus, ac yno fe’i hordeiniwyd yn offeiriad. Yn ei bumed flwyddyn ar hugain daeth adref i Geredigion a helpu i ddwyn y ffydd yn ôl i’w wlad ei hun.

I Lydaw#

Rai blynyddoedd wedyn croesodd Briog i Lydaw a sefydlu mynachlog yn Tréguier. Unwaith eto daeth adref i Geredigion, pan erfyniodd ei bobl arno i’w hachub rhag haint. Yna aeth yn ôl dros y môr a sefydlu ei fynachlog fwyaf, a ddaeth yn sedd esgobion Sant-Brieg, ac yno y bu farw ac y’i claddwyd.

Sant llawer gwlad#

Ceir enw Briog lle bynnag y teithiodd saint Cymru: yng Nghernyw, lle mae plwyf St Breock yn eiddo iddo; yn Swydd Gaerloyw; yn yr Alban, lle cysegrwyd eglwys iddo yn Rothesay ar Ynys Bute a chynhelid Ffair St Bruix bob blwyddyn; ac yn anad dim yn Llydaw. Cariwyd ei greiriau i Angers yn 865, ac yn 1210 daeth rhan ohonynt yn ôl i Sant-Brieg, lle cedwir ei fodrwy yn yr eglwys gadeiriol o hyd.

Llandyfrïog ac Aberystwyth#

Yng Nghymru ei eglwys yw Llandyfrïog yn ne Ceredigion. Ac er anrhydedd i’r sant a unodd Geredigion a Llydaw, daeth Aberystwyth a Sant-Brieg yn efeilldrefi yn 1974; mae gan Aberystwyth ei Boulevard St Brieuc hyd heddiw.

Ffynonellau a darllen pellach

Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf