Tommy Farr
Daeargryn Tonypandy (wedi’i gofnodi)Glöwr o Gwm Clydach a aeth y pymtheg rownd lawn gyda Joe Louis am bencampwriaeth pwysau trwm y byd yn 1937.
Tommy Farr
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Abertawe
Abertawe
Cododd Ludwig Mond ei burfa nicel fawr yma yn 1902, ac mae’n dal i wneud nicel heddiw.
Llun: Clydach a’r gwaith nicel oddi uchod · Nigel Davies, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Mae Clydach, ar y Tawe uwchben Abertawe, wedi puro nicel ers 1902 yn y gwaith a gododd Ludwig Mond, a elwir gan bawb yn syml y Mond.FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma.
| Purfa nicel | 1902FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma. |
|---|---|
| Camlas Abertawe | codwyd 1794–1798FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma. |
| Cymraeg yn iaith gyntaf | 24%FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma. |
Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a’r afon a roddodd ei henw cyntaf i’r pentref, Clydach-ar-Dawe.FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma.
Torrwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i lawr i Abertawe. Roedd cychod a dynnid gan geffylau i’w gweld yng Nghlydach o hyd yn 1958, ac mae pump o’i un filltir ar bymtheg ar ôl.FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma.
Ludwig Mond, a ddarganfu ffordd carbonyl nicel o buro’r metel, a gododd y burfa, a dechreuodd weithio yn 1902. Erbyn 1910 roedd mwy na phedwar o bob deg o bobl Clydach yn gweithio yno, ac mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel heddiw.FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma.
Roedd gan blwyf Rhyndwyglydach 3,529 o bobl yn 1881 a 9,444 erbyn 1931. Mae’r capeli Cymraeg Calfaria a Chapel y Nant yn dal yn fyw.FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma.
Ganed yr actor Rhys Williams, a chwaraeodd yn How Green Was My Valley, a Derek Bevan, a ddyfarnodd rownd derfynol Cwpan Rygbi’r Byd, yng Nghlydach.FfynhonnellClydach, Swansea ↗Wikipedia (Saesneg)Mae rhaeadrau Forge Fach ar afon Clydach Isaf, a roddodd ei henw cyntaf i’r lle, Clydach-ar-Dawe; codwyd Camlas Abertawe drwy’r pentref rhwng 1794 a 1798 i gario hyd at 400,000 tunnell o lo’r flwyddyn o Ystalyfera i Abertawe; roedd ei llwyth masnachol olaf yn 1931, gwelwyd cychod a dynnid gan geffylau yng Nghlydach am y tro olaf yn 1958, ac mae 5 o’i 16 milltir ar ôl; dechreuodd y burfa nicel a gododd Ludwig Mond (1839–1907), dyfeisiwr proses carbonyl nicel, weithio yn 1902, ac erbyn 1910 roedd dros 40% o’r pentref yn gweithio yno; mae’n dal i wneud powdr a phelenni nicel; tyfodd plwyf Rhyndwyglydach o 3,529 o bobl yn 1881 i 9,444 yn 1931; mae’r capeli Cymraeg Calfaria (Bedyddwyr) a Chapel y Nant (Annibynwyr, a ffurfiwyd yn 2008) yn dal yn fyw; Cymraeg yw iaith gyntaf 24%; ganed yr actor Rhys Williams (1897–1969), o How Green Was My Valley, a’r dyfarnwr Derek Bevan yma.
Glöwr o Gwm Clydach a aeth y pymtheg rownd lawn gyda Joe Louis am bencampwriaeth pwysau trwm y byd yn 1937.
Tommy FarrFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf