Hanes Cymru / Oes yr Adfywiad

1755–1831

Sarah Siddons

Fe’i ganed mewn tafarn yn Aberhonddu a daeth yn actores fwyaf ei hoes, yn enwog yn anad dim fel Lady Macbeth.

Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1755–1831 (wedi’i gofnodi) Brenhines y llwyfan Oes yr Adfywiad Llwyfan a sgrin
Sarah Siddons, gan Thomas Gainsborough
Sarah Siddons, gan Thomas Gainsborough · Llun: Wikimedia Commons · Thomas Gainsborough, Parth cyhoeddus

Sarah Siddons o Aberhonddu oedd actores drasig fwyaf y ddeunawfed ganrif, Brenhines ddiamheuol Drury Lane. Swynai ei Lady Macbeth y gynulleidfa, galwodd y beirniad William Hazlitt hi’n “drasiedi ar ffurf person”, a dwy ganrif yn ddiweddarach mae Gwobr Sarah Siddons America yn dal i ddwyn ei henw.

Ganed5 Gorffennaf 1755, tafarn y Shoulder of Mutton, Aberhonddu
Ei theuluY Kembles, teulu mawr o actorion
Ei llwyddiant mawrIsabella, Drury Lane, 10 Hydref 1782
Ei rhan fwyafLady Macbeth, o 1785
Ei henwBrenhines Drury Lane
Bu farw8 Mehefin 1831

Ganed i’r llwyfan yn Aberhonddu#

Ganed Sarah Kemble ar 5 Gorffennaf 1755 yn nhafarn y Shoulder of Mutton yn Aberhonddu, The Siddons heddiw, yr hynaf o un ar ddeg o blant Roger Kemble a Sarah Ward. Chwaraewyr teithiol oedd ei rhieni a fuasai newydd berfformio yn y dref, a magwyd Sarah gyda’r cwmni wrth iddo chwarae trefi dwy ochr y ffin. Daeth ei brodyr John Philip a Charles Kemble yn actorion enwog hefyd, a’i chwaer Ann Hatton yn nofelydd poblogaidd.

Mrs Siddons#

Ar 26 Tachwedd 1773 priododd yr actor William Siddons yn Coventry. Y flwyddyn ganlynol cafodd ei llwyddiant cyntaf fel Belvidera yn Venice Preserv’d, a ddaeth â hi i sylw’r mawr David Garrick. Gwelodd yr actor John Henderson hi yn 1776 a datgan na châi neb ragori arni byth.

Efrog, Caerfaddon a Bryste#

Am chwe blynedd perffeithiodd ei chrefft yn theatrau Efrog, Caerfaddon a Bryste, a’i henw’n tyfu bob tymor. Pan adawodd Gaerfaddon yn 1782 ysgrifennodd ei haraith ffarwél ei hun a dod â’i thri phlentyn i’r llwyfan fel ei “thri rheswm” dros fynd i Lundain.

Brenhines Drury Lane#

Ar 10 Hydref 1782 dychwelodd i Drury Lane fel Isabella a bu’n syfrdan ar unwaith, gan foddi’r gynulleidfa mewn dagrau. Dyna ddechrau ugain mlynedd y teyrnasodd ynddynt fel Brenhines ddiamheuol Drury Lane. Roedd yn un o’r actorion cyntaf i roi’r ddrama ei hun yn gyntaf, gan ddysgu’r sgript gyfan a gwrando ar bob golygfa i ddeall ei rhan.

Lady Macbeth#

Chwaraeodd Lady Macbeth gyntaf ar 2 Chwefror 1785, a daeth y rhan yn eiddo iddi am byth. Yn dal, yn hardd, gyda llygaid llawn mynegiant ac urddas difrifol, swynai ei chynulleidfa. Chwaraeodd Desdemona, Rosalind, Ophelia a Volumnia hefyd, a’r Frenhines Catherine yn Henry VIII, a ddywedodd wrth Dr Samuel Johnson oedd ei hoff ran. Yn theatrau’r taleithiau ac yn Nulyn chwaraeodd Hamlet hyd yn oed, dros dri degawd.

Cyfaill Cymru#

Yn ei blynyddoedd diweddarach dychwelai i Gymru i aros gyda’i chyfaill Mrs Piozzi ym Mrynbella yn Nyffryn Clwyd. Bu farw ar 8 Mehefin 1831.

Ei chofio#

Yn Aberhonddu mae’r dafarn lle’i ganed yn dwyn ei henw. Enwyd injan ar Reilffordd Danddaearol Llundain yn Sarah Siddons, ac er 1952 mae Cymdeithas Sarah Siddons yn Chicago yn rhoi Gwobr Sarah Siddons bob blwyddyn i actores nodedig. Mae rhaglenni radio a dramâu newydd yn dal i adrodd ei hanes.

Hefyd yn yr oes hon

1660–1709

Edward Lhuyd

Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)

Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.

Edward Lhuyd
1671–1734

Ellis Wynne

Awdur Gweledigaetheu y Bardd Cwsc (wedi’i gofnodi)

Y clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.

Ellis Wynne
1675–1749

William Jones

Y gŵr a enwodd π (wedi’i gofnodi)

Mab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.

William Jones
1682–1722

Barti Ddu

Môr-leidr mwyaf y moroedd (wedi’i gofnodi)

John Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.

Barti Ddu

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf