Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Castell-nedd Port Talbot

Castell-nedd Port Talbot

Pontardawe

Tref tunplat a dur yng nghwm Tawe.

Llun: Pontardawe yng Nghwm Tawe · Adrianmiller85, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ystyr yr enw

Pontardawe: pont ar Dawe

Pontardawe

  • Pont pont
  • ar ar
  • dawe afon Taweo Tawe (treiglad meddal: t → d)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tyfodd Pontardawe, y bont ar afon Tawe, o groesfan afon yn dref haearn, dur a thun. Ganed y bardd Gwenallt a’r gantores Mary Hopkin yma.

Ar fap1729, fel Pont-ar-Dawye
Eglwys San Pedr1862
Gwenalltganed 1899

Y bont

Ymddengys yr enw gyntaf fel Pont-ar-Dawye ar fap Emanuel Bowen o Dde Cymru yn 1729. Gwaith William Edwards oedd yr hen bont garreg.

Camlas, haearn a thun

Erbyn 1796 cysylltai Camlas Abertawe’r pentref â’r dociau yn Abertawe. Agorodd gwaith haearn Ynysderw yn 1835, ac o 1861, am ryw naw deg mlynedd, teulu Gilbertson oedd ar flaen gwneud haearn, dur a thun yma.

San Pedr

Gorffennwyd Eglwys San Pedr, a dalwyd amdani gan William Parsons, yn 1862, a’i meindwr tal yw golygfa enwocaf y dref.

Gwenallt

Ganed David James Jones ym Mhontardawe ar 18 Mai 1899 a gwnaeth ei enw barddol, Gwenallt, drwy droi Alltwen, y pentref dros yr afon, o chwith. Enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1926 ac eto yn 1931, ac fe’i cyfrifir yn un o ffigurau pwysicaf llenyddiaeth Gymraeg yr ugeinfed ganrif.

Mary Hopkin

Ganed Mary Hopkin yma ar 3 Mai 1950 i deulu Cymraeg. Roedd ei record gyntaf, Llais Swynol, yn Gymraeg i Recordiau Cambrian, cwmni o Bontardawe, ac yn 1968 aeth Those Were the Days â hi i rif un i label Apple y Beatles.

Ar fap y trefi →

Pobl Pontardawe

1899–1968

Gwenallt

Bardd ffydd, diwydiant a Chymru (wedi’i gofnodi)

David James Jones o Bontardawe, enillydd y gadair ddwywaith, a ysgrifennodd am weithfeydd alcam ei fachgendod, ffermydd ei deulu yn Sir Gaerfyrddin, a’i ffydd yn Nuw ac yng Nghymru.

Gwenallt
born 1950

Mary Hopkin

Those were the days (wedi’i gofnodi)

Cantores werin o Bontardawe a ganai yn Gymraeg cyn i Paul McCartney ei harwyddo, ac aeth ei ‘Those Were the Days’ i frig y siartiau yn 1968.

Mary Hopkin

Brwydrau gerllaw

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf