Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1818–1890
Mab llifiwr o Landinam a adeiladodd reilffyrdd ar draws canolbarth Cymru, suddo pyllau cyfoethocaf y Rhondda ac adeiladu Dociau’r Barri.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gadawodd David Davies o Landinam, Top Sawyer, ysgol y pentref yn un ar ddeg oed a dod yn un o ddiwydiannwyr mwyaf llwyddiannus Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Adeiladodd reilffyrdd canolbarth Cymru, agorodd lo ager cyfoethog y Rhondda uchaf, a chododd ei ddociau ei hun yn y Barri, a oedd erbyn 1914 yn borthladd mwyaf Cymru. Rhoddodd ei gyfoeth yn hael i gapeli, ysgolion a’r coleg prifysgol newydd yn Aberystwyth, a rhoddodd ei wyresau un o gasgliadau celf mwyaf Cymru i’r genedl.FfynonellauDavies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.David Davies, Llandinam ↗Wicipedia CymraegUn o ddiwydiannwyr mwyaf llwyddiannus Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg oedd David Davies (Llandinam) (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890); fe’i ganwyd yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, a’i alw’n Top Sawyer neu Davies yr Ocean, ar ôl yr Ocean Coal Company; roedd yn Aelod Seneddol dros Geredigion ac Aberteifi o 1874 hyd 1886 a chefnogodd sefydlu Coleg Prifysgol yn Aberystwyth; o deulu eithaf tlawd, dechreuodd weithio fel llifiwr coed ond llwyddodd i wneud digon o arian i adeiladu rheilffordd rhwng Llanidloes a’r Drenewydd; wedyn cafodd dir gan deulu’r Crawshay yng Nghwm Rhondda ac agorodd bwll glo yno; bu’r chwilio am yr wythïen yn hir a daeth ei arian i ben, ond cytunodd y gweithwyr i weithio am wythnos arall heb gyflog ac fe ddarganfuwyd glo yn ystod yr wythnos honno; sefydlwyd pyllau glo’r Parc, Treorci a Maendy gan Davies a thrwy hyn datblygodd Cwm Rhondda i fod yn faes glo pwysig iawn; gan fod Ardalydd Bute yn dal i godi taliadau yn nociau Caerdydd, adeiladodd David Davies ddociau glo newydd yn y Barri, porthladd mwyaf Cymru erbyn 1914; mae casgliad celf ei wyresau Gwendoline a Margaret Davies i’w weld yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd; saif cerfluniau o David Davies ar bwys yr A470 yn Llandinam ac yn Nociau’r Barri.Davies, David, Llandinam (1818–1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed yn Llandinam ar 18 Rhagfyr 1818, yr hynaf o naw; gadawodd yr ysgol yn un ar ddeg i ffermio a llifio coed, a galwai ei hun yn “top sawyer”; o 1846 adeiladodd bontydd a rheilffyrdd, yn eu plith lein Llanidloes a’r Drenewydd a’r lein o’r Drenewydd i Fachynlleth; yn 1864 cymerodd brydles lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy, a dilynodd yr Ocean Coal Company yn 1887; hyrwyddodd y doc yn y Barri, gyda rheilffordd o’r Rhondda, ac wedi brwydr galed yn y Senedd fe’i gorffennwyd yn 1889; bu’n drysorydd y coleg yn Aberystwyth o 1875 hyd 1887 ac yn AS Aberteifi; bu farw ar 20 Gorffennaf 1890.
| Ganed | 18 Rhagfyr 1818, Llandinam, Sir Drefaldwyn |
|---|---|
| Llysenw | Top Sawyer |
| Rheilffordd gyntaf | Llanidloes a’r Drenewydd, agorwyd 1859 |
| Glo | Pyllau’r Parc a’r Maendy, y Rhondda uchaf, o 1864; yr Ocean Coal Company, 1887 |
| Dociau | Y Barri, agorwyd 1889 |
| Aelod Seneddol | Aberteifi, 1874–1886 |
| Bu farw | 20 Gorffennaf 1890 |
Ganed David Davies yn Llandinam ar 18 Rhagfyr 1818, yr hynaf o naw plentyn ffermwr, David Davies, a’i wraig Elizabeth. Yn un ar ddeg gadawodd ysgol y pentref i helpu ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor dda wrthi nes iddo frolio ar hyd ei oes mai ef oedd y top sawyer bob amser, y dyn sy’n gweithio pen uchaf y llif. Pan fu farw ei dad yn 1846 cymerodd ofal ei frodyr a’i chwiorydd iau.FfynonellauDavies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.David Davies (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Davies (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890), a adwaenid fel David Davies Llandinam, diwydiannwr ac AS Rhyddfrydol o Gymru a sefydlodd Ddociau’r Barri; mab ffermwr, yr hynaf o naw, a addysgodd ei hun yn bennaf; Methodist Calfinaidd a llwyrymwrthodwr a dalodd am godi llawer o gapeli; ei fenter gyntaf oedd pont dros Hafren yn Llandinam, a daeth yn adnabyddus fel adeiladwr ffyrdd a phontydd; nid oedd Rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859, yn cysylltu ag unrhyw reilffordd arall ar y naill ben na’r llall, felly bu rhaid cario’r peiriannau a’r cerbydau i mewn ar wagenni o Groesoswallt, 36 milltir i ffwrdd; ei gamp fwyaf ym myd y rheilffyrdd oedd y lein o Bencader i Aberystwyth, a agorwyd yn 1867, gyda’r groesfan anodd dros Gors Caron, ac yn ôl yr hanes prynodd holl gnu defaid Ceredigion am flwyddyn i’w gosod yn sylfaen; roedd yn ffigwr pwysig yn nhwf y Rhondda, gan sefydlu glofeydd y Parc a’r Maendy yn y 1860au; AS bwrdeistrefi Aberteifi o 1874 a Cheredigion o 1885; roedd ei gefnogaeth yng Ngheredigion yn ddyledus i’w gymorth i’r coleg prifysgol newydd yn Aberystwyth; aelod o Gyngor Sir Drefaldwyn o 1889, aelod a chadeirydd Bwrdd Ysgol Llandinam am gyfnod hir, ac ynad heddwch.Davies, David, Llandinam (1818–1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed yn Llandinam ar 18 Rhagfyr 1818, yr hynaf o naw; gadawodd yr ysgol yn un ar ddeg i ffermio a llifio coed, a galwai ei hun yn “top sawyer”; o 1846 adeiladodd bontydd a rheilffyrdd, yn eu plith lein Llanidloes a’r Drenewydd a’r lein o’r Drenewydd i Fachynlleth; yn 1864 cymerodd brydles lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy, a dilynodd yr Ocean Coal Company yn 1887; hyrwyddodd y doc yn y Barri, gyda rheilffordd o’r Rhondda, ac wedi brwydr galed yn y Senedd fe’i gorffennwyd yn 1889; bu’n drysorydd y coleg yn Aberystwyth o 1875 hyd 1887 ac yn AS Aberteifi; bu farw ar 20 Gorffennaf 1890.
Yr un flwyddyn gofynnwyd iddo godi sylfeini pont newydd dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr. Yn 1855 dechreuodd reilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; nid oedd yn cysylltu â’r un lein arall ar y naill ben na’r llall, felly bu rhaid cario’i pheiriannau a’i cherbydau i mewn ar wagenni o Groesoswallt, dri deg chwech o filltiroedd i ffwrdd.FfynonellauDavies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.David Davies (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Davies (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890), a adwaenid fel David Davies Llandinam, diwydiannwr ac AS Rhyddfrydol o Gymru a sefydlodd Ddociau’r Barri; mab ffermwr, yr hynaf o naw, a addysgodd ei hun yn bennaf; Methodist Calfinaidd a llwyrymwrthodwr a dalodd am godi llawer o gapeli; ei fenter gyntaf oedd pont dros Hafren yn Llandinam, a daeth yn adnabyddus fel adeiladwr ffyrdd a phontydd; nid oedd Rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859, yn cysylltu ag unrhyw reilffordd arall ar y naill ben na’r llall, felly bu rhaid cario’r peiriannau a’r cerbydau i mewn ar wagenni o Groesoswallt, 36 milltir i ffwrdd; ei gamp fwyaf ym myd y rheilffyrdd oedd y lein o Bencader i Aberystwyth, a agorwyd yn 1867, gyda’r groesfan anodd dros Gors Caron, ac yn ôl yr hanes prynodd holl gnu defaid Ceredigion am flwyddyn i’w gosod yn sylfaen; roedd yn ffigwr pwysig yn nhwf y Rhondda, gan sefydlu glofeydd y Parc a’r Maendy yn y 1860au; AS bwrdeistrefi Aberteifi o 1874 a Cheredigion o 1885; roedd ei gefnogaeth yng Ngheredigion yn ddyledus i’w gymorth i’r coleg prifysgol newydd yn Aberystwyth; aelod o Gyngor Sir Drefaldwyn o 1889, aelod a chadeirydd Bwrdd Ysgol Llandinam am gyfnod hir, ac ynad heddwch.
Gyda phartneriaid megis Thomas Savin aeth ymlaen i adeiladu lein Dyffryn Clwyd, Croesoswallt a’r Drenewydd, y Drenewydd a Machynlleth, Penfro a Dinbych-y-pysgod, a’r lein o Bencader i Aberystwyth, a agorwyd yn 1867. I’w chario dros Gors Caron feddal, dywedir iddo brynu holl gnu defaid Ceredigion am flwyddyn i’w gosod yn wely i’r cledrau. Yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yr ynys honno.FfynonellauDavies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.David Davies (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Davies (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890), a adwaenid fel David Davies Llandinam, diwydiannwr ac AS Rhyddfrydol o Gymru a sefydlodd Ddociau’r Barri; mab ffermwr, yr hynaf o naw, a addysgodd ei hun yn bennaf; Methodist Calfinaidd a llwyrymwrthodwr a dalodd am godi llawer o gapeli; ei fenter gyntaf oedd pont dros Hafren yn Llandinam, a daeth yn adnabyddus fel adeiladwr ffyrdd a phontydd; nid oedd Rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859, yn cysylltu ag unrhyw reilffordd arall ar y naill ben na’r llall, felly bu rhaid cario’r peiriannau a’r cerbydau i mewn ar wagenni o Groesoswallt, 36 milltir i ffwrdd; ei gamp fwyaf ym myd y rheilffyrdd oedd y lein o Bencader i Aberystwyth, a agorwyd yn 1867, gyda’r groesfan anodd dros Gors Caron, ac yn ôl yr hanes prynodd holl gnu defaid Ceredigion am flwyddyn i’w gosod yn sylfaen; roedd yn ffigwr pwysig yn nhwf y Rhondda, gan sefydlu glofeydd y Parc a’r Maendy yn y 1860au; AS bwrdeistrefi Aberteifi o 1874 a Cheredigion o 1885; roedd ei gefnogaeth yng Ngheredigion yn ddyledus i’w gymorth i’r coleg prifysgol newydd yn Aberystwyth; aelod o Gyngor Sir Drefaldwyn o 1889, aelod a chadeirydd Bwrdd Ysgol Llandinam am gyfnod hir, ac ynad heddwch.
Yn 1864 cymerodd les ar lo’r Rhondda uchaf a dechrau suddo pyllau’r Parc a’r Maendy. Bu’r chwilio am yr wythïen yn hir, a daeth ei arian i ben, ond cytunodd ei weithwyr i weithio un wythnos arall heb gyflog, a’r wythnos honno cafwyd y glo. Dilynodd rhagor o byllau, y Dare, y Western a’r Eastern, y Garw a’r Lady Windsor, ac yn 1887 unwyd hwy fel yr Ocean Coal Company, a enillodd iddo’r enw Davies yr Ocean. Drwy ei byllau tyfodd y Rhondda yn faes glo pwysig iawn.FfynonellauDavid Davies, Llandinam ↗Wicipedia CymraegUn o ddiwydiannwyr mwyaf llwyddiannus Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg oedd David Davies (Llandinam) (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890); fe’i ganwyd yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, a’i alw’n Top Sawyer neu Davies yr Ocean, ar ôl yr Ocean Coal Company; roedd yn Aelod Seneddol dros Geredigion ac Aberteifi o 1874 hyd 1886 a chefnogodd sefydlu Coleg Prifysgol yn Aberystwyth; o deulu eithaf tlawd, dechreuodd weithio fel llifiwr coed ond llwyddodd i wneud digon o arian i adeiladu rheilffordd rhwng Llanidloes a’r Drenewydd; wedyn cafodd dir gan deulu’r Crawshay yng Nghwm Rhondda ac agorodd bwll glo yno; bu’r chwilio am yr wythïen yn hir a daeth ei arian i ben, ond cytunodd y gweithwyr i weithio am wythnos arall heb gyflog ac fe ddarganfuwyd glo yn ystod yr wythnos honno; sefydlwyd pyllau glo’r Parc, Treorci a Maendy gan Davies a thrwy hyn datblygodd Cwm Rhondda i fod yn faes glo pwysig iawn; gan fod Ardalydd Bute yn dal i godi taliadau yn nociau Caerdydd, adeiladodd David Davies ddociau glo newydd yn y Barri, porthladd mwyaf Cymru erbyn 1914; mae casgliad celf ei wyresau Gwendoline a Margaret Davies i’w weld yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd; saif cerfluniau o David Davies ar bwys yr A470 yn Llandinam ac yn Nociau’r Barri.Davies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.Davies, David, Llandinam (1818–1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed yn Llandinam ar 18 Rhagfyr 1818, yr hynaf o naw; gadawodd yr ysgol yn un ar ddeg i ffermio a llifio coed, a galwai ei hun yn “top sawyer”; o 1846 adeiladodd bontydd a rheilffyrdd, yn eu plith lein Llanidloes a’r Drenewydd a’r lein o’r Drenewydd i Fachynlleth; yn 1864 cymerodd brydles lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy, a dilynodd yr Ocean Coal Company yn 1887; hyrwyddodd y doc yn y Barri, gyda rheilffordd o’r Rhondda, ac wedi brwydr galed yn y Senedd fe’i gorffennwyd yn 1889; bu’n drysorydd y coleg yn Aberystwyth o 1875 hyd 1887 ac yn AS Aberteifi; bu farw ar 20 Gorffennaf 1890.
Ni allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute yng Nghaerdydd gario’i holl lo, a chodent yn ddrud amdano. Felly aeth Davies ati i godi doc newydd ei hun yn y Barri, gyda’i reilffordd ei hun o’r Rhondda. Wedi brwydr galed yn y Senedd fe’i hagorwyd yn 1889, ac erbyn 1914 y Barri oedd porthladd mwyaf Cymru.FfynonellauDavies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.David Davies, Llandinam ↗Wicipedia CymraegUn o ddiwydiannwyr mwyaf llwyddiannus Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg oedd David Davies (Llandinam) (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890); fe’i ganwyd yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, a’i alw’n Top Sawyer neu Davies yr Ocean, ar ôl yr Ocean Coal Company; roedd yn Aelod Seneddol dros Geredigion ac Aberteifi o 1874 hyd 1886 a chefnogodd sefydlu Coleg Prifysgol yn Aberystwyth; o deulu eithaf tlawd, dechreuodd weithio fel llifiwr coed ond llwyddodd i wneud digon o arian i adeiladu rheilffordd rhwng Llanidloes a’r Drenewydd; wedyn cafodd dir gan deulu’r Crawshay yng Nghwm Rhondda ac agorodd bwll glo yno; bu’r chwilio am yr wythïen yn hir a daeth ei arian i ben, ond cytunodd y gweithwyr i weithio am wythnos arall heb gyflog ac fe ddarganfuwyd glo yn ystod yr wythnos honno; sefydlwyd pyllau glo’r Parc, Treorci a Maendy gan Davies a thrwy hyn datblygodd Cwm Rhondda i fod yn faes glo pwysig iawn; gan fod Ardalydd Bute yn dal i godi taliadau yn nociau Caerdydd, adeiladodd David Davies ddociau glo newydd yn y Barri, porthladd mwyaf Cymru erbyn 1914; mae casgliad celf ei wyresau Gwendoline a Margaret Davies i’w weld yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd; saif cerfluniau o David Davies ar bwys yr A470 yn Llandinam ac yn Nociau’r Barri.Davies, David, Llandinam (1818–1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ganed yn Llandinam ar 18 Rhagfyr 1818, yr hynaf o naw; gadawodd yr ysgol yn un ar ddeg i ffermio a llifio coed, a galwai ei hun yn “top sawyer”; o 1846 adeiladodd bontydd a rheilffyrdd, yn eu plith lein Llanidloes a’r Drenewydd a’r lein o’r Drenewydd i Fachynlleth; yn 1864 cymerodd brydles lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy, a dilynodd yr Ocean Coal Company yn 1887; hyrwyddodd y doc yn y Barri, gyda rheilffordd o’r Rhondda, ac wedi brwydr galed yn y Senedd fe’i gorffennwyd yn 1889; bu’n drysorydd y coleg yn Aberystwyth o 1875 hyd 1887 ac yn AS Aberteifi; bu farw ar 20 Gorffennaf 1890.
Yn 1874 a 1880 dychwelodd pobl Aberteifi ef i’r Senedd yn ddiwrthwynebiad, ac enillodd eto yn 1885. Roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth a’i drysorydd o 1875 hyd 1887. Yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn, a bu’n gadeirydd bwrdd ysgol Llandinam am gyfnod hir.FfynonellauDavies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.David Davies (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Davies (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890), a adwaenid fel David Davies Llandinam, diwydiannwr ac AS Rhyddfrydol o Gymru a sefydlodd Ddociau’r Barri; mab ffermwr, yr hynaf o naw, a addysgodd ei hun yn bennaf; Methodist Calfinaidd a llwyrymwrthodwr a dalodd am godi llawer o gapeli; ei fenter gyntaf oedd pont dros Hafren yn Llandinam, a daeth yn adnabyddus fel adeiladwr ffyrdd a phontydd; nid oedd Rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859, yn cysylltu ag unrhyw reilffordd arall ar y naill ben na’r llall, felly bu rhaid cario’r peiriannau a’r cerbydau i mewn ar wagenni o Groesoswallt, 36 milltir i ffwrdd; ei gamp fwyaf ym myd y rheilffyrdd oedd y lein o Bencader i Aberystwyth, a agorwyd yn 1867, gyda’r groesfan anodd dros Gors Caron, ac yn ôl yr hanes prynodd holl gnu defaid Ceredigion am flwyddyn i’w gosod yn sylfaen; roedd yn ffigwr pwysig yn nhwf y Rhondda, gan sefydlu glofeydd y Parc a’r Maendy yn y 1860au; AS bwrdeistrefi Aberteifi o 1874 a Cheredigion o 1885; roedd ei gefnogaeth yng Ngheredigion yn ddyledus i’w gymorth i’r coleg prifysgol newydd yn Aberystwyth; aelod o Gyngor Sir Drefaldwyn o 1889, aelod a chadeirydd Bwrdd Ysgol Llandinam am gyfnod hir, ac ynad heddwch.David Davies, Llandinam ↗Wicipedia CymraegUn o ddiwydiannwyr mwyaf llwyddiannus Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg oedd David Davies (Llandinam) (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890); fe’i ganwyd yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, a’i alw’n Top Sawyer neu Davies yr Ocean, ar ôl yr Ocean Coal Company; roedd yn Aelod Seneddol dros Geredigion ac Aberteifi o 1874 hyd 1886 a chefnogodd sefydlu Coleg Prifysgol yn Aberystwyth; o deulu eithaf tlawd, dechreuodd weithio fel llifiwr coed ond llwyddodd i wneud digon o arian i adeiladu rheilffordd rhwng Llanidloes a’r Drenewydd; wedyn cafodd dir gan deulu’r Crawshay yng Nghwm Rhondda ac agorodd bwll glo yno; bu’r chwilio am yr wythïen yn hir a daeth ei arian i ben, ond cytunodd y gweithwyr i weithio am wythnos arall heb gyflog ac fe ddarganfuwyd glo yn ystod yr wythnos honno; sefydlwyd pyllau glo’r Parc, Treorci a Maendy gan Davies a thrwy hyn datblygodd Cwm Rhondda i fod yn faes glo pwysig iawn; gan fod Ardalydd Bute yn dal i godi taliadau yn nociau Caerdydd, adeiladodd David Davies ddociau glo newydd yn y Barri, porthladd mwyaf Cymru erbyn 1914; mae casgliad celf ei wyresau Gwendoline a Margaret Davies i’w weld yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd; saif cerfluniau o David Davies ar bwys yr A470 yn Llandinam ac yn Nociau’r Barri.
Yn Fethodist Calfinaidd ar hyd ei oes, talodd David Davies am godi llawer o gapeli. Ni ddifethodd ei gyfoeth mawr ffyrdd syml ei ieuenctid, a rhoddai’n hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl mewn angen. Roedd i’w ymadrodd, meddid, huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid. Priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion yn 1851, a chawsant un mab, Edward.FfynonellauDavies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.David Davies (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Davies (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890), a adwaenid fel David Davies Llandinam, diwydiannwr ac AS Rhyddfrydol o Gymru a sefydlodd Ddociau’r Barri; mab ffermwr, yr hynaf o naw, a addysgodd ei hun yn bennaf; Methodist Calfinaidd a llwyrymwrthodwr a dalodd am godi llawer o gapeli; ei fenter gyntaf oedd pont dros Hafren yn Llandinam, a daeth yn adnabyddus fel adeiladwr ffyrdd a phontydd; nid oedd Rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859, yn cysylltu ag unrhyw reilffordd arall ar y naill ben na’r llall, felly bu rhaid cario’r peiriannau a’r cerbydau i mewn ar wagenni o Groesoswallt, 36 milltir i ffwrdd; ei gamp fwyaf ym myd y rheilffyrdd oedd y lein o Bencader i Aberystwyth, a agorwyd yn 1867, gyda’r groesfan anodd dros Gors Caron, ac yn ôl yr hanes prynodd holl gnu defaid Ceredigion am flwyddyn i’w gosod yn sylfaen; roedd yn ffigwr pwysig yn nhwf y Rhondda, gan sefydlu glofeydd y Parc a’r Maendy yn y 1860au; AS bwrdeistrefi Aberteifi o 1874 a Cheredigion o 1885; roedd ei gefnogaeth yng Ngheredigion yn ddyledus i’w gymorth i’r coleg prifysgol newydd yn Aberystwyth; aelod o Gyngor Sir Drefaldwyn o 1889, aelod a chadeirydd Bwrdd Ysgol Llandinam am gyfnod hir, ac ynad heddwch.
Bu farw David Davies ar 20 Gorffennaf 1890. Saif ei gerfluniau ar bwys yr A470 yn Llandinam ac yn Nociau’r Barri. Defnyddiodd ei wyresau Gwendoline a Margaret Davies eu hetifeddiaeth i gasglu casgliad mawr o gelf, sydd i’w weld heddiw yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.FfynonellauDavid Davies, Llandinam ↗Wicipedia CymraegUn o ddiwydiannwyr mwyaf llwyddiannus Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg oedd David Davies (Llandinam) (18 Rhagfyr 1818 – 20 Gorffennaf 1890); fe’i ganwyd yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, a’i alw’n Top Sawyer neu Davies yr Ocean, ar ôl yr Ocean Coal Company; roedd yn Aelod Seneddol dros Geredigion ac Aberteifi o 1874 hyd 1886 a chefnogodd sefydlu Coleg Prifysgol yn Aberystwyth; o deulu eithaf tlawd, dechreuodd weithio fel llifiwr coed ond llwyddodd i wneud digon o arian i adeiladu rheilffordd rhwng Llanidloes a’r Drenewydd; wedyn cafodd dir gan deulu’r Crawshay yng Nghwm Rhondda ac agorodd bwll glo yno; bu’r chwilio am yr wythïen yn hir a daeth ei arian i ben, ond cytunodd y gweithwyr i weithio am wythnos arall heb gyflog ac fe ddarganfuwyd glo yn ystod yr wythnos honno; sefydlwyd pyllau glo’r Parc, Treorci a Maendy gan Davies a thrwy hyn datblygodd Cwm Rhondda i fod yn faes glo pwysig iawn; gan fod Ardalydd Bute yn dal i godi taliadau yn nociau Caerdydd, adeiladodd David Davies ddociau glo newydd yn y Barri, porthladd mwyaf Cymru erbyn 1914; mae casgliad celf ei wyresau Gwendoline a Margaret Davies i’w weld yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd; saif cerfluniau o David Davies ar bwys yr A470 yn Llandinam ac yn Nociau’r Barri.Davies, David, Llandinam (1818 – 1890), industrialist and Member of Parliament ↗Ivor Bulmer-Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llandinam, Sir Drefaldwyn, 18 Rhagfyr 1818, hynaf o naw plentyn David ac Elizabeth Davies; wedi gadael ysgol y pentref yn un ar ddeg helpodd ei dad i ffermio a llifio coed, ac roedd mor fedrus nes iddo frolio yn ddiweddarach mai ef oedd y ‘top sawyer’ bob amser; pan fu farw ei dad yn 1846 gadawyd gofal ei frodyr a’i chwiorydd iau iddo; yr un flwyddyn gofynnwyd iddo wneud sylfeini pont dros Hafren yn Llandinam, a’i rhoes ar ben ffordd fel contractwr; yn 1855 adeiladodd ran gyntaf rheilffordd Llanidloes a’r Drenewydd, a agorwyd yn 1859; gyda phartneriaid megis Thomas Savin adeiladodd reilffyrdd Dyffryn Clwyd (1858), Croesoswallt a’r Drenewydd (1861), y Drenewydd a Machynlleth (1862), Penfro a Dinbych-y-pysgod (1863, i Hendy-gwyn 1866), Manceinion ac Aberdaugleddau o Bencader i Aberystwyth (1867) a’r Fan (1871); yn 1862 aeth gyda’r peiriannydd Benjamin Piercy i Sardinia i gynghori ar reilffyrdd yno; yn 1864 cymerodd les ar lo yn y Rhondda uchaf a suddo pyllau’r Parc a’r Maendy; ffurfiwyd David Davies and Co. yn 1867 i weithio’r pyllau ‘Ocean Merthyr’ hyn, a dilynodd y Dare (1868), y Western a’r Eastern (1872), y Garw (1884) a’r Lady Windsor (1885); yn 1887 ffurfiwyd yr Ocean Coal Company Ltd; gan na allai rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute ymdopi â thraffig yr Ocean hyrwyddodd ddoc newydd yn y Barri gyda rheilffordd o’r Rhondda, a gwblhawyd yn 1889 wedi brwydr seneddol galed; etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad dros fwrdeistrefi Aberteifi yn 1874 a 1880, ac enillodd eto yn 1885; roedd yn un o lywodraethwyr cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a’i drysorydd o 1875 hyd 1887; yn 1889 etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i gyngor sir cyntaf Maldwyn; yn 1851 priododd Margaret Jones o Lanfair Caereinion; Edward oedd eu mab; bu farw 20 Gorffennaf 1890; ni ddifethwyd rhinweddau syml ei ieuenctid gan gyfoeth mawr, a rannodd yn hael i achosion crefyddol ac addysgol ac i bobl deilwng; roedd i’w ymadrodd huodledd cartrefol a hiwmor cynhenid.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae David Davies, Llandinam, a’r perchnogion glo yn agor Dociau’r Barri. Erbyn 1913 y Barri yw porthladd glo prysuraf y byd.
Agor Dociau’r BarriArloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf