
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Rhan o’r llyfrau cyfraith o’r 1200au
Cyfraith y gwragedd
Y traethawd ar briodas ac eiddo gwragedd a geir ym mhob teulu o’r llyfrau cyfraith: y cowyll, yr agweddi, a’r rhannu cyfartal wedi saith mlynedd.
Llun: Gorthwr crwn a muriau Castell Dinefwr ar ei fryn uwchben dyffryn Tywi · Andrew Bone, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
| I’w gael yn | pob teulu o’r llyfrau cyfraith |
|---|---|
| Cynnwys | priodas, eiddo gwraig, a’r hyn a ddigwyddai pe deuai priodas i ben |
| Geiriau | gwaddol, cowyll, agweddi, argyfrau |
Mae gan bob teulu o lyfrau cyfraith Cymru draethawd ar gyfraith y gwragedd. Mae’n nodi’r hyn a ddôi gwraig i briodas, beth oedd yn eiddo iddi hi yn unig, a sut y rhennid y cartref pe deuai’r briodas i ben. O’i ddarllen ochr yn ochr â chyfreithiau eraill Ewrop yn ei ddydd, mae’n hynod faint a roddai i wragedd.FfynonellauThe Venedotian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Iorwerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Venedotian Code.Cyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.
Yr hyn oedd yn eiddo iddi
Dôi priodferch â’i gwaddol, ei chyfran gan ei theulu ei hun, a’i hargyfrau, ei heiddo. Ar y bore wedi’r briodas rhoddai ei gŵr iddi’r cowyll, rhodd a oedd yn eiddo iddi hi yn unig. Ei hagweddi oedd y gyfran a oedd yn eiddo iddi o hawl pe deuai’r briodas i ben cyn pen saith mlynedd, ac fe’i gosodid yn ôl ei thras: mae llyfr cyfraith Gwynedd yn rhoi agweddi merch brenin yn bedair punt ar hugain, a’i chowyll yn wyth.FfynhonnellThe Venedotian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Iorwerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Venedotian Code.
Wedi saith mlynedd
Wedi saith mlynedd deuai priodas yn bartneriaeth gyfartal. Pe gwahanai’r pâr wedi hynny, rhennid popeth oedd ganddynt yn ddau hanner, fel y dywed y llyfr cyfraith, ac âi’r gyfraith drwy’r cartref fesul eitem: y moch, y defaid, yr ŷd, y llestri a’r dillad gwely. Mae’r llyfrau cyfraith hefyd yn enwi achosion y gallai gwraig adael ei gŵr o’u herwydd a chadw’r hyn oedd yn eiddo iddi, yn eu plith ei wahanglwyf a’i anadl drewllyd.FfynonellauThe Venedotian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Iorwerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Venedotian Code.Cyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.
Hawliau gwraig briod
Gallai gwraig briod o dras rydd roi ei dillad a’i bwyd ei hun heb ofyn i’w gŵr, ac roedd ganddi ei sarhaed ei hun. Mae ysgolheigion ers tro wedi tynnu sylw at y rheolau hyn fel un o rannau mwyaf trawiadol cyfraith Hywel, ac fe’u hadroddir yn llawn yn yr adran ar wragedd a phriodas yng nghanllaw’r wefan i’r cyfreithiau.FfynonellauCyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.Welsh law ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfraith frodorol Cymru, o Hywel Dda hyd y Deddfau Uno.
Cyfraith Hywel Dda → Llyfr Iorwerth → Llyfr Blegywryd → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Cerflun marmor Hywel Dda yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — F. W. Pomeroy · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
