Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Canwyd yn 1137

Marwnad Gruffudd ap Cynan

Cerdd fawr gyntaf Beirdd y Tywysogion: galargerdd Meilyr Brydydd i’r brenin a wasanaethodd, a enillodd Wynedd yn ôl ac a wnaeth Aberffraw yn fawr eto.

Llun: Pentref Aberffraw a’i hen bont, unwaith yn llys brenhinol tywysogion Gwynedd · Chris Heaton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

BarddMeilyr Brydydd, pencerdd llys Gwynedd
IGruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, a fu farw yn 1137
Ffurfawdl mewn tair rhan

Meilyr Brydydd yw’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion y mae ei waith gennym o hyd. Ef oedd pencerdd Gruffudd ap Cynan, y brenin a ymladdodd ei ffordd yn ôl i orsedd Gwynedd ac a’i rheolodd hyd 1137. Pan fu farw’r hen frenin, lluniodd Meilyr ei farwnad, ar gyfer yr angladd ei hun yn ôl pob tebyg neu’n fuan wedyn.

Bardd wrth ochr ei frenin

Mae’r gerdd yn moli dewrder Gruffudd a’i haelioni, ac mae’n enwi’r brwydrau a ymladdodd. Mae hefyd yn dangos mor agos at ei arglwydd y safai bardd. Yfai Meilyr gyda’r brenin o gyrn euraid ac eisteddai ar lwth wrth ei ochr yn llys Aberffraw.

Wrth ochr y brenin

Yueis gan deyrn o gyrn eurawc,Yfais gyda brenin o gyrn euraid;yn llys Aberfraw yr faw fodiawc,yn llys Aberffraw, er mwyn anrhydedd,bum o du gwledic yn lleithiawc.bûm ar lwth wrth ochr y llyw.
Meilyr Brydydd, Marwnad Gruffudd ap Cynan

Rhyfeloedd Gruffudd

Mae Meilyr yn cofio Mynydd Carn, lle syrthiodd Trahaearn ac yr enillodd Gruffudd ei deyrnas yn 1081. Mae’n cofio’r ymladd ym Mhowys, Meirionnydd, Ceredigion ac Iwerddon, a’r dydd yr arweiniodd brenin Lloegr ei lu i Wynedd a gorfod mynd adref heb ddim.

Daeth brenin Lloegr

Dybu brenhin Lloegyr yn lluytawc;Daeth brenin Lloegr gyda’i lu;ked doeth ef, nyd aeth yn warthegawc.er iddo ddod, nid aeth adref â’r gwartheg.
Meilyr Brydydd, Marwnad Gruffudd ap Cynan

Yr olyniaeth yn parhau

Mae’r gerdd yn edrych ymlaen hefyd. Mae’n enwi Owain a Chadwaladr, meibion Gruffudd, ac mae’n dweud y bydd Owain yn codi yn erbyn ei elynion. Owain Gwynedd fyddai Owain, a Gwalchmai fab Meilyr fyddai ei fardd. Cedwir y testun cyfan yn Llawysgrif Hendregadredd.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (4)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan