

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd tua 1150
Gorhoffedd Gwalchmai
Mae Gwalchmai ap Meilyr yn canu amdano’i hun: gwawr yr haf, yr adar, y môr yn Aberffraw, y ferch a gâr, a’r brwydrau a ymladdodd dros Owain Gwynedd.
Llun: Darlun arlunydd o Owain Gwynedd (1909), yn y Llyfrgell Genedlaethol · Hugh Williams, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Bardd | Gwalchmai ap Meilyr, o Drewalchmai ym Môn |
|---|---|
| Arglwydd | Owain Gwynedd |
| Math | gorhoffedd, ymffrost bardd |
Mab Meilyr Brydydd oedd Gwalchmai a bardd llys Owain Gwynedd a’i frodyr. Roedd ei feibion Meilyr ac Einion yn feirdd hefyd, felly canodd tair cenhedlaeth o un teulu o Fôn i’r tywysogion. Mae pentref Gwalchmai ym Môn yn dal i ddwyn ei enw.FfynonellauGwalchmai ap Meilyr ↗Wicipedia CymraegMab Meilyr, bardd Owain Gwynedd, a’i deulu o feirdd.Meilyr Brydydd ↗Wicipedia CymraegY cyntaf o Feirdd y Tywysogion, ei deulu a’i dair cerdd.
Yr ymffrost
Ymffrost yw gorhoffedd. Cerdd yw hi lle mae’r bardd yn canu ei lawenydd ei hun: yn ei orchestion mewn rhyfel, yn ei gariad at ferch, ac ym myd natur o’i gwmpas, a’r cyfan gyda llawer o gellwair. Mae’n sefyll allan ymhlith cerddi’r oes am ei bod yn bersonol, nid yn gerdd fawl i arglwydd. Daeth tair i lawr atom, gan Walchmai, gan Hywel ab Owain Gwynedd a chan Owain Cyfeiliog.FfynhonnellGorhoffedd ↗Wicipedia CymraegY gorhoffedd, math o gerdd a geir ymhlith Beirdd y Tywysogion yn unig. Cyfrifir un Gwalchmai ymhlith cerddi Cymraeg mwyaf yr Oesoedd Canol.FfynhonnellGwalchmai ap Meilyr ↗Wicipedia CymraegMab Meilyr, bardd Owain Gwynedd, a’i deulu o feirdd.
Yn fore y cyfyd yr haul
Yr haf a’r môr
Mae Gwalchmai yn gwylio’r ffin liw nos, wrth y dŵr byrlymus. Mae’n clywed eos mis Mai, mae’n gweld y gwylanod yn chwarae ar y llanw, ac mae’r tonnau gwyrdd yn torri yn Aberffraw ac yn aber y Fenai. Mae’n caru merch o Gaerwys, ymhell o’i gartref ym Môn.FfynhonnellGorhoffedd (Gwalchmai ap Meilyr) ↗WicidestunTestun Cymraeg Canol cyfan gorhoffedd Gwalchmai.
Brwydrau Owain
Yna mae’r ymffrost yn troi at ryfel. Gwelodd Gwalchmai ruthr Owain yn Rhuddlan, a’r dydd mawr yn Aberteifi yn 1136. Gwelodd lu Owain o flaen craig Gwydir, a theyrnged yn cael ei dwyn i arglwydd Aberffraw.FfynhonnellGorhoffedd (Gwalchmai ap Meilyr) ↗WicidestunTestun Cymraeg Canol cyfan gorhoffedd Gwalchmai.
Gwalchmai y’m gelwir
Gorhoffedd Hywel ab Owain Gwynedd → Marwnad Gruffudd ap Cynan → Owain Gwynedd → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Tudalen o Lawysgrif Hendregadredd — Medieval scribe; National Library of Wales · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
