Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Rhan o’r llyfrau cyfraith o’r 1200au

Cyfraith y gwragedd

Y traethawd ar briodas ac eiddo gwragedd a geir ym mhob teulu o’r llyfrau cyfraith: y cowyll, yr agweddi, a’r rhannu cyfartal wedi saith mlynedd.

Llun: Gorthwr crwn a muriau Castell Dinefwr ar ei fryn uwchben dyffryn Tywi · Andrew Bone, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

I’w gael ynpob teulu o’r llyfrau cyfraith
Cynnwyspriodas, eiddo gwraig, a’r hyn a ddigwyddai pe deuai priodas i ben
Geiriaugwaddol, cowyll, agweddi, argyfrau

Mae gan bob teulu o lyfrau cyfraith Cymru draethawd ar gyfraith y gwragedd. Mae’n nodi’r hyn a ddôi gwraig i briodas, beth oedd yn eiddo iddi hi yn unig, a sut y rhennid y cartref pe deuai’r briodas i ben. O’i ddarllen ochr yn ochr â chyfreithiau eraill Ewrop yn ei ddydd, mae’n hynod faint a roddai i wragedd.

Yr hyn oedd yn eiddo iddi

Dôi priodferch â’i gwaddol, ei chyfran gan ei theulu ei hun, a’i hargyfrau, ei heiddo. Ar y bore wedi’r briodas rhoddai ei gŵr iddi’r cowyll, rhodd a oedd yn eiddo iddi hi yn unig. Ei hagweddi oedd y gyfran a oedd yn eiddo iddi o hawl pe deuai’r briodas i ben cyn pen saith mlynedd, ac fe’i gosodid yn ôl ei thras: mae llyfr cyfraith Gwynedd yn rhoi agweddi merch brenin yn bedair punt ar hugain, a’i chowyll yn wyth.

Wedi saith mlynedd

Wedi saith mlynedd deuai priodas yn bartneriaeth gyfartal. Pe gwahanai’r pâr wedi hynny, rhennid popeth oedd ganddynt yn ddau hanner, fel y dywed y llyfr cyfraith, ac âi’r gyfraith drwy’r cartref fesul eitem: y moch, y defaid, yr ŷd, y llestri a’r dillad gwely. Mae’r llyfrau cyfraith hefyd yn enwi achosion y gallai gwraig adael ei gŵr o’u herwydd a chadw’r hyn oedd yn eiddo iddi, yn eu plith ei wahanglwyf a’i anadl drewllyd.

Hawliau gwraig briod

Gallai gwraig briod o dras rydd roi ei dillad a’i bwyd ei hun heb ofyn i’w gŵr, ac roedd ganddi ei sarhaed ei hun. Mae ysgolheigion ers tro wedi tynnu sylw at y rheolau hyn fel un o rannau mwyaf trawiadol cyfraith Hywel, ac fe’u hadroddir yn llawn yn yr adran ar wragedd a phriodas yng nghanllaw’r wefan i’r cyfreithiau.

Pobl y testun

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan