Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1794–1882
Meistr haearn o Gwm Nedd a wnaeth haearn â glo carreg yn Ynyscedwyn yn 1837 ac a aeth â’r dull i Bennsylvania.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Mab fferm o Gwm Nedd oedd David Thomas, a wnaeth yr haearn cyntaf yn y byd a doddwyd â glo carreg, yn Ynyscedwyn yng Nghwm Tawe. Yna aeth â’i ddawn dros yr Iwerydd, codi’r ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn America, sefydlu tref a dod yn un o feistri haearn mawr y byd. Ym Mhennsylvania galwent ef yn Dad Thomas.FfynonellauThomas, David (1794 – 1882), pioneer of the iron industry in U.S.A. ↗Robert (Bob) Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1794, mab David a Jane Thomas, fferm Ty-llwyd, plwyf Llangatwg-nedd-Nedd, Morgannwg; aeth i ysgolion yn Allt-wen (Pontardawe) a Chastell-nedd, bu’n gweithio ar fferm ei dad am gyfnod, ac yn 1812 dechreuodd yng ngwaith haearn Abaty Nedd; yn 1817 roedd yng ngwaith haearn glo carreg Ynyscedwyn, yng ngofal y ffwrneisi chwyth; yn ei ddwy flynedd ar hugain yno arbrofodd â glo carreg fel tanwydd toddi, ac iddo ef y mae’r anrhydedd o wneud yn Ynyscedwyn yr haearn glo carreg cyntaf a fwriwyd erioed yn y byd; daeth y llwyddiant hwn â gwahoddiad gan y Lehigh Coal and Navigation Company, Pennsylvania; ymfudodd ym Mehefin 1839 ac erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi dwyn newidiadau bron yn chwyldroadol i’r diwydiant haearn; wedi hynny bu ei yrfa’n llwyddiannus iawn a daeth yn un o feistri haearn mawr y byd; yn 1840 trefnodd yr eglwys Bresbyteraidd gyntaf yn Catasauqua; bu farw 20 Mehefin 1882.David Thomas (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), Cymro a fu’n ddylanwadol yng ngeni’r Chwyldro Diwydiannol yn yr Unol Daleithiau; ganed yn Llangatwg ger Castell-nedd; priododd Elizabeth Hopkins yn 1817; fe’i hystyrid yn un o brif feistri haearn y Deyrnas Unedig; yng ngwaith Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ar 5 Chwefror 1837, defnyddiodd chwythiad poeth i doddi mwyn haearn â glo carreg, dull hawdd a chwyldroodd ddiwydiant Cwm Tawe; yn 1839 gofynnodd y Lehigh Coal and Navigation Company iddo godi ffwrnais ym Mhennsylvania; cerddodd ef a’i fab Samuel i mewn i Catasauqua ar 9 Gorffennaf 1839, ac ar 4 Gorffennaf 1840 dechreuodd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau weithio; enwyd y cwmni, y Lehigh Crane Iron Company, ar ôl ei hen gyflogwr yng Nghymru, George Crane; aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America ac i dwnelau Holland a Lincoln yn Efrog Newydd; adwaenid ef ac Elizabeth fel “tad a mam Catasauqua”; sefydlodd eglwys gyntaf y dref, gosododd ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf, sefydlodd ei chwmni tân cyntaf a bu’n bwrdais cyntaf iddi; cododd gartrefi da i’w weithwyr, llawer ohonynt yn sefyll o hyd; ef oedd llywydd cyntaf y corff a ddaeth yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers; bu farw o niwmonia yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882.David Thomas (metelegwr) ↗Wicipedia CymraegMetelegwr o Gymru oedd David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), a aned yn Llangatwg yn 1794 ac a fu farw yn Catasauqua; cofir Thomas fel un o arloeswyr y diwydiant haearn yn U.D.A.
| Ganed | 3 Tachwedd 1794, fferm Ty-llwyd, Llangatwg-nedd-Nedd |
|---|---|
| Haearn glo carreg cyntaf | Ynyscedwyn, Ystradgynlais, 5 Chwefror 1837 |
| I America | Mehefin 1839, i Gwm Lehigh, Pennsylvania |
| Ffwrnais gyntaf America | Catasauqua, 4 Gorffennaf 1840 |
| Bu farw | 20 Mehefin 1882, Catasauqua, Pennsylvania |
Ganed David ar 3 Tachwedd 1794 ar fferm Ty-llwyd ym mhlwyf Llangatwg, ger Castell-nedd, mab David a Jane Thomas. Aeth i’r ysgol yn Allt-wen, ger Pontardawe, ac yng Nghastell-nedd, bu’n gweithio am gyfnod ar fferm ei dad, ac yn 1812 aeth i weithio yng ngwaith haearn Abaty Nedd. Yn 1817 priododd Elizabeth Hopkins.FfynonellauThomas, David (1794 – 1882), pioneer of the iron industry in U.S.A. ↗Robert (Bob) Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1794, mab David a Jane Thomas, fferm Ty-llwyd, plwyf Llangatwg-nedd-Nedd, Morgannwg; aeth i ysgolion yn Allt-wen (Pontardawe) a Chastell-nedd, bu’n gweithio ar fferm ei dad am gyfnod, ac yn 1812 dechreuodd yng ngwaith haearn Abaty Nedd; yn 1817 roedd yng ngwaith haearn glo carreg Ynyscedwyn, yng ngofal y ffwrneisi chwyth; yn ei ddwy flynedd ar hugain yno arbrofodd â glo carreg fel tanwydd toddi, ac iddo ef y mae’r anrhydedd o wneud yn Ynyscedwyn yr haearn glo carreg cyntaf a fwriwyd erioed yn y byd; daeth y llwyddiant hwn â gwahoddiad gan y Lehigh Coal and Navigation Company, Pennsylvania; ymfudodd ym Mehefin 1839 ac erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi dwyn newidiadau bron yn chwyldroadol i’r diwydiant haearn; wedi hynny bu ei yrfa’n llwyddiannus iawn a daeth yn un o feistri haearn mawr y byd; yn 1840 trefnodd yr eglwys Bresbyteraidd gyntaf yn Catasauqua; bu farw 20 Mehefin 1882.David Thomas (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), Cymro a fu’n ddylanwadol yng ngeni’r Chwyldro Diwydiannol yn yr Unol Daleithiau; ganed yn Llangatwg ger Castell-nedd; priododd Elizabeth Hopkins yn 1817; fe’i hystyrid yn un o brif feistri haearn y Deyrnas Unedig; yng ngwaith Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ar 5 Chwefror 1837, defnyddiodd chwythiad poeth i doddi mwyn haearn â glo carreg, dull hawdd a chwyldroodd ddiwydiant Cwm Tawe; yn 1839 gofynnodd y Lehigh Coal and Navigation Company iddo godi ffwrnais ym Mhennsylvania; cerddodd ef a’i fab Samuel i mewn i Catasauqua ar 9 Gorffennaf 1839, ac ar 4 Gorffennaf 1840 dechreuodd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau weithio; enwyd y cwmni, y Lehigh Crane Iron Company, ar ôl ei hen gyflogwr yng Nghymru, George Crane; aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America ac i dwnelau Holland a Lincoln yn Efrog Newydd; adwaenid ef ac Elizabeth fel “tad a mam Catasauqua”; sefydlodd eglwys gyntaf y dref, gosododd ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf, sefydlodd ei chwmni tân cyntaf a bu’n bwrdais cyntaf iddi; cododd gartrefi da i’w weithwyr, llawer ohonynt yn sefyll o hyd; ef oedd llywydd cyntaf y corff a ddaeth yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers; bu farw o niwmonia yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882.
Yn 1817 symudodd i waith haearn Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ym mlaen Cwm Tawe, lle rhoddwyd ef yng ngofal y ffwrneisi chwyth. Roedd maes glo’r gorllewin yn gyfoethog mewn glo carreg, y glo caled sy’n llosgi’n lân, ond ni losgai’n ddigon poeth i doddi haearn yn ffwrneisi’r dydd. Am ryw ugain mlynedd rhoddodd Thomas gynnig ar un ffordd ar ôl y llall i’w gael i weithio.FfynonellauThomas, David (1794 – 1882), pioneer of the iron industry in U.S.A. ↗Robert (Bob) Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1794, mab David a Jane Thomas, fferm Ty-llwyd, plwyf Llangatwg-nedd-Nedd, Morgannwg; aeth i ysgolion yn Allt-wen (Pontardawe) a Chastell-nedd, bu’n gweithio ar fferm ei dad am gyfnod, ac yn 1812 dechreuodd yng ngwaith haearn Abaty Nedd; yn 1817 roedd yng ngwaith haearn glo carreg Ynyscedwyn, yng ngofal y ffwrneisi chwyth; yn ei ddwy flynedd ar hugain yno arbrofodd â glo carreg fel tanwydd toddi, ac iddo ef y mae’r anrhydedd o wneud yn Ynyscedwyn yr haearn glo carreg cyntaf a fwriwyd erioed yn y byd; daeth y llwyddiant hwn â gwahoddiad gan y Lehigh Coal and Navigation Company, Pennsylvania; ymfudodd ym Mehefin 1839 ac erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi dwyn newidiadau bron yn chwyldroadol i’r diwydiant haearn; wedi hynny bu ei yrfa’n llwyddiannus iawn a daeth yn un o feistri haearn mawr y byd; yn 1840 trefnodd yr eglwys Bresbyteraidd gyntaf yn Catasauqua; bu farw 20 Mehefin 1882.David Thomas (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), Cymro a fu’n ddylanwadol yng ngeni’r Chwyldro Diwydiannol yn yr Unol Daleithiau; ganed yn Llangatwg ger Castell-nedd; priododd Elizabeth Hopkins yn 1817; fe’i hystyrid yn un o brif feistri haearn y Deyrnas Unedig; yng ngwaith Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ar 5 Chwefror 1837, defnyddiodd chwythiad poeth i doddi mwyn haearn â glo carreg, dull hawdd a chwyldroodd ddiwydiant Cwm Tawe; yn 1839 gofynnodd y Lehigh Coal and Navigation Company iddo godi ffwrnais ym Mhennsylvania; cerddodd ef a’i fab Samuel i mewn i Catasauqua ar 9 Gorffennaf 1839, ac ar 4 Gorffennaf 1840 dechreuodd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau weithio; enwyd y cwmni, y Lehigh Crane Iron Company, ar ôl ei hen gyflogwr yng Nghymru, George Crane; aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America ac i dwnelau Holland a Lincoln yn Efrog Newydd; adwaenid ef ac Elizabeth fel “tad a mam Catasauqua”; sefydlodd eglwys gyntaf y dref, gosododd ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf, sefydlodd ei chwmni tân cyntaf a bu’n bwrdais cyntaf iddi; cododd gartrefi da i’w weithwyr, llawer ohonynt yn sefyll o hyd; ef oedd llywydd cyntaf y corff a ddaeth yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers; bu farw o niwmonia yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882.
Ar 5 Chwefror 1837, gan ddefnyddio’r chwythiad poeth newydd, toddodd fwyn haearn â glo carreg yn Ynyscedwyn. Mae’r Bywgraffiadur Cymreig yn rhoi iddo’r anrhydedd o wneud yno’r haearn glo carreg cyntaf a fwriwyd erioed yn y byd. Roedd yn ddull hawdd a rhad, a gweddnewidiodd ddiwydiant Cwm Tawe.FfynonellauThomas, David (1794 – 1882), pioneer of the iron industry in U.S.A. ↗Robert (Bob) Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1794, mab David a Jane Thomas, fferm Ty-llwyd, plwyf Llangatwg-nedd-Nedd, Morgannwg; aeth i ysgolion yn Allt-wen (Pontardawe) a Chastell-nedd, bu’n gweithio ar fferm ei dad am gyfnod, ac yn 1812 dechreuodd yng ngwaith haearn Abaty Nedd; yn 1817 roedd yng ngwaith haearn glo carreg Ynyscedwyn, yng ngofal y ffwrneisi chwyth; yn ei ddwy flynedd ar hugain yno arbrofodd â glo carreg fel tanwydd toddi, ac iddo ef y mae’r anrhydedd o wneud yn Ynyscedwyn yr haearn glo carreg cyntaf a fwriwyd erioed yn y byd; daeth y llwyddiant hwn â gwahoddiad gan y Lehigh Coal and Navigation Company, Pennsylvania; ymfudodd ym Mehefin 1839 ac erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi dwyn newidiadau bron yn chwyldroadol i’r diwydiant haearn; wedi hynny bu ei yrfa’n llwyddiannus iawn a daeth yn un o feistri haearn mawr y byd; yn 1840 trefnodd yr eglwys Bresbyteraidd gyntaf yn Catasauqua; bu farw 20 Mehefin 1882.David Thomas (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), Cymro a fu’n ddylanwadol yng ngeni’r Chwyldro Diwydiannol yn yr Unol Daleithiau; ganed yn Llangatwg ger Castell-nedd; priododd Elizabeth Hopkins yn 1817; fe’i hystyrid yn un o brif feistri haearn y Deyrnas Unedig; yng ngwaith Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ar 5 Chwefror 1837, defnyddiodd chwythiad poeth i doddi mwyn haearn â glo carreg, dull hawdd a chwyldroodd ddiwydiant Cwm Tawe; yn 1839 gofynnodd y Lehigh Coal and Navigation Company iddo godi ffwrnais ym Mhennsylvania; cerddodd ef a’i fab Samuel i mewn i Catasauqua ar 9 Gorffennaf 1839, ac ar 4 Gorffennaf 1840 dechreuodd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau weithio; enwyd y cwmni, y Lehigh Crane Iron Company, ar ôl ei hen gyflogwr yng Nghymru, George Crane; aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America ac i dwnelau Holland a Lincoln yn Efrog Newydd; adwaenid ef ac Elizabeth fel “tad a mam Catasauqua”; sefydlodd eglwys gyntaf y dref, gosododd ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf, sefydlodd ei chwmni tân cyntaf a bu’n bwrdais cyntaf iddi; cododd gartrefi da i’w weithwyr, llawer ohonynt yn sefyll o hyd; ef oedd llywydd cyntaf y corff a ddaeth yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers; bu farw o niwmonia yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882.
Cyrhaeddodd hanes ei lwyddiant America, lle’r oedd Cwm Lehigh ym Mhennsylvania yn gyfoethog mewn glo carreg a mwyn haearn fel ei gilydd. Gwahoddodd y Lehigh Coal and Navigation Company ef i godi ffwrnais yno, ac ym Mehefin 1839 hwyliodd. Ar 9 Gorffennaf 1839 cerddodd ef a’i fab Samuel ar hyd llwybr y gamlas i mewn i bentref bach Catasauqua.FfynonellauThomas, David (1794 – 1882), pioneer of the iron industry in U.S.A. ↗Robert (Bob) Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1794, mab David a Jane Thomas, fferm Ty-llwyd, plwyf Llangatwg-nedd-Nedd, Morgannwg; aeth i ysgolion yn Allt-wen (Pontardawe) a Chastell-nedd, bu’n gweithio ar fferm ei dad am gyfnod, ac yn 1812 dechreuodd yng ngwaith haearn Abaty Nedd; yn 1817 roedd yng ngwaith haearn glo carreg Ynyscedwyn, yng ngofal y ffwrneisi chwyth; yn ei ddwy flynedd ar hugain yno arbrofodd â glo carreg fel tanwydd toddi, ac iddo ef y mae’r anrhydedd o wneud yn Ynyscedwyn yr haearn glo carreg cyntaf a fwriwyd erioed yn y byd; daeth y llwyddiant hwn â gwahoddiad gan y Lehigh Coal and Navigation Company, Pennsylvania; ymfudodd ym Mehefin 1839 ac erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi dwyn newidiadau bron yn chwyldroadol i’r diwydiant haearn; wedi hynny bu ei yrfa’n llwyddiannus iawn a daeth yn un o feistri haearn mawr y byd; yn 1840 trefnodd yr eglwys Bresbyteraidd gyntaf yn Catasauqua; bu farw 20 Mehefin 1882.David Thomas (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), Cymro a fu’n ddylanwadol yng ngeni’r Chwyldro Diwydiannol yn yr Unol Daleithiau; ganed yn Llangatwg ger Castell-nedd; priododd Elizabeth Hopkins yn 1817; fe’i hystyrid yn un o brif feistri haearn y Deyrnas Unedig; yng ngwaith Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ar 5 Chwefror 1837, defnyddiodd chwythiad poeth i doddi mwyn haearn â glo carreg, dull hawdd a chwyldroodd ddiwydiant Cwm Tawe; yn 1839 gofynnodd y Lehigh Coal and Navigation Company iddo godi ffwrnais ym Mhennsylvania; cerddodd ef a’i fab Samuel i mewn i Catasauqua ar 9 Gorffennaf 1839, ac ar 4 Gorffennaf 1840 dechreuodd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau weithio; enwyd y cwmni, y Lehigh Crane Iron Company, ar ôl ei hen gyflogwr yng Nghymru, George Crane; aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America ac i dwnelau Holland a Lincoln yn Efrog Newydd; adwaenid ef ac Elizabeth fel “tad a mam Catasauqua”; sefydlodd eglwys gyntaf y dref, gosododd ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf, sefydlodd ei chwmni tân cyntaf a bu’n bwrdais cyntaf iddi; cododd gartrefi da i’w weithwyr, llawer ohonynt yn sefyll o hyd; ef oedd llywydd cyntaf y corff a ddaeth yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers; bu farw o niwmonia yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882.
Ar 4 Gorffennaf 1840, lai na blwyddyn wedi iddo gyrraedd, cyneuwyd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau. Enwodd ei waith yn Lehigh Crane Iron Company, ar ôl George Crane, ei hen gyflogwr yn Ynyscedwyn. Aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America, ac i dwnelau Holland a Lincoln dan afon Hudson yn Efrog Newydd.FfynonellauDavid Thomas (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), Cymro a fu’n ddylanwadol yng ngeni’r Chwyldro Diwydiannol yn yr Unol Daleithiau; ganed yn Llangatwg ger Castell-nedd; priododd Elizabeth Hopkins yn 1817; fe’i hystyrid yn un o brif feistri haearn y Deyrnas Unedig; yng ngwaith Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ar 5 Chwefror 1837, defnyddiodd chwythiad poeth i doddi mwyn haearn â glo carreg, dull hawdd a chwyldroodd ddiwydiant Cwm Tawe; yn 1839 gofynnodd y Lehigh Coal and Navigation Company iddo godi ffwrnais ym Mhennsylvania; cerddodd ef a’i fab Samuel i mewn i Catasauqua ar 9 Gorffennaf 1839, ac ar 4 Gorffennaf 1840 dechreuodd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau weithio; enwyd y cwmni, y Lehigh Crane Iron Company, ar ôl ei hen gyflogwr yng Nghymru, George Crane; aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America ac i dwnelau Holland a Lincoln yn Efrog Newydd; adwaenid ef ac Elizabeth fel “tad a mam Catasauqua”; sefydlodd eglwys gyntaf y dref, gosododd ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf, sefydlodd ei chwmni tân cyntaf a bu’n bwrdais cyntaf iddi; cododd gartrefi da i’w weithwyr, llawer ohonynt yn sefyll o hyd; ef oedd llywydd cyntaf y corff a ddaeth yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers; bu farw o niwmonia yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882.Thomas, David (1794 – 1882), pioneer of the iron industry in U.S.A. ↗Robert (Bob) Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1794, mab David a Jane Thomas, fferm Ty-llwyd, plwyf Llangatwg-nedd-Nedd, Morgannwg; aeth i ysgolion yn Allt-wen (Pontardawe) a Chastell-nedd, bu’n gweithio ar fferm ei dad am gyfnod, ac yn 1812 dechreuodd yng ngwaith haearn Abaty Nedd; yn 1817 roedd yng ngwaith haearn glo carreg Ynyscedwyn, yng ngofal y ffwrneisi chwyth; yn ei ddwy flynedd ar hugain yno arbrofodd â glo carreg fel tanwydd toddi, ac iddo ef y mae’r anrhydedd o wneud yn Ynyscedwyn yr haearn glo carreg cyntaf a fwriwyd erioed yn y byd; daeth y llwyddiant hwn â gwahoddiad gan y Lehigh Coal and Navigation Company, Pennsylvania; ymfudodd ym Mehefin 1839 ac erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi dwyn newidiadau bron yn chwyldroadol i’r diwydiant haearn; wedi hynny bu ei yrfa’n llwyddiannus iawn a daeth yn un o feistri haearn mawr y byd; yn 1840 trefnodd yr eglwys Bresbyteraidd gyntaf yn Catasauqua; bu farw 20 Mehefin 1882.
Adwaenid David ac Elizabeth fel tad a mam Catasauqua. Sefydlodd ei heglwys gyntaf, capel Presbyteraidd lle mae pobl yn addoli o hyd, rhoddodd i’r dref ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf a’i chwmni tân cyntaf, a bu’n fwrdais cyntaf iddi. Cododd dai da i’w weithwyr, ac mae llawer ohonynt yn sefyll heddiw.FfynonellauDavid Thomas (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), Cymro a fu’n ddylanwadol yng ngeni’r Chwyldro Diwydiannol yn yr Unol Daleithiau; ganed yn Llangatwg ger Castell-nedd; priododd Elizabeth Hopkins yn 1817; fe’i hystyrid yn un o brif feistri haearn y Deyrnas Unedig; yng ngwaith Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ar 5 Chwefror 1837, defnyddiodd chwythiad poeth i doddi mwyn haearn â glo carreg, dull hawdd a chwyldroodd ddiwydiant Cwm Tawe; yn 1839 gofynnodd y Lehigh Coal and Navigation Company iddo godi ffwrnais ym Mhennsylvania; cerddodd ef a’i fab Samuel i mewn i Catasauqua ar 9 Gorffennaf 1839, ac ar 4 Gorffennaf 1840 dechreuodd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau weithio; enwyd y cwmni, y Lehigh Crane Iron Company, ar ôl ei hen gyflogwr yng Nghymru, George Crane; aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America ac i dwnelau Holland a Lincoln yn Efrog Newydd; adwaenid ef ac Elizabeth fel “tad a mam Catasauqua”; sefydlodd eglwys gyntaf y dref, gosododd ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf, sefydlodd ei chwmni tân cyntaf a bu’n bwrdais cyntaf iddi; cododd gartrefi da i’w weithwyr, llawer ohonynt yn sefyll o hyd; ef oedd llywydd cyntaf y corff a ddaeth yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers; bu farw o niwmonia yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882.Thomas, David (1794 – 1882), pioneer of the iron industry in U.S.A. ↗Robert (Bob) Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1794, mab David a Jane Thomas, fferm Ty-llwyd, plwyf Llangatwg-nedd-Nedd, Morgannwg; aeth i ysgolion yn Allt-wen (Pontardawe) a Chastell-nedd, bu’n gweithio ar fferm ei dad am gyfnod, ac yn 1812 dechreuodd yng ngwaith haearn Abaty Nedd; yn 1817 roedd yng ngwaith haearn glo carreg Ynyscedwyn, yng ngofal y ffwrneisi chwyth; yn ei ddwy flynedd ar hugain yno arbrofodd â glo carreg fel tanwydd toddi, ac iddo ef y mae’r anrhydedd o wneud yn Ynyscedwyn yr haearn glo carreg cyntaf a fwriwyd erioed yn y byd; daeth y llwyddiant hwn â gwahoddiad gan y Lehigh Coal and Navigation Company, Pennsylvania; ymfudodd ym Mehefin 1839 ac erbyn y flwyddyn ganlynol roedd wedi dwyn newidiadau bron yn chwyldroadol i’r diwydiant haearn; wedi hynny bu ei yrfa’n llwyddiannus iawn a daeth yn un o feistri haearn mawr y byd; yn 1840 trefnodd yr eglwys Bresbyteraidd gyntaf yn Catasauqua; bu farw 20 Mehefin 1882.
Daeth Thomas yn un o feistri haearn mawr y byd. Ef oedd llywydd cyntaf y corff a dyfodd yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers. Bu farw yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882 ac mae’n gorwedd gydag Elizabeth yng nghladdgell y teulu ym mynwent Fairview, a chofir ef ar ddwy ochr y cefnfor fel un o arloeswyr diwydiant haearn yr Unol Daleithiau.FfynonellauDavid Thomas (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), Cymro a fu’n ddylanwadol yng ngeni’r Chwyldro Diwydiannol yn yr Unol Daleithiau; ganed yn Llangatwg ger Castell-nedd; priododd Elizabeth Hopkins yn 1817; fe’i hystyrid yn un o brif feistri haearn y Deyrnas Unedig; yng ngwaith Ynyscedwyn yn Ystradgynlais, ar 5 Chwefror 1837, defnyddiodd chwythiad poeth i doddi mwyn haearn â glo carreg, dull hawdd a chwyldroodd ddiwydiant Cwm Tawe; yn 1839 gofynnodd y Lehigh Coal and Navigation Company iddo godi ffwrnais ym Mhennsylvania; cerddodd ef a’i fab Samuel i mewn i Catasauqua ar 9 Gorffennaf 1839, ac ar 4 Gorffennaf 1840 dechreuodd y ffwrnais haearn glo carreg lwyddiannus gyntaf yn yr Unol Daleithiau weithio; enwyd y cwmni, y Lehigh Crane Iron Company, ar ôl ei hen gyflogwr yng Nghymru, George Crane; aeth haearn Crane i’r colofnau adeiladu haearn bwrw cyntaf a wnaed yn America ac i dwnelau Holland a Lincoln yn Efrog Newydd; adwaenid ef ac Elizabeth fel “tad a mam Catasauqua”; sefydlodd eglwys gyntaf y dref, gosododd ei chyflenwad dŵr cyhoeddus cyntaf, sefydlodd ei chwmni tân cyntaf a bu’n bwrdais cyntaf iddi; cododd gartrefi da i’w weithwyr, llawer ohonynt yn sefyll o hyd; ef oedd llywydd cyntaf y corff a ddaeth yn American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers; bu farw o niwmonia yn Catasauqua ar 20 Mehefin 1882.David Thomas (metelegwr) ↗Wicipedia CymraegMetelegwr o Gymru oedd David Thomas (3 Tachwedd 1794 – 20 Mehefin 1882), a aned yn Llangatwg yn 1794 ac a fu farw yn Catasauqua; cofir Thomas fel un o arloeswyr y diwydiant haearn yn U.D.A.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf