Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1731–1788
Bardd ac ysgolhaig o Geredigion a gopïodd yr hen lawysgrifau Cymraeg ac a ddangosodd farddoniaeth beirdd Cymru i’r byd yn Saesneg yn 1764.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Ieuan Fardd: Ieuan ‘Fardd’
Ieuan Fardd
Evan Evans, Ieuan Fardd, prydydd hir Lledrod, oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes. Copïodd yr hen lawysgrifau mewn llyfrgell ar ôl llyfrgell, agorodd farddoniaeth Aneirin, Taliesin a beirdd y tywysogion i’r byd ehangach yn 1764, a chanodd Llys Ifor Hael, un o gerddi anwylaf yr iaith Gymraeg.FfynonellauEvans, Evan (Ieuan Fardd or Ieuan Brydydd Hir; 1731 – 1788), scholar, poet, and cleric ↗Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, mab Jenkin a Catherine Evans; dysgwyd gan Edward Richard yn Ystrad Meurig; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, ar 8 Rhagfyr 1750; cyn Rhydychen roedd wedi cyfarfod â Lewis Morris, a ddylanwadodd ar ei oes gyfan drwy ddysgu crefft barddoniaeth iddo, cynnau ei ddiddordeb mewn dysg Gymraeg a’i ddwyn i gysylltiad â Richard a William Morris, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy ar 4 Awst 1754 ac yn offeiriad ar 3 Awst 1755; curad Manafon a Lyminge yng Nghaint; yn gynnar yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo barddoniaeth Gymraeg o Lyfr Coch Hergest; o 1758 hyd 1766 bu’n gurad Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn a Llanfair Talhaearn, yn brysur yn casglu a chopïo llawysgrifau Cymraeg, mewn cysylltiad â Dafydd Jones o Drefriw ac eraill; anogodd Daines Barrington ef i gyfieithu barddoniaeth Gymraeg ac aeth ag enghreifftiau at Thomas Gray, a gohebodd Thomas Percy ag ef am flynyddoedd; sefydlodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (1764) ei enw, ymgais drefnus a hynod lwyddiannus i ddehongli beirdd Oes y Tywysogion a rhoi syniad o hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched i’r unfed ganrif ar bymtheg; wedyn yn gurad Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; o 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell Wynnstay; The Love of our Country (1772); Casgliad o Bregethau (1776); tua 1780 cyfansoddodd Englynion i Lys Ifor Hael, y gorau a’r enwocaf o’i gerddi; bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho yn ei flynyddoedd olaf a chodi tanysgrifiadau i’w gynnal; yn 1787 aeth ei lawysgrifau i Paul Panton ym Mhlas-gwyn, a gwnaeth golygyddion The Myvyrian Archaiology (1801–7) ddefnydd helaeth ohonynt; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788; diau mai ef oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes, yn gwybod mwy na neb o’i gyfoeswyr am y llawysgrifau Cymraeg; enillodd ei waith disglair le o bwysigrwydd diamheuol iddo ym myd ysgolheictod Cymraeg.Evan Evans (Ieuan Fardd) ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig, bardd ac offeiriad (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788); ganed ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, a’i addysgu yn Ystrad Meurig dan Edward Richard; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, yn 1750; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy yn 1754 ac yn offeiriad yn 1755; curad ym Manafon, Lyminge, Llanafan Fawr, Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn, ac yna am bum mlynedd yn Llanfair Talhaearn, lle cymerodd wasanaeth priodas Twm o’r Nant ac Elizabeth Hughes; wedyn yn gurad yn Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; dechreuodd ei ddiddordeb mewn llenyddiaeth Gymraeg drwy Lewis Morris; treuliodd lawer o amser yn copïo llawysgrifau Cymraeg a gohebai ag ysgolheigion yng Nghymru a Lloegr, yn cynnwys Goronwy Owen, Dafydd Jones o Drefriw a Daines Barrington; yn 1764 cyhoeddodd y flodeugerdd arloesol Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards, sy’n cynnwys rhai o gerddi Aneirin a Taliesin; Syr Watkin Williams Wynn oedd ei noddwr o 1771 hyd 1778 a bu’n gweithio yn llyfrgell Wynnstay; canai yn Gymraeg ac yn Saesneg ac roedd yn englynwr dawnus; un o’i gerddi mwyaf adnabyddus yw’r gadwyn englynion Llys Ifor Hael, a ganwyd pan ymwelodd ag adfeilion llys Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, noddwr Dafydd ap Gwilym, ym Masaleg yn 1779 yng nghwmni Iolo Morganwg; cerdd wladgarol yw ei gerdd Saesneg The Love of our Country sy’n ceisio tanio balchder y Cymry yn eu hetifeddiaeth lenyddol a’u hanes; trefnodd Paul Panton a Thomas Pennant nawdd iddo; ar ei farw aeth ei bapurau i Panton, a defnyddiwyd llawer ohonynt ar gyfer y Myvyrian Archaiology of Wales.
| Ganed | 20 Mai 1731, Cynhawdref, Lledrod, Ceredigion |
|---|---|
| Ei athrawon | Edward Richard, Ystrad Meurig; Lewis Morris |
| Ei lyfr mawr | Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards, 1764 |
| Ei gerdd enwog | Englynion Llys Ifor Hael |
| Ei enwau | Ieuan Fardd; Ieuan Brydydd Hir |
| Bu farw | 4 Awst 1788, Cynhawdref |
Ganed Evan ar 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod yng Ngheredigion, mab Jenkin a Catherine Evans. Fe’i dysgwyd gan yr ysgolhaig a’r bardd Edward Richard yn ysgol enwog Ystrad Meurig, ac yn Rhagfyr 1750 aeth i Goleg Merton, Rhydychen. Yn dal, yn gryf ac o bryd tywyll, gelwid ef yn Brydydd Hir.FfynonellauEvans, Evan (Ieuan Fardd or Ieuan Brydydd Hir; 1731 – 1788), scholar, poet, and cleric ↗Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, mab Jenkin a Catherine Evans; dysgwyd gan Edward Richard yn Ystrad Meurig; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, ar 8 Rhagfyr 1750; cyn Rhydychen roedd wedi cyfarfod â Lewis Morris, a ddylanwadodd ar ei oes gyfan drwy ddysgu crefft barddoniaeth iddo, cynnau ei ddiddordeb mewn dysg Gymraeg a’i ddwyn i gysylltiad â Richard a William Morris, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy ar 4 Awst 1754 ac yn offeiriad ar 3 Awst 1755; curad Manafon a Lyminge yng Nghaint; yn gynnar yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo barddoniaeth Gymraeg o Lyfr Coch Hergest; o 1758 hyd 1766 bu’n gurad Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn a Llanfair Talhaearn, yn brysur yn casglu a chopïo llawysgrifau Cymraeg, mewn cysylltiad â Dafydd Jones o Drefriw ac eraill; anogodd Daines Barrington ef i gyfieithu barddoniaeth Gymraeg ac aeth ag enghreifftiau at Thomas Gray, a gohebodd Thomas Percy ag ef am flynyddoedd; sefydlodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (1764) ei enw, ymgais drefnus a hynod lwyddiannus i ddehongli beirdd Oes y Tywysogion a rhoi syniad o hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched i’r unfed ganrif ar bymtheg; wedyn yn gurad Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; o 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell Wynnstay; The Love of our Country (1772); Casgliad o Bregethau (1776); tua 1780 cyfansoddodd Englynion i Lys Ifor Hael, y gorau a’r enwocaf o’i gerddi; bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho yn ei flynyddoedd olaf a chodi tanysgrifiadau i’w gynnal; yn 1787 aeth ei lawysgrifau i Paul Panton ym Mhlas-gwyn, a gwnaeth golygyddion The Myvyrian Archaiology (1801–7) ddefnydd helaeth ohonynt; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788; diau mai ef oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes, yn gwybod mwy na neb o’i gyfoeswyr am y llawysgrifau Cymraeg; enillodd ei waith disglair le o bwysigrwydd diamheuol iddo ym myd ysgolheictod Cymraeg.Evan Evans (poet) ↗Wikipedia (Saesneg)Evan Evans (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788), enwau barddol Ieuan Fardd a Ieuan Brydydd Hir, bardd Cymraeg, clerigwr, hynafiaethydd a beirniad llenyddol; ganed yng Nghynhawdref, Lledrod; addysgwyd yn Ystrad Meurig dan yr ysgolhaig a’r bardd Edward Richard, ac yng Ngholeg Merton, Rhydychen; o oed cynnar canai farddoniaeth a sylwodd Lewis Morris arno’n fuan; treuliai ei oriau hamdden yn copïo hen lawysgrifau Cymraeg, gan ymweld â’r rhan fwyaf o lyfrgelloedd Cymru; enillodd ei Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (Llundain, 1764), gyda’i draethawd Lladin De Bardis Dissertatio, enw uchel iddo fel hynafiaethydd a beirniad, a rhoi i Thomas Gray ddeunydd rhai o’i gerddi harddaf; cyhoeddodd gerdd Saesneg, The Love of our Country, at Syr Watkin Williams Wynn, ‘gan Gurad o Eryri’ (Caerfyrddin, 1772); argraffwyd ei gerddi Cymraeg yn Dyddanwch Teuluaidd; Saeson heb Gymraeg oedd y rhan fwyaf o esgobion Cymru’r pryd hwnnw; rhoddodd Paul Panton o Blas-gwyn flwydd-dâl iddo, ac aeth ei 100 cyfrol o lawysgrifau i lyfrgell Plas-gwyn; yn dal ac yn athletaidd, o bryd tywyll, gelwid ef yn Brydydd Hir; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788 a’i gladdu ym mynwent Lledrod; cyhoeddodd D. Silvan Evans ei waith yn 1876.
Cyn mynd i Rydychen cyfarfu â Lewis Morris, a luniodd ei oes gyfan: dysgodd Morris grefft y gynghanedd iddo, cyneuodd ei gariad at ddysg Gymraeg, a’i ddwyn i gylch y Morrisiaid, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen.FfynonellauEvans, Evan (Ieuan Fardd or Ieuan Brydydd Hir; 1731 – 1788), scholar, poet, and cleric ↗Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, mab Jenkin a Catherine Evans; dysgwyd gan Edward Richard yn Ystrad Meurig; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, ar 8 Rhagfyr 1750; cyn Rhydychen roedd wedi cyfarfod â Lewis Morris, a ddylanwadodd ar ei oes gyfan drwy ddysgu crefft barddoniaeth iddo, cynnau ei ddiddordeb mewn dysg Gymraeg a’i ddwyn i gysylltiad â Richard a William Morris, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy ar 4 Awst 1754 ac yn offeiriad ar 3 Awst 1755; curad Manafon a Lyminge yng Nghaint; yn gynnar yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo barddoniaeth Gymraeg o Lyfr Coch Hergest; o 1758 hyd 1766 bu’n gurad Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn a Llanfair Talhaearn, yn brysur yn casglu a chopïo llawysgrifau Cymraeg, mewn cysylltiad â Dafydd Jones o Drefriw ac eraill; anogodd Daines Barrington ef i gyfieithu barddoniaeth Gymraeg ac aeth ag enghreifftiau at Thomas Gray, a gohebodd Thomas Percy ag ef am flynyddoedd; sefydlodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (1764) ei enw, ymgais drefnus a hynod lwyddiannus i ddehongli beirdd Oes y Tywysogion a rhoi syniad o hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched i’r unfed ganrif ar bymtheg; wedyn yn gurad Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; o 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell Wynnstay; The Love of our Country (1772); Casgliad o Bregethau (1776); tua 1780 cyfansoddodd Englynion i Lys Ifor Hael, y gorau a’r enwocaf o’i gerddi; bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho yn ei flynyddoedd olaf a chodi tanysgrifiadau i’w gynnal; yn 1787 aeth ei lawysgrifau i Paul Panton ym Mhlas-gwyn, a gwnaeth golygyddion The Myvyrian Archaiology (1801–7) ddefnydd helaeth ohonynt; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788; diau mai ef oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes, yn gwybod mwy na neb o’i gyfoeswyr am y llawysgrifau Cymraeg; enillodd ei waith disglair le o bwysigrwydd diamheuol iddo ym myd ysgolheictod Cymraeg.Evan Evans (Ieuan Fardd) ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig, bardd ac offeiriad (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788); ganed ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, a’i addysgu yn Ystrad Meurig dan Edward Richard; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, yn 1750; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy yn 1754 ac yn offeiriad yn 1755; curad ym Manafon, Lyminge, Llanafan Fawr, Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn, ac yna am bum mlynedd yn Llanfair Talhaearn, lle cymerodd wasanaeth priodas Twm o’r Nant ac Elizabeth Hughes; wedyn yn gurad yn Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; dechreuodd ei ddiddordeb mewn llenyddiaeth Gymraeg drwy Lewis Morris; treuliodd lawer o amser yn copïo llawysgrifau Cymraeg a gohebai ag ysgolheigion yng Nghymru a Lloegr, yn cynnwys Goronwy Owen, Dafydd Jones o Drefriw a Daines Barrington; yn 1764 cyhoeddodd y flodeugerdd arloesol Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards, sy’n cynnwys rhai o gerddi Aneirin a Taliesin; Syr Watkin Williams Wynn oedd ei noddwr o 1771 hyd 1778 a bu’n gweithio yn llyfrgell Wynnstay; canai yn Gymraeg ac yn Saesneg ac roedd yn englynwr dawnus; un o’i gerddi mwyaf adnabyddus yw’r gadwyn englynion Llys Ifor Hael, a ganwyd pan ymwelodd ag adfeilion llys Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, noddwr Dafydd ap Gwilym, ym Masaleg yn 1779 yng nghwmni Iolo Morganwg; cerdd wladgarol yw ei gerdd Saesneg The Love of our Country sy’n ceisio tanio balchder y Cymry yn eu hetifeddiaeth lenyddol a’u hanes; trefnodd Paul Panton a Thomas Pennant nawdd iddo; ar ei farw aeth ei bapurau i Panton, a defnyddiwyd llawer ohonynt ar gyfer y Myvyrian Archaiology of Wales.
Wedi ei urddo yn 1754 a 1755, bu’n gurad mewn llawer plwyf yng Nghymru a Lloegr, yn eu plith Manafon, Llanllechid, Trefriw, Llanfair Talhaearn, lle priododd y bardd Twm o’r Nant ag Elizabeth Hughes, Llanystumdwy, Llanberis a Thywyn. Lle bynnag yr âi chwiliai am yr hen lawysgrifau Cymraeg, gan ymweld â’r rhan fwyaf o lyfrgelloedd Cymru a chopïo cerdd ar ôl cerdd; yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo o Lyfr Coch Hergest.FfynonellauEvan Evans (Ieuan Fardd) ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig, bardd ac offeiriad (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788); ganed ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, a’i addysgu yn Ystrad Meurig dan Edward Richard; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, yn 1750; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy yn 1754 ac yn offeiriad yn 1755; curad ym Manafon, Lyminge, Llanafan Fawr, Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn, ac yna am bum mlynedd yn Llanfair Talhaearn, lle cymerodd wasanaeth priodas Twm o’r Nant ac Elizabeth Hughes; wedyn yn gurad yn Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; dechreuodd ei ddiddordeb mewn llenyddiaeth Gymraeg drwy Lewis Morris; treuliodd lawer o amser yn copïo llawysgrifau Cymraeg a gohebai ag ysgolheigion yng Nghymru a Lloegr, yn cynnwys Goronwy Owen, Dafydd Jones o Drefriw a Daines Barrington; yn 1764 cyhoeddodd y flodeugerdd arloesol Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards, sy’n cynnwys rhai o gerddi Aneirin a Taliesin; Syr Watkin Williams Wynn oedd ei noddwr o 1771 hyd 1778 a bu’n gweithio yn llyfrgell Wynnstay; canai yn Gymraeg ac yn Saesneg ac roedd yn englynwr dawnus; un o’i gerddi mwyaf adnabyddus yw’r gadwyn englynion Llys Ifor Hael, a ganwyd pan ymwelodd ag adfeilion llys Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, noddwr Dafydd ap Gwilym, ym Masaleg yn 1779 yng nghwmni Iolo Morganwg; cerdd wladgarol yw ei gerdd Saesneg The Love of our Country sy’n ceisio tanio balchder y Cymry yn eu hetifeddiaeth lenyddol a’u hanes; trefnodd Paul Panton a Thomas Pennant nawdd iddo; ar ei farw aeth ei bapurau i Panton, a defnyddiwyd llawer ohonynt ar gyfer y Myvyrian Archaiology of Wales.Evans, Evan (Ieuan Fardd or Ieuan Brydydd Hir; 1731 – 1788), scholar, poet, and cleric ↗Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, mab Jenkin a Catherine Evans; dysgwyd gan Edward Richard yn Ystrad Meurig; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, ar 8 Rhagfyr 1750; cyn Rhydychen roedd wedi cyfarfod â Lewis Morris, a ddylanwadodd ar ei oes gyfan drwy ddysgu crefft barddoniaeth iddo, cynnau ei ddiddordeb mewn dysg Gymraeg a’i ddwyn i gysylltiad â Richard a William Morris, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy ar 4 Awst 1754 ac yn offeiriad ar 3 Awst 1755; curad Manafon a Lyminge yng Nghaint; yn gynnar yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo barddoniaeth Gymraeg o Lyfr Coch Hergest; o 1758 hyd 1766 bu’n gurad Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn a Llanfair Talhaearn, yn brysur yn casglu a chopïo llawysgrifau Cymraeg, mewn cysylltiad â Dafydd Jones o Drefriw ac eraill; anogodd Daines Barrington ef i gyfieithu barddoniaeth Gymraeg ac aeth ag enghreifftiau at Thomas Gray, a gohebodd Thomas Percy ag ef am flynyddoedd; sefydlodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (1764) ei enw, ymgais drefnus a hynod lwyddiannus i ddehongli beirdd Oes y Tywysogion a rhoi syniad o hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched i’r unfed ganrif ar bymtheg; wedyn yn gurad Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; o 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell Wynnstay; The Love of our Country (1772); Casgliad o Bregethau (1776); tua 1780 cyfansoddodd Englynion i Lys Ifor Hael, y gorau a’r enwocaf o’i gerddi; bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho yn ei flynyddoedd olaf a chodi tanysgrifiadau i’w gynnal; yn 1787 aeth ei lawysgrifau i Paul Panton ym Mhlas-gwyn, a gwnaeth golygyddion The Myvyrian Archaiology (1801–7) ddefnydd helaeth ohonynt; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788; diau mai ef oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes, yn gwybod mwy na neb o’i gyfoeswyr am y llawysgrifau Cymraeg; enillodd ei waith disglair le o bwysigrwydd diamheuol iddo ym myd ysgolheictod Cymraeg.Evan Evans (poet) ↗Wikipedia (Saesneg)Evan Evans (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788), enwau barddol Ieuan Fardd a Ieuan Brydydd Hir, bardd Cymraeg, clerigwr, hynafiaethydd a beirniad llenyddol; ganed yng Nghynhawdref, Lledrod; addysgwyd yn Ystrad Meurig dan yr ysgolhaig a’r bardd Edward Richard, ac yng Ngholeg Merton, Rhydychen; o oed cynnar canai farddoniaeth a sylwodd Lewis Morris arno’n fuan; treuliai ei oriau hamdden yn copïo hen lawysgrifau Cymraeg, gan ymweld â’r rhan fwyaf o lyfrgelloedd Cymru; enillodd ei Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (Llundain, 1764), gyda’i draethawd Lladin De Bardis Dissertatio, enw uchel iddo fel hynafiaethydd a beirniad, a rhoi i Thomas Gray ddeunydd rhai o’i gerddi harddaf; cyhoeddodd gerdd Saesneg, The Love of our Country, at Syr Watkin Williams Wynn, ‘gan Gurad o Eryri’ (Caerfyrddin, 1772); argraffwyd ei gerddi Cymraeg yn Dyddanwch Teuluaidd; Saeson heb Gymraeg oedd y rhan fwyaf o esgobion Cymru’r pryd hwnnw; rhoddodd Paul Panton o Blas-gwyn flwydd-dâl iddo, ac aeth ei 100 cyfrol o lawysgrifau i lyfrgell Plas-gwyn; yn dal ac yn athletaidd, o bryd tywyll, gelwid ef yn Brydydd Hir; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788 a’i gladdu ym mynwent Lledrod; cyhoeddodd D. Silvan Evans ei waith yn 1876.
Wedi ei annog gan yr ysgolheigion Saesneg Daines Barrington a Thomas Percy, cyhoeddodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards yn 1764, gyda cherddi Aneirin a Taliesin a beirdd y tywysogion yn Saesneg, a thraethawd Lladin ar y beirdd. Roedd yn ganllaw arloesol yn Saesneg i hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched ganrif i’r unfed ar bymtheg, gwnaeth ei enw fel ysgolhaig a beirniad, a rhoddodd i’r bardd Thomas Gray ddeunydd rhai o’i gerddi gorau.FfynonellauEvans, Evan (Ieuan Fardd or Ieuan Brydydd Hir; 1731 – 1788), scholar, poet, and cleric ↗Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, mab Jenkin a Catherine Evans; dysgwyd gan Edward Richard yn Ystrad Meurig; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, ar 8 Rhagfyr 1750; cyn Rhydychen roedd wedi cyfarfod â Lewis Morris, a ddylanwadodd ar ei oes gyfan drwy ddysgu crefft barddoniaeth iddo, cynnau ei ddiddordeb mewn dysg Gymraeg a’i ddwyn i gysylltiad â Richard a William Morris, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy ar 4 Awst 1754 ac yn offeiriad ar 3 Awst 1755; curad Manafon a Lyminge yng Nghaint; yn gynnar yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo barddoniaeth Gymraeg o Lyfr Coch Hergest; o 1758 hyd 1766 bu’n gurad Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn a Llanfair Talhaearn, yn brysur yn casglu a chopïo llawysgrifau Cymraeg, mewn cysylltiad â Dafydd Jones o Drefriw ac eraill; anogodd Daines Barrington ef i gyfieithu barddoniaeth Gymraeg ac aeth ag enghreifftiau at Thomas Gray, a gohebodd Thomas Percy ag ef am flynyddoedd; sefydlodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (1764) ei enw, ymgais drefnus a hynod lwyddiannus i ddehongli beirdd Oes y Tywysogion a rhoi syniad o hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched i’r unfed ganrif ar bymtheg; wedyn yn gurad Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; o 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell Wynnstay; The Love of our Country (1772); Casgliad o Bregethau (1776); tua 1780 cyfansoddodd Englynion i Lys Ifor Hael, y gorau a’r enwocaf o’i gerddi; bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho yn ei flynyddoedd olaf a chodi tanysgrifiadau i’w gynnal; yn 1787 aeth ei lawysgrifau i Paul Panton ym Mhlas-gwyn, a gwnaeth golygyddion The Myvyrian Archaiology (1801–7) ddefnydd helaeth ohonynt; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788; diau mai ef oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes, yn gwybod mwy na neb o’i gyfoeswyr am y llawysgrifau Cymraeg; enillodd ei waith disglair le o bwysigrwydd diamheuol iddo ym myd ysgolheictod Cymraeg.Evan Evans (poet) ↗Wikipedia (Saesneg)Evan Evans (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788), enwau barddol Ieuan Fardd a Ieuan Brydydd Hir, bardd Cymraeg, clerigwr, hynafiaethydd a beirniad llenyddol; ganed yng Nghynhawdref, Lledrod; addysgwyd yn Ystrad Meurig dan yr ysgolhaig a’r bardd Edward Richard, ac yng Ngholeg Merton, Rhydychen; o oed cynnar canai farddoniaeth a sylwodd Lewis Morris arno’n fuan; treuliai ei oriau hamdden yn copïo hen lawysgrifau Cymraeg, gan ymweld â’r rhan fwyaf o lyfrgelloedd Cymru; enillodd ei Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (Llundain, 1764), gyda’i draethawd Lladin De Bardis Dissertatio, enw uchel iddo fel hynafiaethydd a beirniad, a rhoi i Thomas Gray ddeunydd rhai o’i gerddi harddaf; cyhoeddodd gerdd Saesneg, The Love of our Country, at Syr Watkin Williams Wynn, ‘gan Gurad o Eryri’ (Caerfyrddin, 1772); argraffwyd ei gerddi Cymraeg yn Dyddanwch Teuluaidd; Saeson heb Gymraeg oedd y rhan fwyaf o esgobion Cymru’r pryd hwnnw; rhoddodd Paul Panton o Blas-gwyn flwydd-dâl iddo, ac aeth ei 100 cyfrol o lawysgrifau i lyfrgell Plas-gwyn; yn dal ac yn athletaidd, o bryd tywyll, gelwid ef yn Brydydd Hir; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788 a’i gladdu ym mynwent Lledrod; cyhoeddodd D. Silvan Evans ei waith yn 1876.Evan Evans (Ieuan Fardd) ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig, bardd ac offeiriad (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788); ganed ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, a’i addysgu yn Ystrad Meurig dan Edward Richard; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, yn 1750; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy yn 1754 ac yn offeiriad yn 1755; curad ym Manafon, Lyminge, Llanafan Fawr, Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn, ac yna am bum mlynedd yn Llanfair Talhaearn, lle cymerodd wasanaeth priodas Twm o’r Nant ac Elizabeth Hughes; wedyn yn gurad yn Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; dechreuodd ei ddiddordeb mewn llenyddiaeth Gymraeg drwy Lewis Morris; treuliodd lawer o amser yn copïo llawysgrifau Cymraeg a gohebai ag ysgolheigion yng Nghymru a Lloegr, yn cynnwys Goronwy Owen, Dafydd Jones o Drefriw a Daines Barrington; yn 1764 cyhoeddodd y flodeugerdd arloesol Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards, sy’n cynnwys rhai o gerddi Aneirin a Taliesin; Syr Watkin Williams Wynn oedd ei noddwr o 1771 hyd 1778 a bu’n gweithio yn llyfrgell Wynnstay; canai yn Gymraeg ac yn Saesneg ac roedd yn englynwr dawnus; un o’i gerddi mwyaf adnabyddus yw’r gadwyn englynion Llys Ifor Hael, a ganwyd pan ymwelodd ag adfeilion llys Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, noddwr Dafydd ap Gwilym, ym Masaleg yn 1779 yng nghwmni Iolo Morganwg; cerdd wladgarol yw ei gerdd Saesneg The Love of our Country sy’n ceisio tanio balchder y Cymry yn eu hetifeddiaeth lenyddol a’u hanes; trefnodd Paul Panton a Thomas Pennant nawdd iddo; ar ei farw aeth ei bapurau i Panton, a defnyddiwyd llawer ohonynt ar gyfer y Myvyrian Archaiology of Wales.
O 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell fawr Wynnstay. Yn 1772, dan yr enw “Curad o Eryri”, cyhoeddodd The Love of our Country, cerdd wladgarol i danio balchder y Cymry yn eu hanes a’u llenyddiaeth.FfynonellauEvans, Evan (Ieuan Fardd or Ieuan Brydydd Hir; 1731 – 1788), scholar, poet, and cleric ↗Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, mab Jenkin a Catherine Evans; dysgwyd gan Edward Richard yn Ystrad Meurig; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, ar 8 Rhagfyr 1750; cyn Rhydychen roedd wedi cyfarfod â Lewis Morris, a ddylanwadodd ar ei oes gyfan drwy ddysgu crefft barddoniaeth iddo, cynnau ei ddiddordeb mewn dysg Gymraeg a’i ddwyn i gysylltiad â Richard a William Morris, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy ar 4 Awst 1754 ac yn offeiriad ar 3 Awst 1755; curad Manafon a Lyminge yng Nghaint; yn gynnar yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo barddoniaeth Gymraeg o Lyfr Coch Hergest; o 1758 hyd 1766 bu’n gurad Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn a Llanfair Talhaearn, yn brysur yn casglu a chopïo llawysgrifau Cymraeg, mewn cysylltiad â Dafydd Jones o Drefriw ac eraill; anogodd Daines Barrington ef i gyfieithu barddoniaeth Gymraeg ac aeth ag enghreifftiau at Thomas Gray, a gohebodd Thomas Percy ag ef am flynyddoedd; sefydlodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (1764) ei enw, ymgais drefnus a hynod lwyddiannus i ddehongli beirdd Oes y Tywysogion a rhoi syniad o hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched i’r unfed ganrif ar bymtheg; wedyn yn gurad Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; o 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell Wynnstay; The Love of our Country (1772); Casgliad o Bregethau (1776); tua 1780 cyfansoddodd Englynion i Lys Ifor Hael, y gorau a’r enwocaf o’i gerddi; bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho yn ei flynyddoedd olaf a chodi tanysgrifiadau i’w gynnal; yn 1787 aeth ei lawysgrifau i Paul Panton ym Mhlas-gwyn, a gwnaeth golygyddion The Myvyrian Archaiology (1801–7) ddefnydd helaeth ohonynt; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788; diau mai ef oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes, yn gwybod mwy na neb o’i gyfoeswyr am y llawysgrifau Cymraeg; enillodd ei waith disglair le o bwysigrwydd diamheuol iddo ym myd ysgolheictod Cymraeg.Evan Evans (poet) ↗Wikipedia (Saesneg)Evan Evans (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788), enwau barddol Ieuan Fardd a Ieuan Brydydd Hir, bardd Cymraeg, clerigwr, hynafiaethydd a beirniad llenyddol; ganed yng Nghynhawdref, Lledrod; addysgwyd yn Ystrad Meurig dan yr ysgolhaig a’r bardd Edward Richard, ac yng Ngholeg Merton, Rhydychen; o oed cynnar canai farddoniaeth a sylwodd Lewis Morris arno’n fuan; treuliai ei oriau hamdden yn copïo hen lawysgrifau Cymraeg, gan ymweld â’r rhan fwyaf o lyfrgelloedd Cymru; enillodd ei Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (Llundain, 1764), gyda’i draethawd Lladin De Bardis Dissertatio, enw uchel iddo fel hynafiaethydd a beirniad, a rhoi i Thomas Gray ddeunydd rhai o’i gerddi harddaf; cyhoeddodd gerdd Saesneg, The Love of our Country, at Syr Watkin Williams Wynn, ‘gan Gurad o Eryri’ (Caerfyrddin, 1772); argraffwyd ei gerddi Cymraeg yn Dyddanwch Teuluaidd; Saeson heb Gymraeg oedd y rhan fwyaf o esgobion Cymru’r pryd hwnnw; rhoddodd Paul Panton o Blas-gwyn flwydd-dâl iddo, ac aeth ei 100 cyfrol o lawysgrifau i lyfrgell Plas-gwyn; yn dal ac yn athletaidd, o bryd tywyll, gelwid ef yn Brydydd Hir; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788 a’i gladdu ym mynwent Lledrod; cyhoeddodd D. Silvan Evans ei waith yn 1876.Evan Evans (Ieuan Fardd) ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig, bardd ac offeiriad (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788); ganed ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, a’i addysgu yn Ystrad Meurig dan Edward Richard; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, yn 1750; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy yn 1754 ac yn offeiriad yn 1755; curad ym Manafon, Lyminge, Llanafan Fawr, Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn, ac yna am bum mlynedd yn Llanfair Talhaearn, lle cymerodd wasanaeth priodas Twm o’r Nant ac Elizabeth Hughes; wedyn yn gurad yn Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; dechreuodd ei ddiddordeb mewn llenyddiaeth Gymraeg drwy Lewis Morris; treuliodd lawer o amser yn copïo llawysgrifau Cymraeg a gohebai ag ysgolheigion yng Nghymru a Lloegr, yn cynnwys Goronwy Owen, Dafydd Jones o Drefriw a Daines Barrington; yn 1764 cyhoeddodd y flodeugerdd arloesol Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards, sy’n cynnwys rhai o gerddi Aneirin a Taliesin; Syr Watkin Williams Wynn oedd ei noddwr o 1771 hyd 1778 a bu’n gweithio yn llyfrgell Wynnstay; canai yn Gymraeg ac yn Saesneg ac roedd yn englynwr dawnus; un o’i gerddi mwyaf adnabyddus yw’r gadwyn englynion Llys Ifor Hael, a ganwyd pan ymwelodd ag adfeilion llys Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, noddwr Dafydd ap Gwilym, ym Masaleg yn 1779 yng nghwmni Iolo Morganwg; cerdd wladgarol yw ei gerdd Saesneg The Love of our Country sy’n ceisio tanio balchder y Cymry yn eu hetifeddiaeth lenyddol a’u hanes; trefnodd Paul Panton a Thomas Pennant nawdd iddo; ar ei farw aeth ei bapurau i Panton, a defnyddiwyd llawer ohonynt ar gyfer y Myvyrian Archaiology of Wales.
Yn 1779, gydag Iolo Morganwg, ymwelodd ag adfeilion llys Ifor Hael ym Masaleg, noddwr hael Dafydd ap Gwilym, ac yno canodd ei gadwyn englynion i’r neuadd syrthiedig, y gorau a’r enwocaf o’i holl gerddi.FfynonellauEvan Evans (Ieuan Fardd) ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig, bardd ac offeiriad (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788); ganed ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, a’i addysgu yn Ystrad Meurig dan Edward Richard; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, yn 1750; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy yn 1754 ac yn offeiriad yn 1755; curad ym Manafon, Lyminge, Llanafan Fawr, Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn, ac yna am bum mlynedd yn Llanfair Talhaearn, lle cymerodd wasanaeth priodas Twm o’r Nant ac Elizabeth Hughes; wedyn yn gurad yn Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; dechreuodd ei ddiddordeb mewn llenyddiaeth Gymraeg drwy Lewis Morris; treuliodd lawer o amser yn copïo llawysgrifau Cymraeg a gohebai ag ysgolheigion yng Nghymru a Lloegr, yn cynnwys Goronwy Owen, Dafydd Jones o Drefriw a Daines Barrington; yn 1764 cyhoeddodd y flodeugerdd arloesol Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards, sy’n cynnwys rhai o gerddi Aneirin a Taliesin; Syr Watkin Williams Wynn oedd ei noddwr o 1771 hyd 1778 a bu’n gweithio yn llyfrgell Wynnstay; canai yn Gymraeg ac yn Saesneg ac roedd yn englynwr dawnus; un o’i gerddi mwyaf adnabyddus yw’r gadwyn englynion Llys Ifor Hael, a ganwyd pan ymwelodd ag adfeilion llys Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, noddwr Dafydd ap Gwilym, ym Masaleg yn 1779 yng nghwmni Iolo Morganwg; cerdd wladgarol yw ei gerdd Saesneg The Love of our Country sy’n ceisio tanio balchder y Cymry yn eu hetifeddiaeth lenyddol a’u hanes; trefnodd Paul Panton a Thomas Pennant nawdd iddo; ar ei farw aeth ei bapurau i Panton, a defnyddiwyd llawer ohonynt ar gyfer y Myvyrian Archaiology of Wales.Evans, Evan (Ieuan Fardd or Ieuan Brydydd Hir; 1731 – 1788), scholar, poet, and cleric ↗Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, mab Jenkin a Catherine Evans; dysgwyd gan Edward Richard yn Ystrad Meurig; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, ar 8 Rhagfyr 1750; cyn Rhydychen roedd wedi cyfarfod â Lewis Morris, a ddylanwadodd ar ei oes gyfan drwy ddysgu crefft barddoniaeth iddo, cynnau ei ddiddordeb mewn dysg Gymraeg a’i ddwyn i gysylltiad â Richard a William Morris, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy ar 4 Awst 1754 ac yn offeiriad ar 3 Awst 1755; curad Manafon a Lyminge yng Nghaint; yn gynnar yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo barddoniaeth Gymraeg o Lyfr Coch Hergest; o 1758 hyd 1766 bu’n gurad Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn a Llanfair Talhaearn, yn brysur yn casglu a chopïo llawysgrifau Cymraeg, mewn cysylltiad â Dafydd Jones o Drefriw ac eraill; anogodd Daines Barrington ef i gyfieithu barddoniaeth Gymraeg ac aeth ag enghreifftiau at Thomas Gray, a gohebodd Thomas Percy ag ef am flynyddoedd; sefydlodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (1764) ei enw, ymgais drefnus a hynod lwyddiannus i ddehongli beirdd Oes y Tywysogion a rhoi syniad o hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched i’r unfed ganrif ar bymtheg; wedyn yn gurad Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; o 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell Wynnstay; The Love of our Country (1772); Casgliad o Bregethau (1776); tua 1780 cyfansoddodd Englynion i Lys Ifor Hael, y gorau a’r enwocaf o’i gerddi; bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho yn ei flynyddoedd olaf a chodi tanysgrifiadau i’w gynnal; yn 1787 aeth ei lawysgrifau i Paul Panton ym Mhlas-gwyn, a gwnaeth golygyddion The Myvyrian Archaiology (1801–7) ddefnydd helaeth ohonynt; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788; diau mai ef oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes, yn gwybod mwy na neb o’i gyfoeswyr am y llawysgrifau Cymraeg; enillodd ei waith disglair le o bwysigrwydd diamheuol iddo ym myd ysgolheictod Cymraeg.
Llys Ifor Hael, gwael yw’r wedd, yn garnau / Mewn gwerni mae’n gorwedd; / Drain ac ysgall mall a’i medd, / Mieri lle bu mawredd.
Ieuan Fardd
Yn ei flynyddoedd olaf bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho a chodi tanysgrifiadau blynyddol yn y gogledd i’w gynnal. Yn 1787 aeth ei gant o gyfrolau o lawysgrifau i lyfrgell Panton ym Mhlas-gwyn ym Môn, a thynnodd golygyddion y Myvyrian Archaiology of Wales yn helaeth arnynt. Bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788 a’i gladdu yn Lledrod.FfynonellauEvans, Evan (Ieuan Fardd or Ieuan Brydydd Hir; 1731 – 1788), scholar, poet, and cleric ↗Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Mai 1731 ar fferm Cynhawdref ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, mab Jenkin a Catherine Evans; dysgwyd gan Edward Richard yn Ystrad Meurig; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, ar 8 Rhagfyr 1750; cyn Rhydychen roedd wedi cyfarfod â Lewis Morris, a ddylanwadodd ar ei oes gyfan drwy ddysgu crefft barddoniaeth iddo, cynnau ei ddiddordeb mewn dysg Gymraeg a’i ddwyn i gysylltiad â Richard a William Morris, William Wynn o Langynhafal a Goronwy Owen; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy ar 4 Awst 1754 ac yn offeiriad ar 3 Awst 1755; curad Manafon a Lyminge yng Nghaint; yn gynnar yn 1757 treuliodd dri mis yn Rhydychen yn copïo barddoniaeth Gymraeg o Lyfr Coch Hergest; o 1758 hyd 1766 bu’n gurad Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn a Llanfair Talhaearn, yn brysur yn casglu a chopïo llawysgrifau Cymraeg, mewn cysylltiad â Dafydd Jones o Drefriw ac eraill; anogodd Daines Barrington ef i gyfieithu barddoniaeth Gymraeg ac aeth ag enghreifftiau at Thomas Gray, a gohebodd Thomas Percy ag ef am flynyddoedd; sefydlodd Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (1764) ei enw, ymgais drefnus a hynod lwyddiannus i ddehongli beirdd Oes y Tywysogion a rhoi syniad o hanes barddoniaeth Gymraeg o’r chweched i’r unfed ganrif ar bymtheg; wedyn yn gurad Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; o 1771 hyd 1778 rhoddodd Syr Watkin Williams Wynn bensiwn iddo a defnydd llyfrgell Wynnstay; The Love of our Country (1772); Casgliad o Bregethau (1776); tua 1780 cyfansoddodd Englynion i Lys Ifor Hael, y gorau a’r enwocaf o’i gerddi; bu Paul Panton a Thomas Pennant yn garedig iawn wrtho yn ei flynyddoedd olaf a chodi tanysgrifiadau i’w gynnal; yn 1787 aeth ei lawysgrifau i Paul Panton ym Mhlas-gwyn, a gwnaeth golygyddion The Myvyrian Archaiology (1801–7) ddefnydd helaeth ohonynt; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788; diau mai ef oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes, yn gwybod mwy na neb o’i gyfoeswyr am y llawysgrifau Cymraeg; enillodd ei waith disglair le o bwysigrwydd diamheuol iddo ym myd ysgolheictod Cymraeg.Evan Evans (poet) ↗Wikipedia (Saesneg)Evan Evans (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788), enwau barddol Ieuan Fardd a Ieuan Brydydd Hir, bardd Cymraeg, clerigwr, hynafiaethydd a beirniad llenyddol; ganed yng Nghynhawdref, Lledrod; addysgwyd yn Ystrad Meurig dan yr ysgolhaig a’r bardd Edward Richard, ac yng Ngholeg Merton, Rhydychen; o oed cynnar canai farddoniaeth a sylwodd Lewis Morris arno’n fuan; treuliai ei oriau hamdden yn copïo hen lawysgrifau Cymraeg, gan ymweld â’r rhan fwyaf o lyfrgelloedd Cymru; enillodd ei Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards (Llundain, 1764), gyda’i draethawd Lladin De Bardis Dissertatio, enw uchel iddo fel hynafiaethydd a beirniad, a rhoi i Thomas Gray ddeunydd rhai o’i gerddi harddaf; cyhoeddodd gerdd Saesneg, The Love of our Country, at Syr Watkin Williams Wynn, ‘gan Gurad o Eryri’ (Caerfyrddin, 1772); argraffwyd ei gerddi Cymraeg yn Dyddanwch Teuluaidd; Saeson heb Gymraeg oedd y rhan fwyaf o esgobion Cymru’r pryd hwnnw; rhoddodd Paul Panton o Blas-gwyn flwydd-dâl iddo, ac aeth ei 100 cyfrol o lawysgrifau i lyfrgell Plas-gwyn; yn dal ac yn athletaidd, o bryd tywyll, gelwid ef yn Brydydd Hir; bu farw yng Nghynhawdref ar 4 Awst 1788 a’i gladdu ym mynwent Lledrod; cyhoeddodd D. Silvan Evans ei waith yn 1876.Evan Evans (Ieuan Fardd) ↗Wicipedia CymraegYsgolhaig, bardd ac offeiriad (20 Mai 1731 – 4 Awst 1788); ganed ym mhlwyf Lledrod, Ceredigion, a’i addysgu yn Ystrad Meurig dan Edward Richard; aeth i Goleg Merton, Rhydychen, yn 1750; urddwyd yn ddiacon yn Llanelwy yn 1754 ac yn offeiriad yn 1755; curad ym Manafon, Lyminge, Llanafan Fawr, Llanllechid, Trefriw a Llanrhychwyn, ac yna am bum mlynedd yn Llanfair Talhaearn, lle cymerodd wasanaeth priodas Twm o’r Nant ac Elizabeth Hughes; wedyn yn gurad yn Llanystumdwy, Llandecwyn a Llanfihangel-y-traethau, Llanberis a Thywyn; dechreuodd ei ddiddordeb mewn llenyddiaeth Gymraeg drwy Lewis Morris; treuliodd lawer o amser yn copïo llawysgrifau Cymraeg a gohebai ag ysgolheigion yng Nghymru a Lloegr, yn cynnwys Goronwy Owen, Dafydd Jones o Drefriw a Daines Barrington; yn 1764 cyhoeddodd y flodeugerdd arloesol Some Specimens of the Poetry of the Antient Welsh Bards, sy’n cynnwys rhai o gerddi Aneirin a Taliesin; Syr Watkin Williams Wynn oedd ei noddwr o 1771 hyd 1778 a bu’n gweithio yn llyfrgell Wynnstay; canai yn Gymraeg ac yn Saesneg ac roedd yn englynwr dawnus; un o’i gerddi mwyaf adnabyddus yw’r gadwyn englynion Llys Ifor Hael, a ganwyd pan ymwelodd ag adfeilion llys Ifor ap Llywelyn, Ifor Hael, noddwr Dafydd ap Gwilym, ym Masaleg yn 1779 yng nghwmni Iolo Morganwg; cerdd wladgarol yw ei gerdd Saesneg The Love of our Country sy’n ceisio tanio balchder y Cymry yn eu hetifeddiaeth lenyddol a’u hanes; trefnodd Paul Panton a Thomas Pennant nawdd iddo; ar ei farw aeth ei bapurau i Panton, a defnyddiwyd llawer ohonynt ar gyfer y Myvyrian Archaiology of Wales.
Diau mai Ieuan Fardd oedd ysgolhaig Cymraeg mwyaf ei oes.
Aneirin Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig
Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf