Hanes Cymru / Cymru Heddiw

Cymru Heddiw

Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

Amgueddfa diwydiant a dyfeisgarwch Cymru, ar hen ddociau Abertawe, a agorwyd yn 2005: adeilad o lechi a gwydr ynghlwm wrth hen warws y dociau, am ddim i ymweld â hi.

Llun: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau ar hen ddociau Abertawe · Jaggery, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

2005 51.617° N, 3.939° W Agor mewn map ↗ Ar fap y wefan hon →
Amgueddfa Genedlaethol y Glannau ar hen ddociau Abertawe
Amgueddfa Genedlaethol y Glannau ar hen ddociau Abertawe · Llun: Wikimedia Commons · Jaggery, CC BY-SA 2.0

Saif Amgueddfa Genedlaethol y Glannau ar hen ddociau Abertawe, wrth geg afon Tawe, yr afon a wnaeth y dref yn brifddinas gopr y byd. Mae’n adrodd hanes diwydiant a dyfeisgarwch yng Nghymru, ac mae am ddim i ymweld â hi.

AgorwydHydref 2005
Rhan oAmgueddfa Cymru
Cost£33.5 miliwn, £11 miliwn ohono gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri
CyfeiriadHeol Ystumllwynarth, y Cwarter Morol, Abertawe SA1 3RD

Copperopolis ar y trothwy

Mae’r amgueddfa’n edrych allan ar y dyfroedd a gariai fasnach y copr gynt. Codwyd y ffwrnais gopr gyntaf yn y cwm yng Nglandŵr yn 1717, ac erbyn 1800 roedd naw gwaith toddi copr wrthi ar hyd y Tawe, fel y daeth Abertawe’n adnabyddus fel Copperopolis.

Erbyn 1860 roedd Cwm Tawe Isaf yn toddi dwy ran o dair o’r holl fwyn copr a ddeuai i Brydain. Hwyliai barciau copr Abertawe allan yn llawn glo Cymreig, o gwmpas yr Horn i Chile, a dod adref â mwyn i’r ffwrneisi; daeth yr olaf ohonynt i mewn o Chile yn 1902.

Warws a neuadd wydr

Dau adeilad mewn un yw’r adeilad. Mae neuadd newydd o lechi a gwydr ynghlwm wrth hen warws doc, rhestredig Gradd II, a fu unwaith yn Amgueddfa Ddiwydiannol a Morol Abertawe.

Cynlluniwyd yr adeilad gan y penseiri Wilkinson Eyre, a ddewiswyd mewn cystadleuaeth a drefnwyd gan Sefydliad Brenhinol Penseiri Prydain, a’i orielau gan Land Design Studio. Costiodd £33.5 miliwn, ag arian gan Awdurdod Datblygu Cymru ac £11 miliwn gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, ac fe’i hagorwyd ym mis Hydref 2005.

Beth a welwch chi

Mae’r orielau’n adrodd sut y cymerodd Cymru ran yn y Chwyldro Diwydiannol a sut y daliodd ei phobl ati i ddyfeisio, â pheiriannau a gwrthrychau go iawn y gorffennol wrth ochr sgriniau cyffwrdd a ffilmiau. Roedd ymhlith yr amgueddfeydd cyntaf ym Mhrydain i roi lleisiau mewn sawl iaith i’w harddangosfeydd ac Iaith Arwyddion Prydain ar ei holl sgriniau rhyngweithiol.

Ymhlith ei thrysorau mae copi gweithredol maint llawn o locomotif Pen-y-darren Richard Trevithick, a wnaeth ar 21 Chwefror 1804 y daith gyntaf ar reilffordd gan locomotif stêm, ym Merthyr Tudful. Gwnaed y copi yn 1981, a sawl gwaith y flwyddyn mae’n rhedeg ar ddeugain metr o drac y tu allan i’r amgueddfa.

Mae’r amgueddfa’n galw ei hun bellach yn amgueddfa fyw’r môr yng Nghymru, ac mae ei harddangosfa Tides of Treasure ar agor o fis Mehefin 2026 hyd fis Mehefin 2027.

Ffordd ar lwybr y copr

Mae’r amgueddfa’n rhan o Lwybr Treftadaeth Ddiwydiannol Ewrop, fel pwynt angori, un o’r safleoedd mawr sy’n adrodd hanes diwydiant ar draws Ewrop. Mae Mynydd Parys ym Môn, yr anfonwyd ei fwyn i Abertawe, yn bwynt angori ar yr un llwybr.

Ychydig i fyny’r afon saif gwaith copr yr Hafod-Morfa, lle bu’r Vivianiaid yn toddi copr o 1810 hyd 1924, â’i dai injan ac olion y felin rolio, fel y gall diwrnod yn Abertawe ddilyn y copr o’r dociau i’r ffwrneisi.

Ymweld

Mae’r amgueddfa ar Heol Ystumllwynarth yng Nghwarter Morol Abertawe. Mae mynediad am ddim, ac mae ar agor o 10am hyd 4pm.

Gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (4)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan