

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys
Powys
Llanandras · Presteigne
Hen dref sirol Sir Faesyfed.
Llun: Y Stryd Fawr, Llanandras · Richard Webb, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanandras: llan Andras
Llanandras
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- andras Andras Sant
Presteigne
- Presteigne Saesneg; Llanandras yn Gymraeg
Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’, oedd tref sirol Sir Faesyfed, lle deuai’r barnwyr i gynnal y brawdlys.FfynhonnellPresteigne ↗Wikipedia (Saesneg)Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’; wedi’r Deddfau Uno daeth, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan weinyddol a barnwrol Sir Faesyfed, a chynhaliodd y brawdlys hyd ei ddiddymu yn 1971; daeth Neuadd y Sir, gyda charchar y sir, yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan Robert Hardy yn 1997; mae rhannau o eglwys Sant Andras yn Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif; enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas gerllaw yn 1402.
| Enw Cymraeg | LlanandrasFfynhonnellPresteigne ↗Wikipedia (Saesneg)Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’; wedi’r Deddfau Uno daeth, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan weinyddol a barnwrol Sir Faesyfed, a chynhaliodd y brawdlys hyd ei ddiddymu yn 1971; daeth Neuadd y Sir, gyda charchar y sir, yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan Robert Hardy yn 1997; mae rhannau o eglwys Sant Andras yn Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif; enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas gerllaw yn 1402. |
|---|---|
| Cynnal y brawdlys | hyd 1971FfynhonnellPresteigne ↗Wikipedia (Saesneg)Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’; wedi’r Deddfau Uno daeth, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan weinyddol a barnwrol Sir Faesyfed, a chynhaliodd y brawdlys hyd ei ddiddymu yn 1971; daeth Neuadd y Sir, gyda charchar y sir, yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan Robert Hardy yn 1997; mae rhannau o eglwys Sant Andras yn Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif; enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas gerllaw yn 1402. |
| Brwydr Bryn Glas | 1402, gerllawFfynonellauPresteigne ↗Wikipedia (Saesneg)Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’; wedi’r Deddfau Uno daeth, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan weinyddol a barnwrol Sir Faesyfed, a chynhaliodd y brawdlys hyd ei ddiddymu yn 1971; daeth Neuadd y Sir, gyda charchar y sir, yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan Robert Hardy yn 1997; mae rhannau o eglwys Sant Andras yn Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif; enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas gerllaw yn 1402.Battle of Bryn Glas ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ar 22 Mehefin 1402, Gŵyl Alban, ger Trefyclo a Llanandras; Owain yn erbyn Edmund Mortimer a gwŷr swydd Henffordd, tua 1,500 o Gymry yn erbyn 2,000; un o fuddugoliaethau mwyaf y Cymry dros fyddin Seisnig mewn maes agored; roedd saethwyr Owain ar y llethr yn saethu ymhellach na’r Saeson, trawodd llu cudd yr ystlys a’r cefn, a throdd saethwyr Cymreig yn rhengoedd Mortimer ei hun a saethu at eu hochr eu hunain; daliwyd Mortimer; saif eglwys y Santes Fair, Pyllalai, ar Fryn Glas, ac mae clwstwr o goed Wellingtonia’n nodi lle dywedir bod y meirw’n gorwedd; ni thalai Harri IV bridwerth am Mortimer, ac ymunodd ag Owain a phriodi ei ferch Catrin. |
Sant Andras
Mae rhannau o eglwys Sant Andras yn mynd yn ôl i’r oes Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif.FfynhonnellPresteigne ↗Wikipedia (Saesneg)Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’; wedi’r Deddfau Uno daeth, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan weinyddol a barnwrol Sir Faesyfed, a chynhaliodd y brawdlys hyd ei ddiddymu yn 1971; daeth Neuadd y Sir, gyda charchar y sir, yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan Robert Hardy yn 1997; mae rhannau o eglwys Sant Andras yn Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif; enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas gerllaw yn 1402.
Bryn Glas
Yn 1402, yn agos at y dref, enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas, a ymladdwyd ar Ddydd Sant Alban ger Tref-y-Clawdd a Llanandras.FfynonellauPresteigne ↗Wikipedia (Saesneg)Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’; wedi’r Deddfau Uno daeth, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan weinyddol a barnwrol Sir Faesyfed, a chynhaliodd y brawdlys hyd ei ddiddymu yn 1971; daeth Neuadd y Sir, gyda charchar y sir, yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan Robert Hardy yn 1997; mae rhannau o eglwys Sant Andras yn Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif; enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas gerllaw yn 1402.Battle of Bryn Glas ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ar 22 Mehefin 1402, Gŵyl Alban, ger Trefyclo a Llanandras; Owain yn erbyn Edmund Mortimer a gwŷr swydd Henffordd, tua 1,500 o Gymry yn erbyn 2,000; un o fuddugoliaethau mwyaf y Cymry dros fyddin Seisnig mewn maes agored; roedd saethwyr Owain ar y llethr yn saethu ymhellach na’r Saeson, trawodd llu cudd yr ystlys a’r cefn, a throdd saethwyr Cymreig yn rhengoedd Mortimer ei hun a saethu at eu hochr eu hunain; daliwyd Mortimer; saif eglwys y Santes Fair, Pyllalai, ar Fryn Glas, ac mae clwstwr o goed Wellingtonia’n nodi lle dywedir bod y meirw’n gorwedd; ni thalai Harri IV bridwerth am Mortimer, ac ymunodd ag Owain a phriodi ei ferch Catrin.
Y dref sirol
Wedi’r Deddfau Uno daeth Llanandras, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan llywodraeth a chyfiawnder Sir Faesyfed, ac eisteddodd y brawdlys yma hyd ei ddiddymu yn 1971.FfynhonnellPresteigne ↗Wikipedia (Saesneg)Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’; wedi’r Deddfau Uno daeth, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan weinyddol a barnwrol Sir Faesyfed, a chynhaliodd y brawdlys hyd ei ddiddymu yn 1971; daeth Neuadd y Sir, gyda charchar y sir, yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan Robert Hardy yn 1997; mae rhannau o eglwys Sant Andras yn Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif; enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas gerllaw yn 1402.
Llety’r Barnwr
Mae Neuadd y Sir, a ddaliai garchar y sir, bellach yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan yr actor Robert Hardy yn 1997.FfynhonnellPresteigne ↗Wikipedia (Saesneg)Llanandras, ‘eglwys Sant Andras’; wedi’r Deddfau Uno daeth, ar y dechrau gyda Maesyfed Newydd, yn ganolfan weinyddol a barnwrol Sir Faesyfed, a chynhaliodd y brawdlys hyd ei ddiddymu yn 1971; daeth Neuadd y Sir, gyda charchar y sir, yn amgueddfa Llety’r Barnwr, a ailagorwyd gan Robert Hardy yn 1997; mae rhannau o eglwys Sant Andras yn Eingl-Sacsonaidd, ac mae’n cadw tapestri Fflemaidd o’r 16eg ganrif; enillodd lluoedd Owain Glyndŵr frwydr Bryn Glas gerllaw yn 1402.
Lleoedd hanesyddol gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

