Hanes Cymru / Llwybrau

Llwybr

Cymru Arthur

Llun: Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd · Unknown weaver, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Arweiniodd Arthur y Brythoniaid i’w buddugoliaeth fwyaf, ym Maddon, a dal y Saeson draw am genhedlaeth. Cymru a’i cofiodd gyntaf, ganrifoedd cyn rhamantau Ffrainc a Lloegr.

Dilynwch ei hanes drwy’r bobl a’r lleoedd y mae Cymru’n eu cofio, o’i dad Uthr i’r ogof lle mae’n cysgu.

Y deuddeg brwydr

Mae’r Historia Brittonum yn galw Arthur yn dux bellorum, arweinydd y Brythoniaid mewn brwydr, ac yn enwi ei ddeuddeg brwydr: yn aber y Glein; pedair ar y Dubglas yn Linnuis; ar y Bassas; yng nghoed Celidon; yng nghaer Guinnion; yn Ninas y Lleng; ar y Tribruit; ar Fynydd Agned; ac ar Fynydd Baddon, lle cwympodd 960 o wŷr mewn un rhuthr. Mae’r un llyfr yn rhestru rhyfeddodau Prydain, yn eu plith ôl pawen Cabal, ci Arthur.

Yn ôl traddodiad Cymru, Arthur oedd Athrwys ap Meurig, brenin Gwent a Glywysing, a’i fam Onbrawst yn ferch i dŷ brenhinol Ergyng.

Arosfannau ar y llwybr

  1. Arthur, Brenin y Brythoniaid

    Y brenin yn siarteri Llandaf, y deuddeg buddugoliaeth a ddaeth i ben ym Maddon, y frwydr olaf yng Nghamlan, a’r ogof yn Eryri lle mae’n cysgu yn ôl traddodiad Cymru.

    Arthur, Brenin y Brythoniaid
  2. Arthur

    Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.

    Arthur
  3. Uthr Bendragon

    Tad Arthur ym Mrut Cymraeg a’r hen gerddi. Yn ôl traddodiad Cymru, teitl oedd Uthr Bendragon, ‘y brif ddraig ryfeddol’, ac mae rhai’n credu mai’r Brenin Meurig ap Tewdrig a’i daliai.

    Uthr Bendragon
  4. Emrys Wledig

    Yr arweinydd a ganmolwyd gan Gildas am uno’r Brythoniaid, Ambrosius Aurelianus. Mae traddodiad Cymru’n ei gofio fel Emrys Wledig, brenin y Brythoniaid, a roddodd ei enw i Ddinas Emrys yn Eryri. Ym Mrut Cymraeg mae’n ewythr i Arthur.

    Emrys Wledig
  5. Myrddin

    Bardd-broffwyd traddodiad Cymru, y mae ei gerddi yn Llyfr Du Caerfyrddin. Yn ôl traddodiad Cymru mae Caerfyrddin yn dwyn ei enw, a gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn gynghorwr i Arthur, Merlin.

    Myrddin
  6. Y fuddugoliaeth ym Maddon (cronicl cynnar:Gildas, y 6ed ganrif; Annales Cambriae, y 10fed ganrif)

    Mae’r Brythoniaid yn ennill buddugoliaeth fawr dros y Sacsoniaid ym Mynydd Baddon, sy’n dod â chenhedlaeth o heddwch. Yn ôl traddodiad Cymru, Arthur a’u harweiniodd.

    Y fuddugoliaeth ym Maddon
  7. Gwenhwyfar

    Brenhines Arthur, a enwir yn Culhwch ac Olwen yn bennaf rhiain Ynys Prydain. Mae’r Trioedd yn sôn amdani, mae’r rhamantau’n ei choroni yng Nghaerllion, ac mae traddodiad Cymru’n cofio ei chartref ar y ffin yng Nghnwclas.

    Gwenhwyfar
  8. Culhwch ac Olwen, a hela’r Twrch Trwyth

    I ennill merch y cawr rhaid i dywysog ifanc gyflawni deugain o bethau amhosibl, a’r olaf yn helfa ar draws de Cymru gyfan.

    Culhwch ac Olwen, a hela’r Twrch Trwyth
  9. Camlan (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif)

    Mae Annales Cambriae yn cofnodi ‘gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd’. Yn ôl traddodiad Cymru mae Arthur yn cysgu nes y bydd ar Gymru ei angen.

    Camlan
  10. Y Brenin Arthur, y brenin sy’n cysgu

    Brenin Gwent a Glywysing, a’r straeon y mae Cymru’n eu hadrodd amdano: carreg o’i esgid, ôl pawen ei gi, a’r ogof lle mae’n cysgu.

    Y Brenin Arthur, y brenin sy’n cysgu

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf