Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd tua 1156

Hirlas Owain

Mae Owain Cyfeiliog yn galw am lenwi’r corn yfed hir glas i bob un o’i filwyr yn ei dro, ar ôl y cyrch a ryddhaodd ei frawd o’r carchar.

Llun: Ei enw, ‘Owain Cyfeiliog’, uwchben ei gerdd yn Llawysgrif Hendregadredd · CC0 · Wikimedia Commons

BarddOwain Cyfeiliog, tywysog de Powys
Hirlasy corn hir glas, corn yfed y tywysog
Cyrchi ryddhau ei frawd Meurig o garchar ym Maelor

Roedd Owain Cyfeiliog yn nai i Fadog ap Maredudd, brenin olaf Powys gyfan, ac o 1160 ymlaen rheolai’r rhan fwyaf o dde Powys. Yn 1170 rhoddodd dir i’r Sistersiaid i sefydlu abaty Ystrad Marchell, ac yn 1195 trosglwyddodd ei diroedd i’w fab Gwenwynwyn ac aeth i fyw yno fel mynach hyd ei farw.

Y wledd

Yn y gerdd mae gosgordd y tywysog wedi dod adref i’w lys ar ôl cyrch i ryddhau ei frawd Meurig o garchar ym Maelor. I ddathlu, mae Owain yn galw ar ei fenestr i lenwi’r Hirlas, y corn hir glas, a’i gludo i bob milwr yn ei dro, gyda geiriau o glod i bob un.

Dywallt, fenestr

Dywallaw di, fenestr, gan foddhäedTywallt, fenestr, yn llawen,y corn yn llaw Rys yn llys llyw ced.y corn i law Rhys yn llys yr arglwydd hael.
Hirlas Owain

Hirlas, ac aur ei wisg

Hiraethlawn, amliw, lliw ton nawfed,Llawn hiraeth, amryliw, lliw’r nawfed don,Hirlas ei arwydd, aur ei duded.hir a glas yr olwg arno, ac aur ei wisg.
Hirlas Owain, y corn ei hun

Y rhai a syrthiodd

Mae’r corn yn mynd i Rys, i Wgawn, i Gynfelyn, i Ruffudd draig Arwystli, i Forgan, i Fadog a Meilyr ac i Ddaniel. Yna mae Owain yn chwilio am ddau ŵr nad ydynt yno. Syrthiasant yn yr ymladd, ac mae’n galaru amdanynt. Mae’r gerdd yn gorffen â gweddi ar i bob un ohonynt gael croeso ym Mharadwys.

Adlais Catraeth

Mae Hirlas Owain yn llawn adleisiau o’r Gododdin, cerdd fawr gosgordd Mynyddog a farchogodd i Gatraeth. Mae’r bardd yn gosod ei wŷr ei hun wrth eu hochr. Gan mai i ryddhau carcharor y gwnaed cyrch Owain, mae rhai ysgolheigion wedi gofyn ai i ryddhau carcharor y gwnaed y cyrch ar Gatraeth yn y Gododdin hefyd. Awgrymodd Gruffydd Aled Williams, a olygodd y gerdd, efallai mai Cynddelw Brydydd Mawr a’i lluniodd i Owain, ond mae Llyfr Coch Hergest yn enwi Owain fel y bardd. Yn 1822 lluniodd Felicia Hemans gerdd Saesneg ohoni, The Hirlas Horn.

Dim gwaeth na Chatraeth

Cosgordd Fynyddawg, am ei cysgaid,Gosgordd Mynyddog, er mwyn eu harglwydd,cawsant eu hadrawdd, casflawdd flaeniaid.a gafodd eu clod fel blaenwyr yn y frwydr.Ni waeth wnaeth fy nghydwyr yng ngraid FaelawrNi wnaeth fy nghyd-filwyr ddim gwaeth yn y frwydr ym Maelor,ddillwng carcharawr.yn rhyddhau carcharor.
Hirlas Owain, yn cofio’r Gododdin

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (3)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan