Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd cyn 1170

Gorhoffedd Hywel ab Owain Gwynedd

Mae’r tywysog a oedd hefyd yn fardd yn canu ei gariad at Wynedd: ei morfa a’i mynyddoedd, ei gwylanod gwynion, ei milwyr a’i gwragedd hardd.

Llun: Cofeb Hywel ab Owain Gwynedd, tywysog a bardd, ym Mhentraeth · Rhion, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

BarddHywel ab Owain Gwynedd, tywysog a bardd
Bu farwym Mhentraeth ym Môn, yn 1170
Cerddiwyth, yn Llawysgrif Hendregadredd a’r Llyfr Coch

Roedd Hywel yn fab i Owain Gwynedd a Gwyddeles o’r enw Ffynod. Roedd yn rhyfelwr a gipiodd Geredigion i’w dad ac a losgodd gastell Aberystwyth, a phan fu farw Owain yn 1170 daeth Hywel yn frenin Gwynedd. O fewn misoedd cododd ei hanner-brodyr yn ei erbyn, ac fe’i lladdwyd mewn brwydr ym Mhentraeth ym Môn.

Tywysog a ganai drosto’i hun

Roedd Hywel hefyd yn fardd gwych, ac mae wyth o’i gerddi wedi goroesi. Gan nad oedd yn fardd llys yn canu i arglwydd, roedd yn rhydd i ganu am beth bynnag a fynnai, mewn llais personol. Fe’i cofir fel bardd serch a natur, a’i gerddi serch yw’r hynaf yn Gymraeg.

Ton wen dros fedd

Tonn wenn orewyn a orlwych bet,Ton wen ewynnog a olcha dros fedd,gwytua Ruuawn Bebyr, ben teyrnet.beddrod Rhufon Befr, pennaeth brenhinoedd.
Hywel ab Owain Gwynedd, Gorhoffedd, yr agoriad

Caraf Wynedd

Emyn i Wynedd yw ei orhoffedd. Mae llinell ar ôl llinell yn dechrau â ‘Caraf’: ei phobl a’i chartrefi lu, ei morfa a’i mynyddoedd, ei chaer ger y coed a’i thiroedd teg, ei dolydd a’i dyffrynnoedd, ei gwylanod gwynion a’i gwragedd hardd, ei milwyr a’i meirch hywedd.

Caraf forfa Meirionnydd

Carafy morua y Meiryonnyt,Caraf forfa Meirionnydd,men ym bu ureich wenn yn obennyt.lle bu braich wen yn obennydd i mi.
Hywel ab Owain Gwynedd, Gorhoffedd

O Faelienydd i Reged

Esgynneis ar uelyn o UaelyenytEsgynnais ar farch melyn ym Maelienyddhyd yn hir Reged rwg nos a dyt.a marchogaeth hyd dir Rheged rhwng nos a dydd.
Hywel ab Owain Gwynedd, Gorhoffedd

Wyth cariad

Yna mae’r gerdd yn troi’n chwarae. Mae Hywel yn enwi’r merched a garodd, Gwenllïan, Gweirful, Gwladus, Lleucu, Nest, Generys, Hunydd a Hawis, ac mae’n eu cyfrif, un, dwy, tair a hyd at wyth. Daw ei gerddi serch ddau gan mlynedd cyn Dafydd ap Gwilym, ac efallai eu bod yn dangos dylanwad trwbadwriaid Ffrainc.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan