Brenin o Wŷr y Gogledd, un o Dri Hael Ynys Prydain. Am fil o flynyddoedd canmolai beirdd Cymru eu noddwyr fel rhai ‘mor hael â Nudd’.
Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Nudd Hael: Nudd ‘Hael’, un o Dri Hael Ynys Prydain
Nudd Hael
Nuddei enw ei hun
Haelhael
Roedd Nudd fab Senyllt yn frenin ar Frythoniaid y Gogledd yn y chweched ganrif. Mae’r Trioedd yn ei enwi’n gyntaf ymhlith Tri Hael Ynys Prydain, gyda Mordaf a Rhydderch, a daeth ei enw’n ddihareb: am fil o flynyddoedd canmolai beirdd Cymru noddwr hael drwy ei alw’n ail Nudd.
Roedd yn un o frenhinoedd y Gogledd a farchogodd i’r de i Arfon, medd llyfrau’r gyfraith, i ddial am Elidir Mwynfawr. Yn nyffryn Yarrow yn y Gororau saif carreg goffa o ddechrau’r chweched ganrif i ‘y tywysogion enwocaf Nudus a Dumnogenus’, dau fab Liberalis.FfynhonnellYarrow Stone, Selkirkshire ↗Canmore, Amgylchedd Hanesyddol yr Alban (Saesneg)Carreg goffa ag arysgrif o ddechrau’r chweched ganrif: yma y gorwedd y tywysogion enwocaf Nudus a Dumnogenus; yn y bedd gorwedd dau fab Liberalis. Nudus yw’r ffurf Ladin ar Nudd, ac ystyr Liberalis yw ‘yr un hael’: mae’r garreg yn dangos bod tywysogion y Gogledd yn dwyn yr enwau hyn yn oes Gwŷr y Gogledd ei hun.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.