Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys

Powys

Llanfair-ym-Muallt · Builth Wells

Lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd gerllaw yng Nghilmeri ym mis Rhagfyr 1282. Cynhelir Sioe Frenhinol Cymru yma bob Gorffennaf.

Llun: Y bont dros afon Gwy yn Llanfair-ym-Muallt · Ian Medcalf, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
PowysYn Gymraeg: Llanfair-ym-Muallt52.149° N, 3.405° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llanfair-ym-Muallt: llan Fair yn Muallt (‘porfa wartheg’)

Llanfair-ym-Muallt

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • fair y Santes Fairo Mair (treiglad meddal: m → f)
  • ym ynffurf ar yn
  • Muallt Buellt, ‘porfa gwartheg’ (hen gantref)o Buallt (treiglad trwynol: b → m)

Builth Wells

  • Builth ffurf Saesneg ar Buallt (Buellt), ‘porfa gwartheg’; Llanfair-ym-Muallt yw’r dref
  • Wells Saesneg: y ffynhonnau: cymerodd trefi sba canolbarth Cymru’r gair yn yr 1800au, pan ddeuai ymwelwyr i yfed y dŵr

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Llanfair-ym-Muallt ar y Gwy yn hen wlad Buellt, a dwy filltir a hanner i’r gorllewin, yng Nghilmeri, y syrthiodd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog brodorol olaf Cymru, yn 1282.

Llywelyn yn syrthio yng Nghilmeri11 Rhagfyr 1282
Pont y Gwy1775
Y Sioe Frenhinol yn Llanelwedder 1963

Buellt

Ystyr yr enw Cymraeg, Llanfair-ym-Muallt, yw ‘y Santes Fair yn nolydd yr ychen’, a daw’r Saesneg Builth o’r Hen Gymraeg Buellt neu Buallt.

Cilmeri

Ger Cilmeri y syrthiodd Llywelyn ar 11 Rhagfyr 1282. Nodwyd y fan gyntaf yn 1902, ac yn 1956 codwyd yno faen mawr o wenithfaen o Drefor yn ei Sir Gaernarfon ei hun: ‘Ger y fan hon y lladdwyd Llywelyn ein Llyw Olaf’. Mae murlun mawr o Lywelyn yn edrych dros ganol y dref.

Castell a phont

Cododd Philip de Braose fwnt a beili uwchben rhyd ar y Gwy yn yr 11eg ganrif, ac yn ddiweddarach cododd Edward I gastell carreg llawer mwy ar yr un fan. Mae’r bont chwe bwa o 1775 yn nodi hen ffin Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed.

Sba a sioe

Gwnaeth Ffynhonnau Glanne a’r Parc Lanfair-ym-Muallt yn sba Fictoraidd. Er 1963 mae’r Sioe Frenhinol wedi cael ei chartref dros yr afon yn Llanelwedd.

CilmeriLlywelyn ap Gruffudd

Ar fap y trefi →

Pobl Llanfair-ym-Muallt

c. 1223–1282

Llywelyn ap Gruffudd

Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)

Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.

Llywelyn ap Gruffudd

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf