Madog ap Llywelyn
Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap Llywelyn
d. 1318
Arglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Llywelyn Bren, Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, yn arglwydd Senghennydd ym mlaenau Morgannwg ac yn or-ŵyr i Ifor Bach. Yn ŵr diwylliedig a ddarllenai Gymraeg, Ffrangeg a Lladin ac a gadwai gwmni’r beirdd, arweiniodd bobl Morgannwg yng ngwrthryfel 1316, a phan fethodd ildiodd ei hun er mwyn i’w wŷr gael byw. Mae’r Bywgraffiadur yn ei alw’n ferthyr gwrthryfel.FfynonellauLlywelyn Bren ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn Bren (ganwyd yn y 1260au, bu farw tua 1317), Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, arweinydd gwrthryfel 1316, yr her ddifrifol olaf i reolaeth Lloegr hyd Owain Lawgoch; o dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn ac yn or-ŵyr i Ifor Bach; dysgodd ei dad Gymraeg, Ffrangeg a Lladin iddo; priododd Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab; ymhlith ei eiddo yn 1317 roedd y Roman de la Rose, yr unig gopi y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg; wedi i Gilbert de Clare syrthio yn Bannockburn yn 1314, gwnaed Payn de Turberville o Goety yn geidwad Morgannwg yn 1315 a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn newyn tair blynedd; siaradodd Llywelyn yn ei erbyn, apelio at Edward II, cael ei alw’n ‘fab angau’ gan y brenin a’i wysio i Lincoln erbyn 27 Ionawr 1316, ond aeth adref; ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar Gastell Caerffili a chipio’r ward allanol; lledodd y gwrthryfel o orllewin Morgannwg i Ruddni; daeth Humphrey de Bohun, Iarll Henffordd, yn ei erbyn; ar 18 Mawrth 1316 ildiodd yn Ystradfellte, gan ddweud wrth ei wŷr mai ef yn unig ddylai gael ei gosbi; enillodd ei ymarweddiad barch Henffordd a Roger Mortimer, a anogodd y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr; daliwyd ef yn y Tŵr o Orffennaf 1316 hyd Fehefin 1317; aeth Hugh Despenser yr Ieuaf ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd heb farn gyfreithlon yng ngolwg pobl yr oes; claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd, Caerdydd; helpodd ei farw i uno’r Cymry ac arglwyddi’r Mers yn erbyn y Despenseriaid yn 1321; rhoddwyd ei diroedd yn Senghennydd yn ôl i’w feibion ar 11 Chwefror 1327, a bu Lleucu fyw hyd 1349.Llywelyn Bren ↗Wicipedia CymraegArglwydd Senghennydd a Meisgyn ym Morgannwg (bu farw 1318), gor-ŵyr i Ifor Bach; arglwydd cyfrifol a rhyfelwr dewr a gododd mewn gwrthryfel yn erbyn gormes y goresgynwyr yn ne-ddwyrain Cymru; ar 28 Ionawr 1316 cododd fyddin o Gymry arfog ac ymosod ar Gaerffili; bu ar delerau da â Gilbert de Clare, ond pan fu farw Gilbert cymerodd Pain de Turberville, arglwydd Coety, drosodd a dechrau ymddwyn yn drahaus; cwynodd Llywelyn wrth Edward II ond heb gael boddlonrwydd; cododd gyda Chymry blaenau Morgannwg; aed ag ef i Dŵr Llundain ac yna i Gaerdydd, lle dienyddiwyd ef; gŵr diwylliedig a deallus, hoff iawn o lenyddiaeth Gymraeg a Ffrangeg, a berchenogai lawysgrifau yn y ddwy iaith ac a noddai’r beirdd; yn ôl traddodiad roedd ganddo blasdy bychan yn Eglwysilan yn Senghennydd.Llywelyn ap Gruffydd or Llywelyn Bren (died 1317), nobleman, soldier and rebel martyr ↗Dictionary of Welsh Biography, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywelyn ap Gruffydd, a elwir Llywelyn Bren, bu farw 1317; uchelwr, milwr a merthyr gwrthryfel; mab Gruffydd ap Rhys; ei feibion oedd Gruffydd, John, Meurig, Roger, William a Llywelyn.
| Ganwyd | Yn y 1260au |
|---|---|
| Bu farw | 1317 neu 1318, Caerdydd |
| Ei arglwyddiaeth | Senghennydd a Meisgyn, Morgannwg |
| Ei gyndad | Ifor Bach |
| Ei wraig | Lleucu |
| Ei feibion | Gruffudd, John, Meurig, Roger, William, Llywelyn ac eraill |
Hanai Llywelyn o hen dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn, llinach Ifor Bach. Collodd ei dad Gruffudd ap Rhys yr arglwyddiaeth i Gilbert de Clare yn y 1260au, ond gofalodd fod ei fab yn dysgu tair iaith, Cymraeg, Ffrangeg a Lladin. Priododd Llywelyn Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab.FfynonellauLlywelyn Bren ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn Bren (ganwyd yn y 1260au, bu farw tua 1317), Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, arweinydd gwrthryfel 1316, yr her ddifrifol olaf i reolaeth Lloegr hyd Owain Lawgoch; o dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn ac yn or-ŵyr i Ifor Bach; dysgodd ei dad Gymraeg, Ffrangeg a Lladin iddo; priododd Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab; ymhlith ei eiddo yn 1317 roedd y Roman de la Rose, yr unig gopi y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg; wedi i Gilbert de Clare syrthio yn Bannockburn yn 1314, gwnaed Payn de Turberville o Goety yn geidwad Morgannwg yn 1315 a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn newyn tair blynedd; siaradodd Llywelyn yn ei erbyn, apelio at Edward II, cael ei alw’n ‘fab angau’ gan y brenin a’i wysio i Lincoln erbyn 27 Ionawr 1316, ond aeth adref; ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar Gastell Caerffili a chipio’r ward allanol; lledodd y gwrthryfel o orllewin Morgannwg i Ruddni; daeth Humphrey de Bohun, Iarll Henffordd, yn ei erbyn; ar 18 Mawrth 1316 ildiodd yn Ystradfellte, gan ddweud wrth ei wŷr mai ef yn unig ddylai gael ei gosbi; enillodd ei ymarweddiad barch Henffordd a Roger Mortimer, a anogodd y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr; daliwyd ef yn y Tŵr o Orffennaf 1316 hyd Fehefin 1317; aeth Hugh Despenser yr Ieuaf ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd heb farn gyfreithlon yng ngolwg pobl yr oes; claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd, Caerdydd; helpodd ei farw i uno’r Cymry ac arglwyddi’r Mers yn erbyn y Despenseriaid yn 1321; rhoddwyd ei diroedd yn Senghennydd yn ôl i’w feibion ar 11 Chwefror 1327, a bu Lleucu fyw hyd 1349.Llywelyn Bren ↗Wicipedia CymraegArglwydd Senghennydd a Meisgyn ym Morgannwg (bu farw 1318), gor-ŵyr i Ifor Bach; arglwydd cyfrifol a rhyfelwr dewr a gododd mewn gwrthryfel yn erbyn gormes y goresgynwyr yn ne-ddwyrain Cymru; ar 28 Ionawr 1316 cododd fyddin o Gymry arfog ac ymosod ar Gaerffili; bu ar delerau da â Gilbert de Clare, ond pan fu farw Gilbert cymerodd Pain de Turberville, arglwydd Coety, drosodd a dechrau ymddwyn yn drahaus; cwynodd Llywelyn wrth Edward II ond heb gael boddlonrwydd; cododd gyda Chymry blaenau Morgannwg; aed ag ef i Dŵr Llundain ac yna i Gaerdydd, lle dienyddiwyd ef; gŵr diwylliedig a deallus, hoff iawn o lenyddiaeth Gymraeg a Ffrangeg, a berchenogai lawysgrifau yn y ddwy iaith ac a noddai’r beirdd; yn ôl traddodiad roedd ganddo blasdy bychan yn Eglwysilan yn Senghennydd.Llywelyn ap Gruffydd or Llywelyn Bren (died 1317), nobleman, soldier and rebel martyr ↗Dictionary of Welsh Biography, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywelyn ap Gruffydd, a elwir Llywelyn Bren, bu farw 1317; uchelwr, milwr a merthyr gwrthryfel; mab Gruffydd ap Rhys; ei feibion oedd Gruffydd, John, Meurig, Roger, William a Llywelyn.
Carai Llywelyn lenyddiaeth Cymru a Ffrainc. Roedd yn berchen llawysgrifau yn y ddwy iaith ac yn noddi’r beirdd, ac ymhlith ei lyfrau roedd copi o’r Roman de la Rose, yr unig un y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg. Yn ôl traddodiad Cymreig roedd ganddo blasdy bychan yn Eglwysilan yn Senghennydd.FfynonellauLlywelyn Bren ↗Wicipedia CymraegArglwydd Senghennydd a Meisgyn ym Morgannwg (bu farw 1318), gor-ŵyr i Ifor Bach; arglwydd cyfrifol a rhyfelwr dewr a gododd mewn gwrthryfel yn erbyn gormes y goresgynwyr yn ne-ddwyrain Cymru; ar 28 Ionawr 1316 cododd fyddin o Gymry arfog ac ymosod ar Gaerffili; bu ar delerau da â Gilbert de Clare, ond pan fu farw Gilbert cymerodd Pain de Turberville, arglwydd Coety, drosodd a dechrau ymddwyn yn drahaus; cwynodd Llywelyn wrth Edward II ond heb gael boddlonrwydd; cododd gyda Chymry blaenau Morgannwg; aed ag ef i Dŵr Llundain ac yna i Gaerdydd, lle dienyddiwyd ef; gŵr diwylliedig a deallus, hoff iawn o lenyddiaeth Gymraeg a Ffrangeg, a berchenogai lawysgrifau yn y ddwy iaith ac a noddai’r beirdd; yn ôl traddodiad roedd ganddo blasdy bychan yn Eglwysilan yn Senghennydd.Llywelyn Bren ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn Bren (ganwyd yn y 1260au, bu farw tua 1317), Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, arweinydd gwrthryfel 1316, yr her ddifrifol olaf i reolaeth Lloegr hyd Owain Lawgoch; o dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn ac yn or-ŵyr i Ifor Bach; dysgodd ei dad Gymraeg, Ffrangeg a Lladin iddo; priododd Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab; ymhlith ei eiddo yn 1317 roedd y Roman de la Rose, yr unig gopi y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg; wedi i Gilbert de Clare syrthio yn Bannockburn yn 1314, gwnaed Payn de Turberville o Goety yn geidwad Morgannwg yn 1315 a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn newyn tair blynedd; siaradodd Llywelyn yn ei erbyn, apelio at Edward II, cael ei alw’n ‘fab angau’ gan y brenin a’i wysio i Lincoln erbyn 27 Ionawr 1316, ond aeth adref; ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar Gastell Caerffili a chipio’r ward allanol; lledodd y gwrthryfel o orllewin Morgannwg i Ruddni; daeth Humphrey de Bohun, Iarll Henffordd, yn ei erbyn; ar 18 Mawrth 1316 ildiodd yn Ystradfellte, gan ddweud wrth ei wŷr mai ef yn unig ddylai gael ei gosbi; enillodd ei ymarweddiad barch Henffordd a Roger Mortimer, a anogodd y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr; daliwyd ef yn y Tŵr o Orffennaf 1316 hyd Fehefin 1317; aeth Hugh Despenser yr Ieuaf ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd heb farn gyfreithlon yng ngolwg pobl yr oes; claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd, Caerdydd; helpodd ei farw i uno’r Cymry ac arglwyddi’r Mers yn erbyn y Despenseriaid yn 1321; rhoddwyd ei diroedd yn Senghennydd yn ôl i’w feibion ar 11 Chwefror 1327, a bu Lleucu fyw hyd 1349.
Pan syrthiodd Gilbert de Clare, arglwydd Morgannwg, yn Bannockburn yn 1314, rhoddodd y brenin Payn de Turberville o Goety yng ngofal yr arglwyddiaeth. Roedd yn adeg o newyn drwy ogledd Ewrop, a gwasgodd Turberville yn galed ar bobl Morgannwg. Safodd Llywelyn drostynt ac apelio at Edward II, ond galwodd y brenin ef yn ‘fab angau’ a’i wysio i Lincoln i ateb cyhuddiad o frad. Aeth Llywelyn adref at ei bobl yn lle hynny.FfynonellauLlywelyn Bren ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn Bren (ganwyd yn y 1260au, bu farw tua 1317), Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, arweinydd gwrthryfel 1316, yr her ddifrifol olaf i reolaeth Lloegr hyd Owain Lawgoch; o dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn ac yn or-ŵyr i Ifor Bach; dysgodd ei dad Gymraeg, Ffrangeg a Lladin iddo; priododd Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab; ymhlith ei eiddo yn 1317 roedd y Roman de la Rose, yr unig gopi y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg; wedi i Gilbert de Clare syrthio yn Bannockburn yn 1314, gwnaed Payn de Turberville o Goety yn geidwad Morgannwg yn 1315 a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn newyn tair blynedd; siaradodd Llywelyn yn ei erbyn, apelio at Edward II, cael ei alw’n ‘fab angau’ gan y brenin a’i wysio i Lincoln erbyn 27 Ionawr 1316, ond aeth adref; ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar Gastell Caerffili a chipio’r ward allanol; lledodd y gwrthryfel o orllewin Morgannwg i Ruddni; daeth Humphrey de Bohun, Iarll Henffordd, yn ei erbyn; ar 18 Mawrth 1316 ildiodd yn Ystradfellte, gan ddweud wrth ei wŷr mai ef yn unig ddylai gael ei gosbi; enillodd ei ymarweddiad barch Henffordd a Roger Mortimer, a anogodd y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr; daliwyd ef yn y Tŵr o Orffennaf 1316 hyd Fehefin 1317; aeth Hugh Despenser yr Ieuaf ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd heb farn gyfreithlon yng ngolwg pobl yr oes; claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd, Caerdydd; helpodd ei farw i uno’r Cymry ac arglwyddi’r Mers yn erbyn y Despenseriaid yn 1321; rhoddwyd ei diroedd yn Senghennydd yn ôl i’w feibion ar 11 Chwefror 1327, a bu Lleucu fyw hyd 1349.Llywelyn Bren ↗Wicipedia CymraegArglwydd Senghennydd a Meisgyn ym Morgannwg (bu farw 1318), gor-ŵyr i Ifor Bach; arglwydd cyfrifol a rhyfelwr dewr a gododd mewn gwrthryfel yn erbyn gormes y goresgynwyr yn ne-ddwyrain Cymru; ar 28 Ionawr 1316 cododd fyddin o Gymry arfog ac ymosod ar Gaerffili; bu ar delerau da â Gilbert de Clare, ond pan fu farw Gilbert cymerodd Pain de Turberville, arglwydd Coety, drosodd a dechrau ymddwyn yn drahaus; cwynodd Llywelyn wrth Edward II ond heb gael boddlonrwydd; cododd gyda Chymry blaenau Morgannwg; aed ag ef i Dŵr Llundain ac yna i Gaerdydd, lle dienyddiwyd ef; gŵr diwylliedig a deallus, hoff iawn o lenyddiaeth Gymraeg a Ffrangeg, a berchenogai lawysgrifau yn y ddwy iaith ac a noddai’r beirdd; yn ôl traddodiad roedd ganddo blasdy bychan yn Eglwysilan yn Senghennydd.
Ar 28 Ionawr 1316 arweiniodd Llywelyn a’i feibion wŷr blaenau Morgannwg yn erbyn Castell Caerffili, dal ei gwnstabl a chipio’r ward allanol. Lledodd y gwrthryfel ar draws Morgannwg o’r gorllewin hyd at Ruddni. Anfonodd y brenin Iarll Henffordd yn ei erbyn gyda lluoedd y Mers, ac ym mis Mawrth ciliodd y Cymry i fryniau uchel gogledd Morgannwg.FfynonellauLlywelyn Bren ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn Bren (ganwyd yn y 1260au, bu farw tua 1317), Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, arweinydd gwrthryfel 1316, yr her ddifrifol olaf i reolaeth Lloegr hyd Owain Lawgoch; o dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn ac yn or-ŵyr i Ifor Bach; dysgodd ei dad Gymraeg, Ffrangeg a Lladin iddo; priododd Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab; ymhlith ei eiddo yn 1317 roedd y Roman de la Rose, yr unig gopi y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg; wedi i Gilbert de Clare syrthio yn Bannockburn yn 1314, gwnaed Payn de Turberville o Goety yn geidwad Morgannwg yn 1315 a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn newyn tair blynedd; siaradodd Llywelyn yn ei erbyn, apelio at Edward II, cael ei alw’n ‘fab angau’ gan y brenin a’i wysio i Lincoln erbyn 27 Ionawr 1316, ond aeth adref; ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar Gastell Caerffili a chipio’r ward allanol; lledodd y gwrthryfel o orllewin Morgannwg i Ruddni; daeth Humphrey de Bohun, Iarll Henffordd, yn ei erbyn; ar 18 Mawrth 1316 ildiodd yn Ystradfellte, gan ddweud wrth ei wŷr mai ef yn unig ddylai gael ei gosbi; enillodd ei ymarweddiad barch Henffordd a Roger Mortimer, a anogodd y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr; daliwyd ef yn y Tŵr o Orffennaf 1316 hyd Fehefin 1317; aeth Hugh Despenser yr Ieuaf ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd heb farn gyfreithlon yng ngolwg pobl yr oes; claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd, Caerdydd; helpodd ei farw i uno’r Cymry ac arglwyddi’r Mers yn erbyn y Despenseriaid yn 1321; rhoddwyd ei diroedd yn Senghennydd yn ôl i’w feibion ar 11 Chwefror 1327, a bu Lleucu fyw hyd 1349.Llywelyn Bren ↗Wicipedia CymraegArglwydd Senghennydd a Meisgyn ym Morgannwg (bu farw 1318), gor-ŵyr i Ifor Bach; arglwydd cyfrifol a rhyfelwr dewr a gododd mewn gwrthryfel yn erbyn gormes y goresgynwyr yn ne-ddwyrain Cymru; ar 28 Ionawr 1316 cododd fyddin o Gymry arfog ac ymosod ar Gaerffili; bu ar delerau da â Gilbert de Clare, ond pan fu farw Gilbert cymerodd Pain de Turberville, arglwydd Coety, drosodd a dechrau ymddwyn yn drahaus; cwynodd Llywelyn wrth Edward II ond heb gael boddlonrwydd; cododd gyda Chymry blaenau Morgannwg; aed ag ef i Dŵr Llundain ac yna i Gaerdydd, lle dienyddiwyd ef; gŵr diwylliedig a deallus, hoff iawn o lenyddiaeth Gymraeg a Ffrangeg, a berchenogai lawysgrifau yn y ddwy iaith ac a noddai’r beirdd; yn ôl traddodiad roedd ganddo blasdy bychan yn Eglwysilan yn Senghennydd.
Ar 18 Mawrth 1316, yn Ystradfellte, casglodd Llywelyn ei wŷr yn y bryniau a dweud wrthynt mai arno ef yn unig yr oedd y bai, ac ildiodd i Iarll Henffordd. Cofnodwyd ei eiriau gan fynach o Malmesbury.FfynhonnellLlywelyn Bren ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn Bren (ganwyd yn y 1260au, bu farw tua 1317), Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, arweinydd gwrthryfel 1316, yr her ddifrifol olaf i reolaeth Lloegr hyd Owain Lawgoch; o dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn ac yn or-ŵyr i Ifor Bach; dysgodd ei dad Gymraeg, Ffrangeg a Lladin iddo; priododd Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab; ymhlith ei eiddo yn 1317 roedd y Roman de la Rose, yr unig gopi y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg; wedi i Gilbert de Clare syrthio yn Bannockburn yn 1314, gwnaed Payn de Turberville o Goety yn geidwad Morgannwg yn 1315 a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn newyn tair blynedd; siaradodd Llywelyn yn ei erbyn, apelio at Edward II, cael ei alw’n ‘fab angau’ gan y brenin a’i wysio i Lincoln erbyn 27 Ionawr 1316, ond aeth adref; ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar Gastell Caerffili a chipio’r ward allanol; lledodd y gwrthryfel o orllewin Morgannwg i Ruddni; daeth Humphrey de Bohun, Iarll Henffordd, yn ei erbyn; ar 18 Mawrth 1316 ildiodd yn Ystradfellte, gan ddweud wrth ei wŷr mai ef yn unig ddylai gael ei gosbi; enillodd ei ymarweddiad barch Henffordd a Roger Mortimer, a anogodd y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr; daliwyd ef yn y Tŵr o Orffennaf 1316 hyd Fehefin 1317; aeth Hugh Despenser yr Ieuaf ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd heb farn gyfreithlon yng ngolwg pobl yr oes; claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd, Caerdydd; helpodd ei farw i uno’r Cymry ac arglwyddi’r Mers yn erbyn y Despenseriaid yn 1321; rhoddwyd ei diroedd yn Senghennydd yn ôl i’w feibion ar 11 Chwefror 1327, a bu Lleucu fyw hyd 1349.
‘Myfi oedd achos y cyfan. Fe ildiaf fy hun dros yr holl bobl. Gwell yw i un farw nag i’r genedl gyfan gael ei halltudio neu ei rhoi i’r cleddyf.’
Llywelyn Bren, 1316
Enillodd ei ddewrder barch y rhai a’i daliodd, Iarll Henffordd a Roger Mortimer, a erfyniodd ar y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr. Ond syrthiodd Llywelyn i ddwylo Hugh Despenser yr Ieuaf, arglwydd newydd Morgannwg, a aeth ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd a alwai pobl yr oes yn anghyfreithlon. Claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd yng Nghaerdydd.FfynonellauLlywelyn Bren ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn Bren (ganwyd yn y 1260au, bu farw tua 1317), Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, arweinydd gwrthryfel 1316, yr her ddifrifol olaf i reolaeth Lloegr hyd Owain Lawgoch; o dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn ac yn or-ŵyr i Ifor Bach; dysgodd ei dad Gymraeg, Ffrangeg a Lladin iddo; priododd Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab; ymhlith ei eiddo yn 1317 roedd y Roman de la Rose, yr unig gopi y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg; wedi i Gilbert de Clare syrthio yn Bannockburn yn 1314, gwnaed Payn de Turberville o Goety yn geidwad Morgannwg yn 1315 a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn newyn tair blynedd; siaradodd Llywelyn yn ei erbyn, apelio at Edward II, cael ei alw’n ‘fab angau’ gan y brenin a’i wysio i Lincoln erbyn 27 Ionawr 1316, ond aeth adref; ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar Gastell Caerffili a chipio’r ward allanol; lledodd y gwrthryfel o orllewin Morgannwg i Ruddni; daeth Humphrey de Bohun, Iarll Henffordd, yn ei erbyn; ar 18 Mawrth 1316 ildiodd yn Ystradfellte, gan ddweud wrth ei wŷr mai ef yn unig ddylai gael ei gosbi; enillodd ei ymarweddiad barch Henffordd a Roger Mortimer, a anogodd y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr; daliwyd ef yn y Tŵr o Orffennaf 1316 hyd Fehefin 1317; aeth Hugh Despenser yr Ieuaf ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd heb farn gyfreithlon yng ngolwg pobl yr oes; claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd, Caerdydd; helpodd ei farw i uno’r Cymry ac arglwyddi’r Mers yn erbyn y Despenseriaid yn 1321; rhoddwyd ei diroedd yn Senghennydd yn ôl i’w feibion ar 11 Chwefror 1327, a bu Lleucu fyw hyd 1349.Llywelyn Bren ↗Wicipedia CymraegArglwydd Senghennydd a Meisgyn ym Morgannwg (bu farw 1318), gor-ŵyr i Ifor Bach; arglwydd cyfrifol a rhyfelwr dewr a gododd mewn gwrthryfel yn erbyn gormes y goresgynwyr yn ne-ddwyrain Cymru; ar 28 Ionawr 1316 cododd fyddin o Gymry arfog ac ymosod ar Gaerffili; bu ar delerau da â Gilbert de Clare, ond pan fu farw Gilbert cymerodd Pain de Turberville, arglwydd Coety, drosodd a dechrau ymddwyn yn drahaus; cwynodd Llywelyn wrth Edward II ond heb gael boddlonrwydd; cododd gyda Chymry blaenau Morgannwg; aed ag ef i Dŵr Llundain ac yna i Gaerdydd, lle dienyddiwyd ef; gŵr diwylliedig a deallus, hoff iawn o lenyddiaeth Gymraeg a Ffrangeg, a berchenogai lawysgrifau yn y ddwy iaith ac a noddai’r beirdd; yn ôl traddodiad roedd ganddo blasdy bychan yn Eglwysilan yn Senghennydd.Llywelyn ap Gruffydd or Llywelyn Bren (died 1317), nobleman, soldier and rebel martyr ↗Dictionary of Welsh Biography, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywelyn ap Gruffydd, a elwir Llywelyn Bren, bu farw 1317; uchelwr, milwr a merthyr gwrthryfel; mab Gruffydd ap Rhys; ei feibion oedd Gruffydd, John, Meurig, Roger, William a Llywelyn.
Trodd marw Llywelyn y Cymry ac arglwyddi’r Mers fel ei gilydd yn erbyn y Despenseriaid, ac o fewn deng mlynedd roedd Hugh Despenser ac Edward II wedi syrthio. Ar 11 Chwefror 1327 rhoddwyd Senghennydd yn ôl i feibion Llywelyn, a bu Lleucu fyw hyd 1349. Fe’i cofir fel arglwydd a roddodd ei fywyd dros ei bobl.FfynonellauLlywelyn Bren ↗Wikipedia (Saesneg)Llywelyn Bren (ganwyd yn y 1260au, bu farw tua 1317), Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys, arweinydd gwrthryfel 1316, yr her ddifrifol olaf i reolaeth Lloegr hyd Owain Lawgoch; o dŷ brenhinol Senghennydd a Meisgyn ac yn or-ŵyr i Ifor Bach; dysgodd ei dad Gymraeg, Ffrangeg a Lladin iddo; priododd Leucu, a bu iddynt o leiaf saith mab; ymhlith ei eiddo yn 1317 roedd y Roman de la Rose, yr unig gopi y gwyddys amdano yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg; wedi i Gilbert de Clare syrthio yn Bannockburn yn 1314, gwnaed Payn de Turberville o Goety yn geidwad Morgannwg yn 1315 a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn newyn tair blynedd; siaradodd Llywelyn yn ei erbyn, apelio at Edward II, cael ei alw’n ‘fab angau’ gan y brenin a’i wysio i Lincoln erbyn 27 Ionawr 1316, ond aeth adref; ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar Gastell Caerffili a chipio’r ward allanol; lledodd y gwrthryfel o orllewin Morgannwg i Ruddni; daeth Humphrey de Bohun, Iarll Henffordd, yn ei erbyn; ar 18 Mawrth 1316 ildiodd yn Ystradfellte, gan ddweud wrth ei wŷr mai ef yn unig ddylai gael ei gosbi; enillodd ei ymarweddiad barch Henffordd a Roger Mortimer, a anogodd y brenin i’w faddau ac a enillodd bardwn i lawer o’i wŷr; daliwyd ef yn y Tŵr o Orffennaf 1316 hyd Fehefin 1317; aeth Hugh Despenser yr Ieuaf ag ef i Gastell Caerdydd a’i roi i farwolaeth, lladd heb farn gyfreithlon yng ngolwg pobl yr oes; claddwyd ef yn y Brodordy Llwyd, Caerdydd; helpodd ei farw i uno’r Cymry ac arglwyddi’r Mers yn erbyn y Despenseriaid yn 1321; rhoddwyd ei diroedd yn Senghennydd yn ôl i’w feibion ar 11 Chwefror 1327, a bu Lleucu fyw hyd 1349.Llywelyn ap Gruffydd or Llywelyn Bren (died 1317), nobleman, soldier and rebel martyr ↗Dictionary of Welsh Biography, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywelyn ap Gruffydd, a elwir Llywelyn Bren, bu farw 1317; uchelwr, milwr a merthyr gwrthryfel; mab Gruffydd ap Rhys; ei feibion oedd Gruffydd, John, Meurig, Roger, William a Llywelyn.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae Llywelyn Bren o Senghennydd yn arwain pobl Morgannwg yn erbyn eu gormeswyr ac yn gwarchae ar Gastell Caerffili.
Llywelyn Bren yn codiMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y rhai a safodd yn erbyn Rhufain, y Normaniaid a choron Lloegr.
Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap LlywelynBardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.
Dafydd ap GwilymPrifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.
Iolo GochUchelwr, cyfreithiwr a noddwr o Barcrhydderch yng Ngheredigion, yr ysgrifennwyd Llyfr Gwyn Rhydderch iddo tua 1350, y llyfr cyflawn hynaf o chwedlau’r Mabinogi.
Rhydderch ab Ieuan LlwydYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf