Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin

Sir Gaerfyrddin

Rhydaman · Ammanford

Tref lofaol y maes glo carreg, a chanolfan bywyd capel a gwleidyddol Cymraeg.

Llun: Stryd y Cei, Rhydaman · Nigel Davies, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir GaerfyrddinYn Gymraeg: Rhydaman51.793° N, 3.988° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Rhydaman: rhyd ar afon Aman

Rhydaman

  • Rhyd rhyd
  • aman afon Aman

Ammanford

  • Amman afon Amanffurf ar Aman
  • ford Saesneg: rhyd

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tyfodd Rhydaman, ‘rhyd ar afon Aman’, yn yr 1800au o dafarn ar groesffordd yn dref glo carreg, tunplat a chapeli.

Dewis yr enw AmmanfordTachwedd 1880
Eisteddfod Genedlaethol1922 a 1970
Jim Griffiths, AS1936–1970

Cross Inn

Cross Inn oedd enw cyntaf y lle, ar ôl tafarn lle cyfarfyddai sawl ffordd. Ym mis Tachwedd 1880 penderfynodd y bobl ei galw’n Ammanford, ac ailenwodd y rheilffordd yr orsaf ym mis Mehefin 1883.

Glo a thunplat

Tyfodd y pentref o amgylch Cross Inn yn yr 1800au gyda masnach tunplat a glo carreg dyffryn Aman.

Capeli ac eisteddfodau

Ymhlith ei phrif gapeli mae Ebeneser y Bedyddwyr, Gellimanwydd yr Annibynwyr a Bethany’r Presbyteriaid, a daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i’r dref yn 1922 ac eto yn 1970.

Jim Griffiths

Gadawodd Jim Griffiths, a aned yn 1890 ym mhentref Cymraeg y Betws gerllaw, yr ysgol yn 13 oed am lofa Rhif 1 Rhydaman. Bu’n AS y dref o 1936 hyd 1970, creodd y drefn fudd-daliadau gwladol fodern wedi 1945, ac yn 1964 daeth yn Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru.

Diwydiant a gwaith

Ar fap y trefi →

Pobl Rhydaman

1890–1975

Jim Griffiths

Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru (wedi’i gofnodi)

Glöwr o’r Betws ger Rhydaman a ddaeth yn weinidog Llafur ac a adeiladodd y wladwriaeth les.

Jim Griffiths

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf