Ysgolfeistr o Lanidloes na fynnai ildio’i ffydd Gatholig. Ysgrifennodd garolau Cymraeg yn y carchar, bu farw dros ei ffydd yn Wrecsam yn 1584, a’i wneud yn sant yn 1970.
Ysgolfeistr a bardd oedd Sant Rhisiart Gwyn o Lanidloes na fynnai ildio ffydd ei dadau. Am bedair blynedd bu mewn cadwyni, ac yn y carchar ysgrifennodd garolau Cymraeg yn galw ar ei bobl i aros yn ffyddlon. Bu farw dros ei ffydd yn Wrecsam yn 1584 gyda gweddi Gymraeg ar ei wefusau, ac yn 1970 fe’i gwnaed yn sant.FfynonellauGwyn, Richard (c. 1537 – 1584), or White, Richard, Roman Catholic martyr ↗Emyr Gwynne Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanidloes tua 1537; fe’i magwyd yn Brotestant, ac aeth yn gyntaf i Rydychen ac yna i Goleg St John, Caergrawnt; yn 1562 gadawodd Gaergrawnt a dod adref i Gymru; cadwodd ysgol mewn sawl lle yn ardal Wrecsam, a thra oedd yn Owrtyn daeth yn Babydd; bu’n rhaid iddo symud o le i le i osgoi’r awdurdodau; daliwyd ef yn Wrecsam yn 1579, ond dihangodd; fe’i daliwyd eilwaith ym mis Gorffennaf 1580, a bu yn y carchar am bedair blynedd, cyn ei gael yn euog ar 9 Hydref 1584 a’i ddienyddio yn Wrecsam; ysgrifennodd gerddi a alwai’n garolau, yn amddiffyn y ffydd Gatholig; mae Eglwys Rufain yn ei gyfrif yn ferthyr cyntaf iddi yng Nghymru.Rhisiart Gwyn ↗Wicipedia CymraegBardd a reciwsant o Lanidloes, Powys, a elwir hefyd Richard Gwyn neu Richard White (tua 1537 – 15 Hydref 1584); mab i deulu cefnog o ardal Maldwyn, a addysgwyd yng ngholegau Caergrawnt a Rhydychen, a bu’n ysgolfeistr yng ngogledd-ddwyrain Cymru; cyfansoddodd gyfres o gerddi mesur rhydd, carolau, yn Gymraeg; carcharwyd ef ym mis Gorffennaf 1580, ac yn y carchar y bu am weddill ei oes; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI ar 25 Hydref 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae eglwys Gatholig Llanidloes, Eglwys Ein Harglwyddes a Sant Rhisiart Gwyn, wedi’i chysegru iddo ynghyd â’r Forwyn Fair; golygwyd ei garolau gan T. H. Parry-Williams, Carolau Richard White (Caerdydd, 1930).Richard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.
Ganed Rhisiart tua 1537 yn Llanidloes yn Sir Drefaldwyn, o deulu cefnog o Faldwyn. Astudiodd yn Rhydychen ac yna yng Ngholeg St John, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg a’i Feistr. Galwai ei gyd-fyfyrwyr ef yn Richard White, y Saesneg am Gwyn.FfynonellauGwyn, Richard (c. 1537 – 1584), or White, Richard, Roman Catholic martyr ↗Emyr Gwynne Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanidloes tua 1537; fe’i magwyd yn Brotestant, ac aeth yn gyntaf i Rydychen ac yna i Goleg St John, Caergrawnt; yn 1562 gadawodd Gaergrawnt a dod adref i Gymru; cadwodd ysgol mewn sawl lle yn ardal Wrecsam, a thra oedd yn Owrtyn daeth yn Babydd; bu’n rhaid iddo symud o le i le i osgoi’r awdurdodau; daliwyd ef yn Wrecsam yn 1579, ond dihangodd; fe’i daliwyd eilwaith ym mis Gorffennaf 1580, a bu yn y carchar am bedair blynedd, cyn ei gael yn euog ar 9 Hydref 1584 a’i ddienyddio yn Wrecsam; ysgrifennodd gerddi a alwai’n garolau, yn amddiffyn y ffydd Gatholig; mae Eglwys Rufain yn ei gyfrif yn ferthyr cyntaf iddi yng Nghymru.Rhisiart Gwyn ↗Wicipedia CymraegBardd a reciwsant o Lanidloes, Powys, a elwir hefyd Richard Gwyn neu Richard White (tua 1537 – 15 Hydref 1584); mab i deulu cefnog o ardal Maldwyn, a addysgwyd yng ngholegau Caergrawnt a Rhydychen, a bu’n ysgolfeistr yng ngogledd-ddwyrain Cymru; cyfansoddodd gyfres o gerddi mesur rhydd, carolau, yn Gymraeg; carcharwyd ef ym mis Gorffennaf 1580, ac yn y carchar y bu am weddill ei oes; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI ar 25 Hydref 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae eglwys Gatholig Llanidloes, Eglwys Ein Harglwyddes a Sant Rhisiart Gwyn, wedi’i chysegru iddo ynghyd â’r Forwyn Fair; golygwyd ei garolau gan T. H. Parry-Williams, Carolau Richard White (Caerdydd, 1930).Richard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Athro o Gymro (c. 1537 – 15 Hydref 1584), a elwir hefyd Richard White, a bardd a ysgrifennodd farddoniaeth Gristnogol yn Gymraeg; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI yn 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr, ac er 1987 ef yw nawddsant esgobaeth Wrecsam; yng Nghaergrawnt bu’n byw ar elusen Coleg St John a’i Feistr, George Bullock; bu’n dysgu yn yr Orsedd, Yswyd ac Owrtyn gan barhau â’i astudiaethau yn y celfyddydau, diwinyddiaeth a hanes; priododd Catherine o Owrtyn a bu iddynt chwech o blant; wedi’i yrru o Owrtyn, croesodd ef a’i deulu afon Dyfrdwy ar droed i Erbistog, lle dysgai blant teuluoedd Catholig yn ddirgel mewn ysgubor wag; ym mis Mai 1581 fe’i cariwyd i eglwys San Silyn, Wrecsam, mewn cadwyni; pan honnodd gweinidog fod allweddi’r Eglwys wedi’u rhoi iddo ef gymaint ag i Sant Pedr, atebodd Gwyn mai allweddi Teyrnas Nefoedd a gafodd Pedr, ond mai allweddi’r seler gwrw, yn amlwg, a gafodd yntau.
Tua 1562 daeth adref i Gymru a chadw ysgol ym mhentrefi bro Wrecsam, yn yr Orsedd, Yswyd ac Owrtyn, gan ddal ati â’i astudiaethau ei hun yn y celfyddydau, diwinyddiaeth a hanes. Yn Owrtyn priododd Catherine, a bu iddynt chwech o blant. Yno y daeth i lynu’n dynn wrth yr hen ffydd Gatholig.FfynonellauGwyn, Richard (c. 1537 – 1584), or White, Richard, Roman Catholic martyr ↗Emyr Gwynne Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanidloes tua 1537; fe’i magwyd yn Brotestant, ac aeth yn gyntaf i Rydychen ac yna i Goleg St John, Caergrawnt; yn 1562 gadawodd Gaergrawnt a dod adref i Gymru; cadwodd ysgol mewn sawl lle yn ardal Wrecsam, a thra oedd yn Owrtyn daeth yn Babydd; bu’n rhaid iddo symud o le i le i osgoi’r awdurdodau; daliwyd ef yn Wrecsam yn 1579, ond dihangodd; fe’i daliwyd eilwaith ym mis Gorffennaf 1580, a bu yn y carchar am bedair blynedd, cyn ei gael yn euog ar 9 Hydref 1584 a’i ddienyddio yn Wrecsam; ysgrifennodd gerddi a alwai’n garolau, yn amddiffyn y ffydd Gatholig; mae Eglwys Rufain yn ei gyfrif yn ferthyr cyntaf iddi yng Nghymru.Richard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Athro o Gymro (c. 1537 – 15 Hydref 1584), a elwir hefyd Richard White, a bardd a ysgrifennodd farddoniaeth Gristnogol yn Gymraeg; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI yn 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr, ac er 1987 ef yw nawddsant esgobaeth Wrecsam; yng Nghaergrawnt bu’n byw ar elusen Coleg St John a’i Feistr, George Bullock; bu’n dysgu yn yr Orsedd, Yswyd ac Owrtyn gan barhau â’i astudiaethau yn y celfyddydau, diwinyddiaeth a hanes; priododd Catherine o Owrtyn a bu iddynt chwech o blant; wedi’i yrru o Owrtyn, croesodd ef a’i deulu afon Dyfrdwy ar droed i Erbistog, lle dysgai blant teuluoedd Catholig yn ddirgel mewn ysgubor wag; ym mis Mai 1581 fe’i cariwyd i eglwys San Silyn, Wrecsam, mewn cadwyni; pan honnodd gweinidog fod allweddi’r Eglwys wedi’u rhoi iddo ef gymaint ag i Sant Pedr, atebodd Gwyn mai allweddi Teyrnas Nefoedd a gafodd Pedr, ond mai allweddi’r seler gwrw, yn amlwg, a gafodd yntau.Richard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.
Dan bwysau oherwydd ei ffydd, croesodd ef a’i deulu afon Dyfrdwy ar droed i Erbistog. Yno, mewn ysgubor wag, dysgai blant y teuluoedd Catholig yn ddirgel. Fe’i daliwyd yn Wrecsam yn 1579, ond dihangodd yr un noson a bu’n rhydd am flwyddyn a hanner.FfynonellauRichard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Athro o Gymro (c. 1537 – 15 Hydref 1584), a elwir hefyd Richard White, a bardd a ysgrifennodd farddoniaeth Gristnogol yn Gymraeg; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI yn 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr, ac er 1987 ef yw nawddsant esgobaeth Wrecsam; yng Nghaergrawnt bu’n byw ar elusen Coleg St John a’i Feistr, George Bullock; bu’n dysgu yn yr Orsedd, Yswyd ac Owrtyn gan barhau â’i astudiaethau yn y celfyddydau, diwinyddiaeth a hanes; priododd Catherine o Owrtyn a bu iddynt chwech o blant; wedi’i yrru o Owrtyn, croesodd ef a’i deulu afon Dyfrdwy ar droed i Erbistog, lle dysgai blant teuluoedd Catholig yn ddirgel mewn ysgubor wag; ym mis Mai 1581 fe’i cariwyd i eglwys San Silyn, Wrecsam, mewn cadwyni; pan honnodd gweinidog fod allweddi’r Eglwys wedi’u rhoi iddo ef gymaint ag i Sant Pedr, atebodd Gwyn mai allweddi Teyrnas Nefoedd a gafodd Pedr, ond mai allweddi’r seler gwrw, yn amlwg, a gafodd yntau.Gwyn, Richard (c. 1537 – 1584), or White, Richard, Roman Catholic martyr ↗Emyr Gwynne Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanidloes tua 1537; fe’i magwyd yn Brotestant, ac aeth yn gyntaf i Rydychen ac yna i Goleg St John, Caergrawnt; yn 1562 gadawodd Gaergrawnt a dod adref i Gymru; cadwodd ysgol mewn sawl lle yn ardal Wrecsam, a thra oedd yn Owrtyn daeth yn Babydd; bu’n rhaid iddo symud o le i le i osgoi’r awdurdodau; daliwyd ef yn Wrecsam yn 1579, ond dihangodd; fe’i daliwyd eilwaith ym mis Gorffennaf 1580, a bu yn y carchar am bedair blynedd, cyn ei gael yn euog ar 9 Hydref 1584 a’i ddienyddio yn Wrecsam; ysgrifennodd gerddi a alwai’n garolau, yn amddiffyn y ffydd Gatholig; mae Eglwys Rufain yn ei gyfrif yn ferthyr cyntaf iddi yng Nghymru.
Ym mis Gorffennaf 1580 fe’i daliwyd eto. Fe’i cadwyd yn Rhuthun, yn Wrecsam ac yn Ninbych, yn aml mewn heyrn trymion, a dro ar ôl tro cynigiwyd ei ryddid iddo pe bai’n ildio’i ffydd. Bob tro gwrthododd. Pan gariwyd ef mewn cadwyni i eglwys San Silyn yn Wrecsam, a gweinidog yn hawlio allweddi’r Eglwys gymaint â Sant Pedr, atebodd Rhisiart mai allweddi Teyrnas Nefoedd a gafodd Pedr, ond mai allweddi’r seler gwrw, yn amlwg, oedd gan y gweinidog.FfynonellauGwyn, Richard (c. 1537 – 1584), or White, Richard, Roman Catholic martyr ↗Emyr Gwynne Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanidloes tua 1537; fe’i magwyd yn Brotestant, ac aeth yn gyntaf i Rydychen ac yna i Goleg St John, Caergrawnt; yn 1562 gadawodd Gaergrawnt a dod adref i Gymru; cadwodd ysgol mewn sawl lle yn ardal Wrecsam, a thra oedd yn Owrtyn daeth yn Babydd; bu’n rhaid iddo symud o le i le i osgoi’r awdurdodau; daliwyd ef yn Wrecsam yn 1579, ond dihangodd; fe’i daliwyd eilwaith ym mis Gorffennaf 1580, a bu yn y carchar am bedair blynedd, cyn ei gael yn euog ar 9 Hydref 1584 a’i ddienyddio yn Wrecsam; ysgrifennodd gerddi a alwai’n garolau, yn amddiffyn y ffydd Gatholig; mae Eglwys Rufain yn ei gyfrif yn ferthyr cyntaf iddi yng Nghymru.Richard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.Richard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Athro o Gymro (c. 1537 – 15 Hydref 1584), a elwir hefyd Richard White, a bardd a ysgrifennodd farddoniaeth Gristnogol yn Gymraeg; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI yn 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr, ac er 1987 ef yw nawddsant esgobaeth Wrecsam; yng Nghaergrawnt bu’n byw ar elusen Coleg St John a’i Feistr, George Bullock; bu’n dysgu yn yr Orsedd, Yswyd ac Owrtyn gan barhau â’i astudiaethau yn y celfyddydau, diwinyddiaeth a hanes; priododd Catherine o Owrtyn a bu iddynt chwech o blant; wedi’i yrru o Owrtyn, croesodd ef a’i deulu afon Dyfrdwy ar droed i Erbistog, lle dysgai blant teuluoedd Catholig yn ddirgel mewn ysgubor wag; ym mis Mai 1581 fe’i cariwyd i eglwys San Silyn, Wrecsam, mewn cadwyni; pan honnodd gweinidog fod allweddi’r Eglwys wedi’u rhoi iddo ef gymaint ag i Sant Pedr, atebodd Gwyn mai allweddi Teyrnas Nefoedd a gafodd Pedr, ond mai allweddi’r seler gwrw, yn amlwg, a gafodd yntau.
Yn y carchar ysgrifennodd Rhisiart gerddi Cymraeg, yn y mesurau rhydd, a alwai’n garolau, i amddiffyn y ffydd a garai. Fe’u canwyd a’u copïo gan ei bobl, ac mae chwech wedi goroesi. Yn 1930 golygodd y bardd T. H. Parry-Williams hwy dan y teitl Carolau Richard White.FfynonellauRhisiart Gwyn ↗Wicipedia CymraegBardd a reciwsant o Lanidloes, Powys, a elwir hefyd Richard Gwyn neu Richard White (tua 1537 – 15 Hydref 1584); mab i deulu cefnog o ardal Maldwyn, a addysgwyd yng ngholegau Caergrawnt a Rhydychen, a bu’n ysgolfeistr yng ngogledd-ddwyrain Cymru; cyfansoddodd gyfres o gerddi mesur rhydd, carolau, yn Gymraeg; carcharwyd ef ym mis Gorffennaf 1580, ac yn y carchar y bu am weddill ei oes; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI ar 25 Hydref 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae eglwys Gatholig Llanidloes, Eglwys Ein Harglwyddes a Sant Rhisiart Gwyn, wedi’i chysegru iddo ynghyd â’r Forwyn Fair; golygwyd ei garolau gan T. H. Parry-Williams, Carolau Richard White (Caerdydd, 1930).Gwyn, Richard (c. 1537 – 1584), or White, Richard, Roman Catholic martyr ↗Emyr Gwynne Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanidloes tua 1537; fe’i magwyd yn Brotestant, ac aeth yn gyntaf i Rydychen ac yna i Goleg St John, Caergrawnt; yn 1562 gadawodd Gaergrawnt a dod adref i Gymru; cadwodd ysgol mewn sawl lle yn ardal Wrecsam, a thra oedd yn Owrtyn daeth yn Babydd; bu’n rhaid iddo symud o le i le i osgoi’r awdurdodau; daliwyd ef yn Wrecsam yn 1579, ond dihangodd; fe’i daliwyd eilwaith ym mis Gorffennaf 1580, a bu yn y carchar am bedair blynedd, cyn ei gael yn euog ar 9 Hydref 1584 a’i ddienyddio yn Wrecsam; ysgrifennodd gerddi a alwai’n garolau, yn amddiffyn y ffydd Gatholig; mae Eglwys Rufain yn ei gyfrif yn ferthyr cyntaf iddi yng Nghymru.Richard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.
Ym mis Hydref 1584 fe’i profwyd yn Wrecsam, ac ar 15 Hydref fe’i dienyddiwyd yno, merthyr Catholig cyntaf Cymru yn nheyrnasiad Elisabeth. Wynebodd ei farw’n ddewr, ac yn Gymraeg y bu ei eiriau olaf: “Iesu, trugarha wrthyf!”FfynonellauRichard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.Gwyn, Richard (c. 1537 – 1584), or White, Richard, Roman Catholic martyr ↗Emyr Gwynne Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanidloes tua 1537; fe’i magwyd yn Brotestant, ac aeth yn gyntaf i Rydychen ac yna i Goleg St John, Caergrawnt; yn 1562 gadawodd Gaergrawnt a dod adref i Gymru; cadwodd ysgol mewn sawl lle yn ardal Wrecsam, a thra oedd yn Owrtyn daeth yn Babydd; bu’n rhaid iddo symud o le i le i osgoi’r awdurdodau; daliwyd ef yn Wrecsam yn 1579, ond dihangodd; fe’i daliwyd eilwaith ym mis Gorffennaf 1580, a bu yn y carchar am bedair blynedd, cyn ei gael yn euog ar 9 Hydref 1584 a’i ddienyddio yn Wrecsam; ysgrifennodd gerddi a alwai’n garolau, yn amddiffyn y ffydd Gatholig; mae Eglwys Rufain yn ei gyfrif yn ferthyr cyntaf iddi yng Nghymru.
Iesu, trugarha wrthyf!
Geiriau olaf Rhisiart Gwyn, Wrecsam, 15 Hydref 1584
Fe’i cyhoeddwyd yn Wynfydedig yn 1929, ac ar 25 Hydref 1970 gwnaeth y Pab Pawl VI ef yn sant, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr. Er 1987 ef yw nawddsant esgobaeth Wrecsam, cedwir ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam, ac mae eglwys Gatholig ei dref enedigol, Llanidloes, yn dwyn ei enw.FfynonellauRichard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1537 yn Llanidloes; aeth i Rydychen ac yna i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg; bu’n athro ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog; wedi’i ddal yn 1579, dihangodd o garchar Wrecsam, fe’i daliwyd eto yn 1580 a’i gadw yn Rhuthun, Wrecsam a Dinbych; fe’i profwyd yn Wrecsam ym mis Hydref 1584 a’i ddienyddio yno ar 15 Hydref 1584, a’i eiriau olaf yn Gymraeg: “Iesu, trugarha wrthyf!”; fe’i gwynfydwyd yn 1929 a’i wneud yn sant ar 25 Hydref 1970, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, ac mae ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam; mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi.Rhisiart Gwyn ↗Wicipedia CymraegBardd a reciwsant o Lanidloes, Powys, a elwir hefyd Richard Gwyn neu Richard White (tua 1537 – 15 Hydref 1584); mab i deulu cefnog o ardal Maldwyn, a addysgwyd yng ngholegau Caergrawnt a Rhydychen, a bu’n ysgolfeistr yng ngogledd-ddwyrain Cymru; cyfansoddodd gyfres o gerddi mesur rhydd, carolau, yn Gymraeg; carcharwyd ef ym mis Gorffennaf 1580, ac yn y carchar y bu am weddill ei oes; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI ar 25 Hydref 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr; mae eglwys Gatholig Llanidloes, Eglwys Ein Harglwyddes a Sant Rhisiart Gwyn, wedi’i chysegru iddo ynghyd â’r Forwyn Fair; golygwyd ei garolau gan T. H. Parry-Williams, Carolau Richard White (Caerdydd, 1930).Richard Gwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Athro o Gymro (c. 1537 – 15 Hydref 1584), a elwir hefyd Richard White, a bardd a ysgrifennodd farddoniaeth Gristnogol yn Gymraeg; canoneiddiwyd ef gan y Pab Pawl VI yn 1970 yn un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr, ac er 1987 ef yw nawddsant esgobaeth Wrecsam; yng Nghaergrawnt bu’n byw ar elusen Coleg St John a’i Feistr, George Bullock; bu’n dysgu yn yr Orsedd, Yswyd ac Owrtyn gan barhau â’i astudiaethau yn y celfyddydau, diwinyddiaeth a hanes; priododd Catherine o Owrtyn a bu iddynt chwech o blant; wedi’i yrru o Owrtyn, croesodd ef a’i deulu afon Dyfrdwy ar droed i Erbistog, lle dysgai blant teuluoedd Catholig yn ddirgel mewn ysgubor wag; ym mis Mai 1581 fe’i cariwyd i eglwys San Silyn, Wrecsam, mewn cadwyni; pan honnodd gweinidog fod allweddi’r Eglwys wedi’u rhoi iddo ef gymaint ag i Sant Pedr, atebodd Gwyn mai allweddi Teyrnas Nefoedd a gafodd Pedr, ond mai allweddi’r seler gwrw, yn amlwg, a gafodd yntau.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.