
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd yn y 1400au a’r 1500au
Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain
Rhyfeddodau arwyr y Gogledd: cleddyf fflamllyd Rhydderch Hael, mwys Gwyddno, y wyddbwyll sy’n chwarae ohoni ei hun a llen Arthur.
Llun: Clochoderick, y maen mawr y dywedir ei fod yn nodi bedd Rhydderch · Roger Griffith, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | yn y 1400au a’r 1500au; dim ond yr enwau sydd yn y copïau hynaf |
|---|---|
| Teitl | Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ‘a oedd yn y Gogledd’ |
| Golygwyd | gan Rachel Bromwich, yn Trioedd Ynys Prydein |
Roedd y Tri Thlws ar Ddeg yn eiddo i frenhinoedd ac arwyr yr Hen Ogledd, y teyrnasoedd Brythonig rhwng afon Clud a’r Pennines. Copïwyd y rhestr lawer gwaith yn y bymthegfed a’r unfed ganrif ar bymtheg. Dim ond yr enwau sydd yn y copïau hynaf; ychwanegodd copïwyr diweddarach beth y gallai pob tlws ei wneud.FfynhonnellThirteen Treasures of the Island of Britain ↗Wikipedia (Saesneg)Y rhestr, ei llawysgrifau ac arwyr y Gogledd a fu’n berchen ar y tlysau.FfynhonnellThe Thirteen Treasures of Britain ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Rachel Bromwich, Trioedd Ynys Prydein (Saesneg)Pob tlws gyda’i berchennog a’i ryfeddod.
Y tri ar ddeg
| Dyrnwyn | cleddyf Rhydderch Hael: o’i dynnu gan ŵr bonheddig, torrai’n fflam o’r carn i’r blaen |
|---|---|
| Mwys Gwyddno Garanhir | rhoid bwyd i un gŵr ynddo a cheid bwyd i gant |
| Corn Brân Galed | ceid ynddo ba ddiod bynnag a ddymunid |
| Car Morgan Mwynfawr | cludai ei farchog i ble bynnag y mynnai, a hynny’n fuan |
| Cebystr Clydno Eiddyn | o’i glymu wrth droed ei wely, dygai ba farch bynnag a ddymunai |
| Cyllell Llawfrodedd Farchog | gwasanaethai bedwar gŵr ar hugain wrth y bwrdd |
| Pair Dyrnwch Gawr | ni ferwai gig i lwfrddyn, ond berwai’n fuan i ŵr dewr |
| Hogalen Tudwal Tudglyd | lladdai cleddyf a hogid arni gan ŵr dewr bwy bynnag a gyffyrddai |
| Pais Padarn Beisrudd | ffitiai ŵr bonheddig, a neb arall |
| Gren a dysgl Rhygenydd Ysgolhaig | ceid ynddynt ba fwyd bynnag a ddymunid |
| Gwyddbwyll Gwenddolau fab Ceidio | bwrdd aur a gwŷr arian, a chwaraeai ohonynt eu hunain |
| Llen Arthur yng Nghernyw | gallai pwy bynnag a fyddai dani weld pawb, ac ni welai neb ef |
Myrddin a’r Tŷ Gwydr
Mae un nodyn yn y llawysgrifau’n adrodd sut yr aeth Myrddin i ofyn i bob perchennog am ei dlws. Cytunodd pawb, pe gallai ennill corn Brân Galed, y câi eu tlysau hwythau hefyd, gan feddwl na fyddai byth yn llwyddo. Ond enillodd Myrddin y corn, ac yna’r gweddill i gyd, ac aeth â hwy i’r Tŷ Gwydr, lle maent hyd byth.FfynhonnellThe Thirteen Treasures of Britain ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Rachel Bromwich, Trioedd Ynys Prydein (Saesneg)Pob tlws gyda’i berchennog a’i ryfeddod.
Corn Brân Galed → Yr Hen Ogledd → Trioedd Ynys Prydain → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (3)
- Y goedwig foddedig yn Ynys-las, yn y golwg ar drai — Richerman · CC BY-SA 3.0
- Myrddin a Sant Cyndeyrn mewn gwydr lliw yn Eglwys Stobo — Roger Griffith · Parth cyhoeddus
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan



