Griffith Jones
Llanddowror (wedi’i gofnodi)Dysgodd ei ysgolion cylchynol gyfran helaeth o bobl Cymru i ddarllen, a hynny yn Gymraeg.
Griffith Jones

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin
Sir Gaerfyrddin
O’r fan hon y rhedodd Griffith Jones ei ysgolion cylchynol, gan ddysgu cenedl i ddarllen Cymraeg.
Llun: Eglwys Teilo, Llanddowror, lle pregethai Griffith Jones · Roger Cornfoot, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanddowror: llan y dyfrwyr
Llanddowror
Llanddowror yw’r pentref bach lle rhedodd ei reithor, Griffith Jones, yr ysgolion cylchynol a ddysgodd bobl Cymru i ddarllen.FfynonellauLlanddowror ↗Wikipedia (Saesneg)Llanddowror, pentref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin tua 2 filltir o Sanclêr, bach, hanesyddol a heb ei ddifetha fawr; enwog fel cartref ei reithor, Griffith Jones, yr addysgwr o’r 18fed ganrif, a drefnodd, ag arian Bridget Bevan, ysgolion cylchynol i ledaenu’r gallu i ddarllen; mae’r gymuned yn ffinio â Bae Caerfyrddin i’r de ac yn cynnwys pentref Llanmilo a New Mill; mae’r A477 bellach yn osgoi’r pentref, a’r ffordd newydd ar agor ers 16 Ebrill 2014.Griffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror.
| Rheithor Llanddowror | o 27 Gorffennaf 1716FfynhonnellJones, Griffith (1683 – 1761), cleric and educational reformer ↗Mary Clement, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhant-yr-efel, Cwmhiraeth, Penboyr, Sir Gaerfyrddin, yn 1683 a’i fedyddio 1 Mai 1684, mab John ap Gruffydd ac Elinor John; ar ôl ysgol y pentref aeth yn fugail, yna penderfynodd fod yn glerigwr ac aeth i ysgol ramadeg Caerfyrddin; urddwyd yn ddiacon ac yn offeiriad ym mis Medi 1708; curad Penbryn, Penrhydd a Thalacharn, lle bu hefyd yn feistr ysgol yr S.P.C.K.; rheithor Llandeilo Abercywyn o 1711; yn Nhalacharn a Llandeilo Abercywyn daeth yn enwog fel pregethwr mawr, a thyrrai miloedd i’w glywed o bob rhan o’r de, gan bregethu ar ddyddiau gwaith mewn eglwysi, mynwentydd ac weithiau ar y mynyddoedd i gannoedd; yn 1713 roedd yn ymgeisydd am swydd athro a chenhadwr i Tranquebar yn India, ond gwrthododd hi; ar 27 Gorffennaf 1716 gwnaeth ei noddwr Syr John Philipps ef yn rheithor Llanddowror; gyda Moses Williams ac Erasmus Saunders gweithiodd dros argraffiadau newydd o’r Beibl Cymraeg yn 1717 a 1727; yn 1718 bu ar daith bregethu drwy Gymru, Lloegr a’r Alban gyda Syr John Philipps, ac yn 1720 priododd Margaret Philipps, chwaer Syr John; ar 22 Medi 1731 cynigiodd ‘Welch School’ yn Llanddowror; erbyn 1737 roedd 37 o ysgolion gyda 2,400 o ddisgyblion; arhosai’r ysgolion dri mis mewn un lle, fel arfer yn y gaeaf pan oedd gwaith fferm yn llac, gan ddysgu’r Beibl Cymraeg a Chatecism yr Eglwys, gydag ysgolion nos i’r rhai na allent ddod yn y dydd; hyfforddwyd yr athrawon gan Griffith Jones yn Llanddowror; bu’r mudiad yn llwyddiant mawr o’r dechrau, a chofnododd yr adroddiad Welch Piety am 1761, blwyddyn ei farw, 3,495 o ysgolion gyda dros 158,000 o ddisgyblion mewn pum mlynedd ar hugain. |
|---|---|
| Dechrau’r ysgolion cylchynol | 1731FfynhonnellGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror. |
| Wedi dysgu darllen erbyn 1761 | dros 200,000FfynhonnellGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror. |
Ganed Griffith Jones ym mhlwyf Penboyr, a bu’n fugail cyn mynd i ysgol ramadeg Caerfyrddin ac i’r Eglwys. Yn Nhalacharn a Llandeilo Abercywyn daeth yn enwog fel pregethwr, a deuai miloedd o bob rhan o dde Cymru i’w glywed, mewn eglwysi, mewn mynwentydd ac weithiau ar y mynyddoedd.FfynhonnellJones, Griffith (1683 – 1761), cleric and educational reformer ↗Mary Clement, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhant-yr-efel, Cwmhiraeth, Penboyr, Sir Gaerfyrddin, yn 1683 a’i fedyddio 1 Mai 1684, mab John ap Gruffydd ac Elinor John; ar ôl ysgol y pentref aeth yn fugail, yna penderfynodd fod yn glerigwr ac aeth i ysgol ramadeg Caerfyrddin; urddwyd yn ddiacon ac yn offeiriad ym mis Medi 1708; curad Penbryn, Penrhydd a Thalacharn, lle bu hefyd yn feistr ysgol yr S.P.C.K.; rheithor Llandeilo Abercywyn o 1711; yn Nhalacharn a Llandeilo Abercywyn daeth yn enwog fel pregethwr mawr, a thyrrai miloedd i’w glywed o bob rhan o’r de, gan bregethu ar ddyddiau gwaith mewn eglwysi, mynwentydd ac weithiau ar y mynyddoedd i gannoedd; yn 1713 roedd yn ymgeisydd am swydd athro a chenhadwr i Tranquebar yn India, ond gwrthododd hi; ar 27 Gorffennaf 1716 gwnaeth ei noddwr Syr John Philipps ef yn rheithor Llanddowror; gyda Moses Williams ac Erasmus Saunders gweithiodd dros argraffiadau newydd o’r Beibl Cymraeg yn 1717 a 1727; yn 1718 bu ar daith bregethu drwy Gymru, Lloegr a’r Alban gyda Syr John Philipps, ac yn 1720 priododd Margaret Philipps, chwaer Syr John; ar 22 Medi 1731 cynigiodd ‘Welch School’ yn Llanddowror; erbyn 1737 roedd 37 o ysgolion gyda 2,400 o ddisgyblion; arhosai’r ysgolion dri mis mewn un lle, fel arfer yn y gaeaf pan oedd gwaith fferm yn llac, gan ddysgu’r Beibl Cymraeg a Chatecism yr Eglwys, gydag ysgolion nos i’r rhai na allent ddod yn y dydd; hyfforddwyd yr athrawon gan Griffith Jones yn Llanddowror; bu’r mudiad yn llwyddiant mawr o’r dechrau, a chofnododd yr adroddiad Welch Piety am 1761, blwyddyn ei farw, 3,495 o ysgolion gyda dros 158,000 o ddisgyblion mewn pum mlynedd ar hugain.
Ar 27 Gorffennaf 1716 gwnaeth ei noddwr Syr John Philipps ef yn rheithor Llanddowror, a gyda Moses Williams ac Erasmus Saunders gweithiodd dros argraffiadau newydd y Beibl Cymraeg yn 1717 a 1727.FfynhonnellJones, Griffith (1683 – 1761), cleric and educational reformer ↗Mary Clement, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhant-yr-efel, Cwmhiraeth, Penboyr, Sir Gaerfyrddin, yn 1683 a’i fedyddio 1 Mai 1684, mab John ap Gruffydd ac Elinor John; ar ôl ysgol y pentref aeth yn fugail, yna penderfynodd fod yn glerigwr ac aeth i ysgol ramadeg Caerfyrddin; urddwyd yn ddiacon ac yn offeiriad ym mis Medi 1708; curad Penbryn, Penrhydd a Thalacharn, lle bu hefyd yn feistr ysgol yr S.P.C.K.; rheithor Llandeilo Abercywyn o 1711; yn Nhalacharn a Llandeilo Abercywyn daeth yn enwog fel pregethwr mawr, a thyrrai miloedd i’w glywed o bob rhan o’r de, gan bregethu ar ddyddiau gwaith mewn eglwysi, mynwentydd ac weithiau ar y mynyddoedd i gannoedd; yn 1713 roedd yn ymgeisydd am swydd athro a chenhadwr i Tranquebar yn India, ond gwrthododd hi; ar 27 Gorffennaf 1716 gwnaeth ei noddwr Syr John Philipps ef yn rheithor Llanddowror; gyda Moses Williams ac Erasmus Saunders gweithiodd dros argraffiadau newydd o’r Beibl Cymraeg yn 1717 a 1727; yn 1718 bu ar daith bregethu drwy Gymru, Lloegr a’r Alban gyda Syr John Philipps, ac yn 1720 priododd Margaret Philipps, chwaer Syr John; ar 22 Medi 1731 cynigiodd ‘Welch School’ yn Llanddowror; erbyn 1737 roedd 37 o ysgolion gyda 2,400 o ddisgyblion; arhosai’r ysgolion dri mis mewn un lle, fel arfer yn y gaeaf pan oedd gwaith fferm yn llac, gan ddysgu’r Beibl Cymraeg a Chatecism yr Eglwys, gydag ysgolion nos i’r rhai na allent ddod yn y dydd; hyfforddwyd yr athrawon gan Griffith Jones yn Llanddowror; bu’r mudiad yn llwyddiant mawr o’r dechrau, a chofnododd yr adroddiad Welch Piety am 1761, blwyddyn ei farw, 3,495 o ysgolion gyda dros 158,000 o ddisgyblion mewn pum mlynedd ar hugain.
Yn 1731 dechreuodd ei ysgolion cylchynol. Arhosai pob un am tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen, gan ddysgu yn Gymraeg, ‘iaith y bobl’, ac erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt. Cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd 1779.FfynonellauGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror.Llanddowror ↗Wikipedia (Saesneg)Llanddowror, pentref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin tua 2 filltir o Sanclêr, bach, hanesyddol a heb ei ddifetha fawr; enwog fel cartref ei reithor, Griffith Jones, yr addysgwr o’r 18fed ganrif, a drefnodd, ag arian Bridget Bevan, ysgolion cylchynol i ledaenu’r gallu i ddarllen; mae’r gymuned yn ffinio â Bae Caerfyrddin i’r de ac yn cynnwys pentref Llanmilo a New Mill; mae’r A477 bellach yn osgoi’r pentref, a’r ffordd newydd ar agor ers 16 Ebrill 2014.
Bu farw Griffith Jones yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror. Mae’r pentref tua dwy filltir o Sanclêr, ac ers 2014 mae’r briffordd yn ei osgoi.FfynonellauGriffith Jones (priest) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1683 neu 1684 ym Mhenboyr, Sir Gaerfyrddin; rheithor Llanddowror o 1716; yn 1731 dechreuodd yr ysgolion cylchynol, pob un yn aros tua thri mis mewn un lle cyn symud ymlaen; roedd yr addysg yn Gymraeg, iaith y bobl; erbyn ei farw yn 1761 roedd dros 200,000 o bobl wedi dysgu darllen ynddynt; cariodd Bridget Bevan yr ysgolion ymlaen hyd ei marw yn 1779; trwy ei bregethu y troes Daniel Rowland; bu farw yn Nhalacharn ar 8 Ebrill 1761 ac mae’n gorwedd yn Llanddowror.Llanddowror ↗Wikipedia (Saesneg)Llanddowror, pentref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin tua 2 filltir o Sanclêr, bach, hanesyddol a heb ei ddifetha fawr; enwog fel cartref ei reithor, Griffith Jones, yr addysgwr o’r 18fed ganrif, a drefnodd, ag arian Bridget Bevan, ysgolion cylchynol i ledaenu’r gallu i ddarllen; mae’r gymuned yn ffinio â Bae Caerfyrddin i’r de ac yn cynnwys pentref Llanmilo a New Mill; mae’r A477 bellach yn osgoi’r pentref, a’r ffordd newydd ar agor ers 16 Ebrill 2014.
Dysgodd ei ysgolion cylchynol gyfran helaeth o bobl Cymru i ddarllen, a hynny yn Gymraeg.
Griffith JonesFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf