

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’u casglwyd yn y 900au; copïwyd tua 1100
Achau Harley
Achau hynaf brenhinoedd Cymru, a gasglwyd yn oes Owain ap Hywel Dda ac sy’n cyrraedd yn ôl at Gunedda, Beli Mawr a brenhinoedd y Brythoniaid cyn Rhufain.
Llun: Anodau Cymru yn Harley 3859, y copi hynaf o Hanes y Brythoniaid · Medieval scribe; British Library, Harley MS 3859, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Cadwyd | yn y Llyfrgell Brydeinig, Llawysgrif Harley 3859, gyda Historia Brittonum ac Annales Cambriae |
|---|---|
| Copïwyd | tua 1100 |
| Casglwyd | yn ôl pob tebyg yn nheyrnasiad Owain ap Hywel Dda, a fu farw yn 988 |
Achau Harley yw achau hynaf brenhinoedd Cymru. Maent yn agor ag achau Owain ap Hywel Dda, drwy ei dad a’i fam, felly yn ei lys ef yn y ddegfed ganrif y’u casglwyd yn fwyaf tebyg. Maent yn olrhain tŷ Gwynedd yn ôl drwy Gunedda at Feli Mawr, ac yn rhoi achau teyrnasoedd llai Cymru a’r Hen Ogledd.FfynhonnellHarleian genealogies ↗Wikipedia (Saesneg)Yr achau brenhinol Cymreig hynaf, yn Llawysgrif Harley 3859.
Yn hŷn na Rhufain
Mae peth o’r cof yn yr achau hyn yn hen iawn. Mae un ach yn cadw enwau brenhinoedd Brythonig Oes yr Haearn a deyrnasai cyn y goncwest Rufeinig: Caratacus, Cunobelinus ac un o’r enw Teuhant. Nid oedd sôn am Teuhant yn unman arall nes cael hyd i ddarnau arian yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg wedi’u bathu â’i enw Brythonig, Tasciovanus, a ddangosodd fod achyddion Cymru wedi cadw enw gwir am fwy na mil o flynyddoedd.FfynhonnellHarleian genealogies ↗Wikipedia (Saesneg)Yr achau brenhinol Cymreig hynaf, yn Llawysgrif Harley 3859.
Y llyfr y maent ynddo
Maent yn rhannu eu llawysgrif â Historia Brittonum a chopi hynaf Annales Cambriae, y cronicl sy’n enwi brwydrau Baddon a Chamlan. Gyda’i gilydd maent yn sylfaen hanes cynnar Cymru.FfynhonnellHarleian genealogies ↗Wikipedia (Saesneg)Yr achau brenhinol Cymreig hynaf, yn Llawysgrif Harley 3859.
Historia Brittonum → Bonedd Gwŷr y Gogledd → Bonedd y Saint → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Cerflun marmor Hywel Dda yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — F. W. Pomeroy · Parth cyhoeddus
- Cunedda mewn llawysgrif Gymraeg ganoloesol — Unknown authorUnknown author · CC BY-SA 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

