Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Copïwyd yn y 1200au

Bonedd Gwŷr y Gogledd

Achau brenhinoedd yr Hen Ogledd: Urien, Llywarch Hen, Rhydderch Hael, Gwenddolau a’u tylwyth, yn ôl at Goel a Dyfnwal Hen.

Llun: Enw Urien (Urbgen) mewn llawysgrif gynnar o Hanes y Brythoniaid · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Copïwydyn y drydedd ganrif ar ddeg, yn Llawysgrif Peniarth 45, efallai o destun o’r ddeuddegfed
Yn trafodbrenhinoedd yr Hen Ogledd yn y chweched ganrif
Yn dechrauUrien fab Cynfarch fab Meirchion fab Gorwst Lledlwm fab Ceneu fab Coel

Mae Bonedd Gwŷr y Gogledd yn gosod achau’r brenhinoedd Brythonig a deyrnasai rhwng afon Clud a’r Pennines yn y chweched ganrif, oes Arthur a’r beirdd cyntaf. Yn Llawysgrif Peniarth 45, o’r drydedd ganrif ar ddeg, y mae ei gopi hynaf.

Arwyr y Gogledd

Mae bron pob un o arwyr yr Hen Ogledd yma. Mae Urien Rheged, noddwr Taliesin, a Llywarch Hen, yr hen fardd-ryfelwr, ill dau’n disgyn o Goel Hen. Felly hefyd Clydno Eiddyn, Pabo Post Prydain a’i feibion, Peredur fab Eliffer, a Gwenddolau fab Ceidio, arglwydd Myrddin. Mae Rhydderch Hael, Elffin fab Gwyddno, noddwr Taliesin yn y chwedl, ac Elidir Mwynfawr yn disgyn o Ddyfnwal Hen.

Y trichant

Yng nghanol y rhestr saif llinell o fawl i’r tri theulu mawr: trichant cleddyf y Cynferchyn, trichant ysgwyd y Cynwydion a thrichant gwaywffon y Coeling, na fethent byth ar unrhyw neges yr aent arni gyda’i gilydd.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf