

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Wedi’i gadw yn Llyfr Coch Hergest, tua 1400
O oes Gwrtheyrn hyd y Brenin Ieuan
Cronicl Cymraeg byr sy’n cyfrif y blynyddoedd o Wrtheyrn i Faddon, Camlan, Arfderydd, Hywel Dda a’r tywysogion, hyd 1211.
Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Cedwir yn | Llyfr Coch Hergest, colofnau 1020–1022, tua 1400 |
|---|---|
| Agor | ‘O oes Gwrtheyrn Gwrthenau hyd waith Baddon…’ |
| Cwmpasu | o Wrtheyrn hyd 1211 |
| Argraffwyd | gan John Rhŷs a J. Gwenogvryn Evans, The Text of the Bruts, 1890 |
Cyn y Brutiau roedd croniclau byrion, rhestrau a gyfrifai’r blynyddoedd o un digwyddiad mawr i’r nesaf fel y gellid cadw trefn ar y gorffennol. Mae Llyfr Coch Hergest yn cadw un yn Gymraeg, yn dechrau yn oes Gwrtheyrn ac yn gorffen yn nyddiau Llywelyn ab Iorwerth.FfynhonnellFrom Vortigern to King John ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lyfr Coch Hergest, colofnau 1020–1022 (Saesneg)Y cronicl cyfan yn Gymraeg, gyda thabl Saesneg.
Cyfrif y blynyddoedd
| O Wrtheyrn hyd Faddon | 128 o flynyddoedd: ‘yd ymladdodd Arthur a’i heniaid â’r Saeson, ac y gorfu Arthur a’i heniaid’ |
|---|---|
| O Faddon hyd Gamlan | 22 o flynyddoedd |
| O Gamlan hyd farw Maelgwn | 10 mlynedd |
| Hyd waith Arfderydd | 7 mlynedd, ‘pan las Gwrgi a Pheredur’ |
| Hyd fynd Cadwaladr i Rufain | 48 o flynyddoedd wedi gwaith Meigen |
| Hyd y tân o’r nef yn Negannwy | yn oes Owain ap Maredudd |
| Hyd daith Hywel Dda i Rufain | yna 19 mlynedd hyd ei farw |
| Hyd waith Machawy | pan orfu Gruffudd ap Llywelyn, ac y las esgob y Saeson |
| Hyd waith Mynydd Carn | pan orfu Gruffudd ap Cynan a Rhys ap Tewdwr |
| Hyd eni Llywelyn ab Iorwerth | dwy flynedd a hanner wedi marw Owain Gwynedd |
Golwg Gymreig ar y gorffennol
Mae’r cronicl yn adrodd hanes Cymru wrth gerrig milltir Cymreig. Buddugoliaeth Arthur ym Maddon yw ei ddyddiad mawr cyntaf. Mae’n cyfrif y blynyddoedd wrth farwolaethau a buddugoliaethau Maelgwn, Cadwaladr, Merfyn Frych, Rhodri Mawr, Hywel Dda, Gruffudd ap Llywelyn, Gruffudd ap Cynan ac Owain Gwynedd, ac mae’n gorffen gyda Llywelyn ab Iorwerth, tywysog ei ddydd ei hun, yn mynd i Rufain ac yn ymladd dros ei wlad.FfynhonnellFrom Vortigern to King John ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lyfr Coch Hergest, colofnau 1020–1022 (Saesneg)Y cronicl cyfan yn Gymraeg, gyda thabl Saesneg. Mae’r tabl yn y Llyfr Coch yn hanes cyfan Cymru mewn ychydig gannoedd o eiriau.
Brut y Tywysogion → Annales Cambriae → Pob hen destun Cymraeg →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf






