

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Abertawe
Abertawe
Mwmbwls · Mumbles
Rhedodd rheilffordd deithwyr gyntaf y byd o Abertawe i’r Mwmbwls o 1807.
Llun: Goleudy’r Mwmbwls mewn storm, hen engrafiad · CC0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Mwmbwls: o’r Ffrangeg mamelles yn ôl pob tebyg, am y ddwy ynys fach
Tyfodd y Mwmbwls ar Fae Abertawe islaw Castell Ystum Llwynarth. Yn 1807 cariodd ei rheilffordd y teithwyr rheilffordd cyntaf yn y byd i dalu am docyn.FfynonellauOystermouth Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Ystum Llwynarth; sefydlodd William de Londres o Ogwr y castell cyntaf yn fuan wedi 1106; yn 1116 adenillodd Cymry Deheubarth Ŵyr a’i losgi, ac yn 1137 mae’n debyg iddo gael ei ddinistrio eto pan adenillodd tywysogion Deheubarth Ŵyr; yn 1215 cipiodd y Cymry dan Lywelyn Fawr Ŵyr; ailgododd arglwyddi de Braose Gŵyr ef mewn carreg yn y 13eg ganrif, a thua diwedd y ganrif daeth yn brif gartref iddynt; ymwelodd Edward I yn fyr ym mis Rhagfyr 1284; gwellodd Alina de Breos y capel ddechrau’r 14eg ganrif, un o’r goreuon yn ne Cymru, a chafwyd olion paentiad o angylion o’r 14eg ganrif yno; rhoddodd Dug Beaufort y castell i Gorfforaeth Abertawe yn 1927; wedi gwaith adnewyddu gwerth £1 miliwn ailagorodd ym mis Gorffennaf 2011 gyda phont wydr i Gapel Alina.Swansea and Mumbles Railway ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd fel Rheilffordd neu Dramffordd Ystumllwynarth dan Ddeddf 1804; cariai nwyddau o 1806; ar 25 Mawrth 1807 rhoddwyd hawl i Benjamin French gludo teithwyr, a hi a gariodd y teithwyr rheilffordd cyntaf yn y byd i dalu am eu taith; fe’i tynnwyd gan geffylau, yna gan stêm o 1877 a thrydan o 1929; tua 5½ milltir o hyd; rheilffordd deithwyr gyntaf y byd; caeodd ar 5 Ionawr 1960.
| Rheilffordd deithwyr gyntaf | 1807FfynhonnellSwansea and Mumbles Railway ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd fel Rheilffordd neu Dramffordd Ystumllwynarth dan Ddeddf 1804; cariai nwyddau o 1806; ar 25 Mawrth 1807 rhoddwyd hawl i Benjamin French gludo teithwyr, a hi a gariodd y teithwyr rheilffordd cyntaf yn y byd i dalu am eu taith; fe’i tynnwyd gan geffylau, yna gan stêm o 1877 a thrydan o 1929; tua 5½ milltir o hyd; rheilffordd deithwyr gyntaf y byd; caeodd ar 5 Ionawr 1960. |
|---|---|
| Pier | 1898FfynhonnellMumbles ↗Wikipedia (Saesneg)Y Mwmbwls; mae rhai’n meddwl i forwyr o Ffrainc ei enwi o les mamelles, ‘y bronnau’, am y ddwy ynys ger y pentir; codwyd y goleudy yn y 1790au a’i droi at ynni’r haul yn 1995; agorodd Rheilffordd Abertawe a’r Mwmbwls i deithwyr ym mis Mawrth 1807, gwasanaeth teithwyr cyhoeddus cyntaf y byd a dynnid gan geffylau, gyda cheffylau hyd 1877, ager hyd 1929 ac yna tramiau trydan, nes iddi gau ym mis Ionawr 1960; agorodd y pier yn 1898 ar ben y lein; mae’r orsaf bad achub wedi gweithio ers 1866. |
| Gorsaf bad achub | ers 1866FfynhonnellMumbles ↗Wikipedia (Saesneg)Y Mwmbwls; mae rhai’n meddwl i forwyr o Ffrainc ei enwi o les mamelles, ‘y bronnau’, am y ddwy ynys ger y pentir; codwyd y goleudy yn y 1790au a’i droi at ynni’r haul yn 1995; agorodd Rheilffordd Abertawe a’r Mwmbwls i deithwyr ym mis Mawrth 1807, gwasanaeth teithwyr cyhoeddus cyntaf y byd a dynnid gan geffylau, gyda cheffylau hyd 1877, ager hyd 1929 ac yna tramiau trydan, nes iddi gau ym mis Ionawr 1960; agorodd y pier yn 1898 ar ben y lein; mae’r orsaf bad achub wedi gweithio ers 1866. |
Ystum Llwynarth
Cododd William de Londres o Ogwr y castell cyntaf yn fuan wedi 1106. Ddeng mlynedd yn ddiweddarach adenillodd Cymry Deheubarth Ŵyr a’i losgi, enillodd tywysogion Deheubarth Ŵyr eto yn 1137, ac yn 1215 cipiodd y Cymry dan Lywelyn Fawr y penrhyn.FfynhonnellOystermouth Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Ystum Llwynarth; sefydlodd William de Londres o Ogwr y castell cyntaf yn fuan wedi 1106; yn 1116 adenillodd Cymry Deheubarth Ŵyr a’i losgi, ac yn 1137 mae’n debyg iddo gael ei ddinistrio eto pan adenillodd tywysogion Deheubarth Ŵyr; yn 1215 cipiodd y Cymry dan Lywelyn Fawr Ŵyr; ailgododd arglwyddi de Braose Gŵyr ef mewn carreg yn y 13eg ganrif, a thua diwedd y ganrif daeth yn brif gartref iddynt; ymwelodd Edward I yn fyr ym mis Rhagfyr 1284; gwellodd Alina de Breos y capel ddechrau’r 14eg ganrif, un o’r goreuon yn ne Cymru, a chafwyd olion paentiad o angylion o’r 14eg ganrif yno; rhoddodd Dug Beaufort y castell i Gorfforaeth Abertawe yn 1927; wedi gwaith adnewyddu gwerth £1 miliwn ailagorodd ym mis Gorffennaf 2011 gyda phont wydr i Gapel Alina.
Cartref arglwyddi Gŵyr
Ailgododd arglwyddi de Braose Gŵyr y castell mewn carreg, ac erbyn diwedd y 1200au hwn oedd eu prif gartref. Arhosodd Edward I yno’n fyr ym mis Rhagfyr 1284. Ddechrau’r 1300au gwnaeth Alina de Breos ei gapel yn un o’r goreuon yn ne Cymru, ac mae olion paentiad o angylion o’i chyfnod hi ar ei furiau.FfynhonnellOystermouth Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Ystum Llwynarth; sefydlodd William de Londres o Ogwr y castell cyntaf yn fuan wedi 1106; yn 1116 adenillodd Cymry Deheubarth Ŵyr a’i losgi, ac yn 1137 mae’n debyg iddo gael ei ddinistrio eto pan adenillodd tywysogion Deheubarth Ŵyr; yn 1215 cipiodd y Cymry dan Lywelyn Fawr Ŵyr; ailgododd arglwyddi de Braose Gŵyr ef mewn carreg yn y 13eg ganrif, a thua diwedd y ganrif daeth yn brif gartref iddynt; ymwelodd Edward I yn fyr ym mis Rhagfyr 1284; gwellodd Alina de Breos y capel ddechrau’r 14eg ganrif, un o’r goreuon yn ne Cymru, a chafwyd olion paentiad o angylion o’r 14eg ganrif yno; rhoddodd Dug Beaufort y castell i Gorfforaeth Abertawe yn 1927; wedi gwaith adnewyddu gwerth £1 miliwn ailagorodd ym mis Gorffennaf 2011 gyda phont wydr i Gapel Alina.
Castell y bobl
Rhoddodd Dug Beaufort y castell i Abertawe yn 1927. Wedi gwaith adfer gwerth £1 miliwn ailagorodd ym mis Gorffennaf 2011, gyda phont wydr sy’n mynd ag ymwelwyr i fyny i Gapel Alina.FfynhonnellOystermouth Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Ystum Llwynarth; sefydlodd William de Londres o Ogwr y castell cyntaf yn fuan wedi 1106; yn 1116 adenillodd Cymry Deheubarth Ŵyr a’i losgi, ac yn 1137 mae’n debyg iddo gael ei ddinistrio eto pan adenillodd tywysogion Deheubarth Ŵyr; yn 1215 cipiodd y Cymry dan Lywelyn Fawr Ŵyr; ailgododd arglwyddi de Braose Gŵyr ef mewn carreg yn y 13eg ganrif, a thua diwedd y ganrif daeth yn brif gartref iddynt; ymwelodd Edward I yn fyr ym mis Rhagfyr 1284; gwellodd Alina de Breos y capel ddechrau’r 14eg ganrif, un o’r goreuon yn ne Cymru, a chafwyd olion paentiad o angylion o’r 14eg ganrif yno; rhoddodd Dug Beaufort y castell i Gorfforaeth Abertawe yn 1927; wedi gwaith adnewyddu gwerth £1 miliwn ailagorodd ym mis Gorffennaf 2011 gyda phont wydr i Gapel Alina.
Trên y Mwmbwls
Codwyd Rheilffordd Ystumllwynarth dan Ddeddf 1804, ac ar 25 Mawrth 1807 cafodd Benjamin French yr hawl i gario teithwyr arni. Tynnid y cerbydau gan geffylau, yna gan ager o 1877 a thrydan o 1929, ar hyd tua phum milltir a hanner o’r bae, nes i’r lein gau yn 1960.FfynonellauSwansea and Mumbles Railway ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd fel Rheilffordd neu Dramffordd Ystumllwynarth dan Ddeddf 1804; cariai nwyddau o 1806; ar 25 Mawrth 1807 rhoddwyd hawl i Benjamin French gludo teithwyr, a hi a gariodd y teithwyr rheilffordd cyntaf yn y byd i dalu am eu taith; fe’i tynnwyd gan geffylau, yna gan stêm o 1877 a thrydan o 1929; tua 5½ milltir o hyd; rheilffordd deithwyr gyntaf y byd; caeodd ar 5 Ionawr 1960.Swansea, Oystermouth and Mumbles Railway ↗Trafnidiaeth Cymru, Rheilffordd 200Ym mis Mawrth 1807 y cafwyd y daith reilffordd gyntaf erioed i deithwyr oedd yn talu, a cheffylau’n tynnu’r cerbydau.
Goleudy a phier
Codwyd y goleudy ar yr ynysoedd ger y pentir yn y 1790au. Agorodd y pier yn 1898 ar ben y rheilffordd, ac mae’r bad achub wedi mynd allan o’r Mwmbwls ers 1866. Mae rhai’n meddwl bod yr enw’n dod gan forwyr o Ffrainc, a welodd y ddwy ynys a’u galw’n les mamelles.FfynhonnellMumbles ↗Wikipedia (Saesneg)Y Mwmbwls; mae rhai’n meddwl i forwyr o Ffrainc ei enwi o les mamelles, ‘y bronnau’, am y ddwy ynys ger y pentir; codwyd y goleudy yn y 1790au a’i droi at ynni’r haul yn 1995; agorodd Rheilffordd Abertawe a’r Mwmbwls i deithwyr ym mis Mawrth 1807, gwasanaeth teithwyr cyhoeddus cyntaf y byd a dynnid gan geffylau, gyda cheffylau hyd 1877, ager hyd 1929 ac yna tramiau trydan, nes iddi gau ym mis Ionawr 1960; agorodd y pier yn 1898 ar ben y lein; mae’r orsaf bad achub wedi gweithio ers 1866.
Ar y llinell amser
Rheilffordd y Mwmbwls
Mae rheilffordd Abertawe a’r Mwmbwls yn cludo teithwyr sy’n talu, y gwasanaeth rheilffordd i deithwyr cyntaf yn y byd.
Rheilffordd y Mwmbwls
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf




