Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Bro Morgannwg

Bro Morgannwg

Sain Dunwyd · St Donat’s

Daeth Castell Sain Dunwyd, cartref teulu Stradling am bedwar can mlynedd, yn Goleg Iwerydd yn 1962, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd.

Llun: Pentref Sain Dunwyd · Peter Wasp, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Bro MorgannwgYn Gymraeg: Sain Dunwyd51.402° N, 3.533° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Sain Dunwyd: eglwys Dunwyd

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Yn Sain Dunwyd, ar arfordir Bro Morgannwg, mae Castell Sain Dunwyd, a eilw Cadw yn gastell canoloesol eithriadol o wych.

Yn eiddo i’r Stradlingiaidtua 400 mlynedd
Agor Coleg Iwerydd1962
Y castellGradd I

Y Stradlingiaid

Helaethodd Syr Peter de Stradling y castell tua 1300, a daliodd ei deulu ef am tua 400 mlynedd, gan wasanaethu Morgannwg fel ynadon, aelodau seneddol a siryfion.

Llyfrgell Gymreig

Casglodd Syr Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd, a thalodd am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys a ysgrifennwyd yn Lladin ac a gyhoeddwyd yn 1592.

Y gerddi teras

Mae gerddi teras a ddechreuwyd yn oes y Tuduriaid yn camu i lawr tua’r môr, ac mae Cadw’n eu cyfrif o ddiddordeb eithriadol fel gardd o’r 1500au sydd wedi goroesi; maent ar y gofrestr ar Radd I.

Coleg Iwerydd

Agorodd Coleg Iwerydd yn y castell yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, a heddiw mae ganddo tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd. Yma dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg, ac achubodd bad achub y coleg 98 o fywydau rhwng 1963 a 2013.

Ar fap y trefi →

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf