Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys

Powys

Ystradgynlais

Tref y maes glo carreg ar ben cwm Tawe. Bu’r arlunydd Josef Herman yn byw ac yn gweithio ymhlith ei glowyr o 1944 ymlaen.

Llun: Canol Ystradgynlais · Aberdare Blog, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Powys51.781° N, 3.750° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Ystradgynlais: ystrad Cynlais

Ystradgynlais

  • Ystrad llawr dyffryn
  • gynlais Cynlais, enw dyno Cynlais (treiglad meddal: c → g)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Ystradgynlais, ‘ystrad y Cynlais’, yn dref Gymraeg o haearn a glo, ac am un mlynedd ar ddeg yn gartref i’r arlunydd Josef Herman.

Cofnod cyntaf1372
Haearn Ynyscedwyncofnodwyd 1729
Eisteddfod Genedlaethol1954

Haearn a glo

Gweithred o 1729 yn Ynyscedwyn yw’r cofnod cyntaf o weithio haearn, ac erbyn 1750 safai un o saith ffwrnais de Cymru yno. Daw’r cofnod cyntaf o gloddio glo o Waunclawdd yn 1780.

Joe Bach

Daeth yr arlunydd Pwylaidd Josef Herman i’r dref yn 1944 a byw yma am un mlynedd ar ddeg. Joe Bach oedd enw pobl y dref arno.

Patti a Chraig-y-Nos

Ymddeolodd y gantores opera Adelina Patti i Gastell Craig-y-Nos gerllaw.

Pobl

Roedd y cyfansoddwr Daniel Protheroe o Ystradgynlais, a magwyd Rowan Williams, Archesgob Caergaint o 2002 hyd 2012, yma. Daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i’r dref yn 1954.

Diwydiant a gwaith

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf