Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Ysgrifennwyd tua 1130

Breint Teilo

Hawliau eglwys Teilo yn Llandaf, wedi’u hysgrifennu yn Gymraeg wrth ochr y Lladin yn Llyfr Llandaf: un o’r darnau hynaf o ryddiaith Gymraeg.

Llun: Rhwymiad Llyfr Llandaf · Medieval craftsman; National Library of Wales, CC0 · Wikimedia Commons

Ysgrifennwydtua 1130, yn Llyfr Llandaf
IaithCymraeg, gyda fersiwn Lladin wrth ei hochr
Cadwydyn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Gwnaed Llyfr Llandaf tua 1125–1130 yn eglwys gadeiriol Llandaf. Mae’n cynnwys bucheddau saint yr eglwys, Dyfrig, Teilo ac Euddogwy, a 149 o siarteri sy’n cofnodi rhoddion o dir i’r eglwys o ddiwedd y chweched ganrif hyd yr unfed ar ddeg. Ymhlith ei dudalennau mae Breint Teilo, wedi’i ysgrifennu yn Gymraeg, gyda fersiwn Lladin gyferbyn.

Hawliau eglwys Teilo

Mae Breint Teilo yn gosod rhyddid eglwys Teilo yn Llandaf: bod ei thir a’i phobl yn rhydd rhag gofynion unrhyw frenin, bod ganddi ei llys ei hun a’r hawl i roi nawdd, a bod rhaid i bwy bynnag a wnêl gam â hi wneud iawn i’r eglwys. Llais eglwys Gymreig a safai wrth ochr y brenhinoedd, nid oddi tanynt, ydyw.

Peth o’r rhyddiaith Gymraeg hynaf

Er iddo gael ei ysgrifennu’n gynnar yn y ddeuddegfed ganrif, mae ei orgraff yn dangos bod y Gymraeg yn hŷn, ac mae Breint Teilo yn un o’r testunau pwysicaf i astudio rhyddiaith Gymraeg gynnar, gan sefyll rhwng Hen Gymraeg cofnod Surexit a Chymraeg y Mabinogion.

Pobl y testun

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan