

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys
Powys
Ystradgynlais
Tref y maes glo carreg ar ben cwm Tawe. Bu’r arlunydd Josef Herman yn byw ac yn gweithio ymhlith ei glowyr o 1944 ymlaen.
Llun: Canol Ystradgynlais · Aberdare Blog, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Ystradgynlais: ystrad Cynlais
Ystradgynlais
- Ystrad llawr dyffryn
- gynlais Cynlais, enw dyno Cynlais (treiglad meddal: c → g)
Mae Ystradgynlais, ‘ystrad y Cynlais’, yn dref Gymraeg o haearn a glo, ac am un mlynedd ar ddeg yn gartref i’r arlunydd Josef Herman.FfynhonnellYstradgynlais ↗Wikipedia (Saesneg)Ystradgynlais, ‘ystrad afon Cynlais’, a gofnodwyd gyntaf yn 1372; daw’r cofnod cyntaf o weithio haearn o weithred o 1729 yn Ynyscedwyn, ac erbyn 1750 roedd un o saith ffwrnais de Cymru yno; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780; bu’r arlunydd Pwylaidd Josef Herman yn byw yn y dref am un mlynedd ar ddeg o 1944, a’r llysenw ‘Joe Bach’ arno; ymddeolodd Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw; mae cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg yn y dref, a chynhaliodd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1954; roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe (1866–1934) o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint 2002–2012, yn y dref.
| Cofnod cyntaf | 1372FfynhonnellYstradgynlais ↗Wikipedia (Saesneg)Ystradgynlais, ‘ystrad afon Cynlais’, a gofnodwyd gyntaf yn 1372; daw’r cofnod cyntaf o weithio haearn o weithred o 1729 yn Ynyscedwyn, ac erbyn 1750 roedd un o saith ffwrnais de Cymru yno; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780; bu’r arlunydd Pwylaidd Josef Herman yn byw yn y dref am un mlynedd ar ddeg o 1944, a’r llysenw ‘Joe Bach’ arno; ymddeolodd Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw; mae cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg yn y dref, a chynhaliodd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1954; roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe (1866–1934) o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint 2002–2012, yn y dref. |
|---|---|
| Haearn Ynyscedwyn | cofnodwyd 1729FfynhonnellYstradgynlais ↗Wikipedia (Saesneg)Ystradgynlais, ‘ystrad afon Cynlais’, a gofnodwyd gyntaf yn 1372; daw’r cofnod cyntaf o weithio haearn o weithred o 1729 yn Ynyscedwyn, ac erbyn 1750 roedd un o saith ffwrnais de Cymru yno; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780; bu’r arlunydd Pwylaidd Josef Herman yn byw yn y dref am un mlynedd ar ddeg o 1944, a’r llysenw ‘Joe Bach’ arno; ymddeolodd Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw; mae cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg yn y dref, a chynhaliodd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1954; roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe (1866–1934) o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint 2002–2012, yn y dref. |
| Eisteddfod Genedlaethol | 1954FfynhonnellYstradgynlais ↗Wikipedia (Saesneg)Ystradgynlais, ‘ystrad afon Cynlais’, a gofnodwyd gyntaf yn 1372; daw’r cofnod cyntaf o weithio haearn o weithred o 1729 yn Ynyscedwyn, ac erbyn 1750 roedd un o saith ffwrnais de Cymru yno; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780; bu’r arlunydd Pwylaidd Josef Herman yn byw yn y dref am un mlynedd ar ddeg o 1944, a’r llysenw ‘Joe Bach’ arno; ymddeolodd Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw; mae cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg yn y dref, a chynhaliodd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1954; roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe (1866–1934) o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint 2002–2012, yn y dref. |
Haearn a glo
Gweithred o 1729 yn Ynyscedwyn yw’r cofnod cyntaf o weithio haearn, ac erbyn 1750 safai un o saith ffwrnais de Cymru yno. Daw’r cofnod cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780.FfynhonnellYstradgynlais ↗Wikipedia (Saesneg)Ystradgynlais, ‘ystrad afon Cynlais’, a gofnodwyd gyntaf yn 1372; daw’r cofnod cyntaf o weithio haearn o weithred o 1729 yn Ynyscedwyn, ac erbyn 1750 roedd un o saith ffwrnais de Cymru yno; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780; bu’r arlunydd Pwylaidd Josef Herman yn byw yn y dref am un mlynedd ar ddeg o 1944, a’r llysenw ‘Joe Bach’ arno; ymddeolodd Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw; mae cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg yn y dref, a chynhaliodd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1954; roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe (1866–1934) o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint 2002–2012, yn y dref.
Joe Bach
Daeth yr arlunydd Pwylaidd Josef Herman i’r dref yn 1944 a byw yma am un mlynedd ar ddeg. Joe Bach oedd enw pobl y dref arno.FfynhonnellYstradgynlais ↗Wikipedia (Saesneg)Ystradgynlais, ‘ystrad afon Cynlais’, a gofnodwyd gyntaf yn 1372; daw’r cofnod cyntaf o weithio haearn o weithred o 1729 yn Ynyscedwyn, ac erbyn 1750 roedd un o saith ffwrnais de Cymru yno; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780; bu’r arlunydd Pwylaidd Josef Herman yn byw yn y dref am un mlynedd ar ddeg o 1944, a’r llysenw ‘Joe Bach’ arno; ymddeolodd Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw; mae cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg yn y dref, a chynhaliodd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1954; roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe (1866–1934) o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint 2002–2012, yn y dref.
Patti a Chraig-y-Nos
Ymddeolodd y gantores opera Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw.FfynhonnellYstradgynlais ↗Wikipedia (Saesneg)Ystradgynlais, ‘ystrad afon Cynlais’, a gofnodwyd gyntaf yn 1372; daw’r cofnod cyntaf o weithio haearn o weithred o 1729 yn Ynyscedwyn, ac erbyn 1750 roedd un o saith ffwrnais de Cymru yno; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780; bu’r arlunydd Pwylaidd Josef Herman yn byw yn y dref am un mlynedd ar ddeg o 1944, a’r llysenw ‘Joe Bach’ arno; ymddeolodd Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw; mae cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg yn y dref, a chynhaliodd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1954; roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe (1866–1934) o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint 2002–2012, yn y dref.
Pobl
Roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint o 2002 hyd 2012, yma. Daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i’r dref yn 1954.FfynhonnellYstradgynlais ↗Wikipedia (Saesneg)Ystradgynlais, ‘ystrad afon Cynlais’, a gofnodwyd gyntaf yn 1372; daw’r cofnod cyntaf o weithio haearn o weithred o 1729 yn Ynyscedwyn, ac erbyn 1750 roedd un o saith ffwrnais de Cymru yno; daw’r cofnod ysgrifenedig cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780; bu’r arlunydd Pwylaidd Josef Herman yn byw yn y dref am un mlynedd ar ddeg o 1944, a’r llysenw ‘Joe Bach’ arno; ymddeolodd Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw; mae cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg yn y dref, a chynhaliodd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1954; roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe (1866–1934) o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint 2002–2012, yn y dref.
Lleoedd hanesyddol gerllaw
Cestyll gerllaw
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

