Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd yn niwedd y 1300au

Claddu Ithel ap Robert

Cerdd Iolo Goch i angladd ei brif noddwr, archddiacon Llanelwy, pan siglai’r eglwys fel llong wrth angor gan alar y dyrfa.

Llun: Eglwys Gadeiriol Llanelwy, yr eglwys gadeiriol hynafol leiaf ym Mhrydain, gyda’i thŵr sgwâr · DeFacto, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

BarddIolo Goch
IIthel ap Robert, archddiacon Llanelwy
Lleo Goed y Mynydd, ger Caerwys, i’r eglwys

Ithel ap Robert, archddiacon Llanelwy, oedd prif noddwr Iolo Goch, a thrigai yng Nghoed y Mynydd ger Caerwys yn Sir y Fflint. Roedd y ddau’n perthyn. Tybiai Thomas Matthews, a olygodd gerddi Iolo, eu bod efallai’n gyd-ddisgyblion yn abaty Llanegwestl, Glyn y Groes. Canodd Iolo sawl cerdd i Ithel: un i ofyn march ganddo, marwnad, a’r gerdd hon ar ddydd ei gladdu.

Y ddaear yn crynu

Mae’r gerdd yn agor gyda’r ddaear ddu yn taflu llwch ac yn crynu dan y dyrfa fawr. Cludir Ithel o Goed y Mynydd i’r eglwys a’i holl dylwyth yn llefain.

O Goed y Mynydd

Pan gychwynnwyd, breuddwyd brau,Pan gychwynnwyd ag ef, breuddwyd brau,I’r eglwys lân aroglaui’r eglwys sanctaidd, bêr ei haroglau,O Goed y Mynydd ag ef,o Goed y Mynydd,A’i dylwyth oll yn dolef.a’i holl dylwyth yn llefain.
Iolo Goch, Claddu Ithel ap Robert

Torsau fel sêr

Yn yr eglwys mae Iolo’n gweld mwy o dorsau ynghynn nag sydd o sêr yn yr awyr, yn llosgi fel llusernau tân. Mae rhai o’r galarwyr yn gwasgu eu bysedd, rhai’n llewygu, a rhai’n tynnu eu gwallt. Mae sŵn y galar mor fawr nes bod yr eglwys ei hun fel pe bai’n siglo.

Fel llong wrth angor

Siglo a wnai’r groes eglwysSiglai’r eglwys groesGan y godwrdd a’r dwrdd dwys.gan y twrw a’r sŵn trwm,Fal llong eang wrth angorfel llong lydan wrth angorCrin, fydd yn crynu ar fôr.wedi treulio, sy’n crynu ar y môr.
Iolo Goch, Claddu Ithel ap Robert, y llinellau olaf

Mae’r gerdd yn un o’r darluniau gorau sydd gennym o angladd mawr yng Nghymru’r bedwaredd ganrif ar ddeg, ac o mor annwyl oedd noddwr da.

Pobl y testun

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan