Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. 6th century

Nudd Hael

Brenin o Wŷr y Gogledd, un o Dri Hael Ynys Prydain. Am fil o flynyddoedd canmolai beirdd Cymru eu noddwyr fel rhai ‘mor hael â Nudd’.

Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. 6th century (cronicl cynnar:Trioedd Ynys Prydain, y 13eg ganrif) Un o Dri Hael Ynys Prydain Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Map o’r Hen Ogledd, lle bu Nudd Hael yn byw
Map o’r Hen Ogledd, lle bu Nudd Hael yn byw · Llun: Wikimedia Commons · Pickled Pigeon, CC0

Ystyr yr enw

Nudd Hael: Nudd ‘Hael’, un o Dri Hael Ynys Prydain

Nudd Hael

  • Nudd ei enw ei hun
  • Hael hael

Roedd Nudd fab Senyllt yn frenin ar Frythoniaid y Gogledd yn y chweched ganrif. Mae’r Trioedd yn ei enwi’n gyntaf ymhlith Tri Hael Ynys Prydain, gyda Mordaf a Rhydderch, a daeth ei enw’n ddihareb: am fil o flynyddoedd canmolai beirdd Cymru noddwr hael drwy ei alw’n ail Nudd.

Roedd yn un o frenhinoedd y Gogledd a farchogodd i’r de i Arfon, medd llyfrau’r gyfraith, i ddial am Elidir Mwynfawr. Yn nyffryn Yarrow yn y Gororau saif carreg goffa o ddechrau’r chweched ganrif i ‘y tywysogion enwocaf Nudus a Dumnogenus’, dau fab Liberalis. Nudus yw’r ffurf Ladin ar Nudd, ac ystyr Liberalis yw ‘yr un hael’: mae’r garreg yn dangos bod tywysogion y Gogledd yn dwyn yr enwau hyn yn oes Gwŷr y Gogledd ei hun.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf