
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Copïwyd yn y 1300au a’r 1400au
Y casgliadau cyfraith diweddarach
Yr achosion, y trioedd a’r nodiadau a ychwanegodd cyfreithwyr Cymru at eu llyfrau am ddwy ganrif wedi 1282, a argraffwyd gan Aneurin Owen fel yr Anomalous Laws.
Llun: Sylfeini Llys Rhosyr, un o lysoedd brenhinol tywysogion Gwynedd, Ynys Môn · RobinLeicester, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Copïwyd | yn y 1300au a’r 1400au |
|---|---|
| Cynnwys | achosion, trioedd cyfraith, nodiadau a hen ddyfarniadau |
| Argraffwyd | gan Aneurin Owen yn 1841, fel yr Anomalous Laws |
Ni ddaeth goresgyniad 1282 â chyfraith Hywel i ben. Dug Statud Rhuddlan yn 1284 gyfraith droseddol Lloegr i diroedd y tywysogion, ond mewn materion tir, teulu a llawer o anghydfodau daliodd y Cymry i ddefnyddio eu cyfraith eu hunain, ac mewn rhannau o Gymru gwnaethant hynny hyd y Deddfau Uno yn y 1530au. Daliodd cyfreithwyr Cymru i gopïo eu llyfrau ac ychwanegu atynt: achosion newydd, trioedd cyfraith, nodiadau ar drefn y llys, a hen ddyfarniadau nad oeddent yn ffitio yn unman arall.FfynonellauWelsh law ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfraith frodorol Cymru, o Hywel Dda hyd y Deddfau Uno.Cyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.
Yr Anomalous Laws
Pan argraffodd Aneurin Owen y llyfrau cyfraith yn 1841, casglodd y deunydd diweddarach hwn yn bedwar llyfr ar ddeg a alwodd yn Anomalous Laws, am nad oedd yn perthyn i’r un o’r tri theulu. Mae’n stôr fawr gymysg o’r gyfraith fel y’i defnyddiai’r cyfreithwyr mewn gwirionedd, achos wrth achos, wedi i’r tywysogion fynd.FfynonellauAnomalous Laws ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Y casgliadau cyfraith diweddarach, wedi’u hargraffu gyda chyfieithiad Saesneg.Aneurin Owen ↗Wicipedia CymraegYr ysgolhaig a argraffodd y llyfrau cyfraith gyntaf, yn 1841, a’u didoli’n dri theulu.
Y gath a’r twr gwenith
Ymhlith yr hen ddyfarniadau a gadwyd yno mae’r enwocaf o holl gyfreithiau Cymru. Yn ôl yr hen gyfraith, medd, ceid gwerth cath drwy ei dal gerfydd blaen ei chynffon â’i thrwyn ar lawr gwastad, a thywallt gwenith o’i chwmpas nes cuddio blaen ei chynffon. Wedi hynny, ychwanega, newidiwyd hyn, a gosodwyd ei gwerth yn bedair ceiniog gyfreithiol.FfynhonnellAnomalous Laws ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Y casgliadau cyfraith diweddarach, wedi’u hargraffu gyda chyfieithiad Saesneg.
Y gath a’r twr gwenith
Cyfraith na fynnai farw
Mae’r casgliadau hyn yn dangos cyfraith a ddaliodd i dyfu am ddau gan mlynedd wedi cwymp y tywysogion, yn nwylo cyfreithwyr Cymreig a oedd yn falch ohoni. Copïent enw Hywel Dda ar bob llyfr, ac roedd y llyfrau cyfraith yn dal i gael eu copïo a’u darllen pan ddaeth Deddfau Uno 1535 a 1542 â chyfraith Hywel i ben yn y llysoedd.FfynonellauWelsh law ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfraith frodorol Cymru, o Hywel Dda hyd y Deddfau Uno.Cyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.
Cyfraith Hywel Dda → Gwerth gwyllt a dof → Y Deddfau Cyfreithiau yng Nghymru → Llyfr Colan → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Cerflun marmor Hywel Dda yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — F. W. Pomeroy · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
