Meilyr Brydydd
Cyntaf Beirdd y Tywysogion (wedi’i gofnodi)Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr Brydydd
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
fl. 13th century
Rhiwallon, meddyg Rhys Gryg, a’i feibion, y cofnodwyd eu meddyginiaethau yn Gymraeg yn yr Oesoedd Canol. Yn ôl traddodiad Cymru eu mam oedd Morwyn Llyn y Fan Fach.
Llun: Tŵr crwn Castell Dolbadarn dan fynyddoedd Bwlch Llanberis · Tilman2007, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Llinach o iachawyr a fu’n byw ym mhlwyf Myddfai, dan y Mynydd Du yn Sir Gaerfyrddin, am ryw bum can mlynedd oedd Meddygon Myddfai. Roedd y cyntaf ohonynt, Rhiwallon, a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion yn feddygon i Rys Gryg, arglwydd Deheubarth, yn y drydedd ganrif ar ddeg, ac aeth eu medr yn ddihareb yng Nghymru’r Oesoedd Canol. Mae eu meddyginiaethau, a ysgrifennwyd yn Gymraeg, ymhlith trysorau Llyfr Coch Hergest.FfynonellauMeddygon Myddfai ↗Wicipedia CymraegLlinach o feddygon llysieuol yn byw ym Myddfai yn Sir Gaerfyrddin; ceir y cofnod cyntaf amdanynt yn y 13g, pan oedd Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion yn feddygon i Rys Gryg, tywysog Deheubarth, a rhoesant driniaeth iddo pan glwyfwyd ef mewn brwydr ger Caerfyrddin yn 1234; parhaodd y llinach hyd 1739, pan fu farw’r olaf ohonynt, John Jones; cedwir eu cyfarwyddiadau ar gyfer meddyginiaethau llysieuol yn Llyfr Coch Hergest, o ran olaf y 14g, a llawysgrifau Cymreig diweddarach; cysylltir dechreuadau’r llinach â chwedl Llyn y Fan Fach, lle cytunodd mab gweddw o Flaen Sawdde i briodi merch brydferth a godai o’r llyn ar yr amod na fyddai’n ei tharo dair gwaith; buont yn hapus am flynyddoedd yn Esgair Llaethdy ger Myddfai gan fagu teulu, ac roedd gan y ferch wartheg arbennig iawn; wedi iddi orfod dychwelyd i’r llyn deuai’n ôl o bryd i’w gilydd i helpu a hyfforddi ei meibion, ac yn neilltuol Rhiwallon; casgliad o gyfarwyddiadau ar ddeall afiechydon a gwella cleifion yw’r llawysgrifau, â gwedd Gymreig arbennig ond yn perthyn i draddodiad cyffredin i sawl rhan o Ewrop yr Oesoedd Canol; maent yn ffynhonnell bwysig am dermau meddygol ac enwau planhigion.Physicians of Myddfai ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg, y daeth eu medr yn ddihareb yng Nghymru’r Oesoedd Canol; mae casgliad o draethodau ar y gwlybyroedd a llysiau meddyginiaethol dan enw Rhiwallon yn Llyfr Coch Hergest dan y teitl Meddygon Myddfai; etifeddodd Morgan Owen, Esgob Llandaf (bu farw 1645), lawer o ystad y meddygon; nodwyd hanes Llyn y Fan Fach gyntaf gan Richard Fenton yn 1808 a’i gofnodi gan William Rees o’r Ton, Llanymddyfri, gan dri o hen bobl y plwyf yn 1841: daeth y ferch â gwaddol o wartheg, y dywedir eu bod yn cael eu cadw yn Ninefwr o hyd; ymddangosodd i’w mab hynaf Rhiwallon wrth y llyn, rhoi iddo gasgliad o feddyginiaethau, dweud wrtho mai iachawyr fyddai ef a’i ddisgynyddion, a’i ddysgu’n ddiweddarach am lysiau a phlanhigion; aeth Rhiwallon i lys Rhys Gryg a dod yn feddyg enwog, fel ei feibion; coffeir David Jones o Fyddfai, llawfeddyg (bu farw 1719), a’i fab John Jones (bu farw 1739) ar garreg fedd ym mhorth eglwys Sant Mihangel, Myddfai; roedd disgynyddion yn feddygon o hyd yn yr 20g; casglodd llyfr John Pughe, Meddygon Myddvai (1861), y testunau; yn y 18g gwnaed copïau gan Edward Lhuyd ac eraill; daeth ail gasgliad i’r golau drwy Iolo Morganwg.
| Yn eu blodau | O’r 13eg ganrif |
|---|---|
| Cartref | Myddfai, Sir Gaerfyrddin |
| Y meddygon cyntaf | Rhiwallon a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion |
| Gwasanaethu | Rhys Gryg, arglwydd Deheubarth |
| Eu llyfr | Meddygon Myddfai, yn Llyfr Coch Hergest |
| Olaf y llinach | John Jones, bu farw 1739 |
Daw’r cofnod cyntaf am y meddygon o’r drydedd ganrif ar ddeg, pan wasanaethai Rhiwallon Feddyg a’i dri mab yn llys Rhys Gryg, mab yr Arglwydd Rhys. Pan glwyfwyd Rhys Gryg mewn brwydr ger Caerfyrddin yn 1234, hwy a ofalodd amdano. Ym Myddfai yr arhosodd y teulu gan feddyginiaethu o genhedlaeth i genhedlaeth.FfynonellauMeddygon Myddfai ↗Wicipedia CymraegLlinach o feddygon llysieuol yn byw ym Myddfai yn Sir Gaerfyrddin; ceir y cofnod cyntaf amdanynt yn y 13g, pan oedd Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion yn feddygon i Rys Gryg, tywysog Deheubarth, a rhoesant driniaeth iddo pan glwyfwyd ef mewn brwydr ger Caerfyrddin yn 1234; parhaodd y llinach hyd 1739, pan fu farw’r olaf ohonynt, John Jones; cedwir eu cyfarwyddiadau ar gyfer meddyginiaethau llysieuol yn Llyfr Coch Hergest, o ran olaf y 14g, a llawysgrifau Cymreig diweddarach; cysylltir dechreuadau’r llinach â chwedl Llyn y Fan Fach, lle cytunodd mab gweddw o Flaen Sawdde i briodi merch brydferth a godai o’r llyn ar yr amod na fyddai’n ei tharo dair gwaith; buont yn hapus am flynyddoedd yn Esgair Llaethdy ger Myddfai gan fagu teulu, ac roedd gan y ferch wartheg arbennig iawn; wedi iddi orfod dychwelyd i’r llyn deuai’n ôl o bryd i’w gilydd i helpu a hyfforddi ei meibion, ac yn neilltuol Rhiwallon; casgliad o gyfarwyddiadau ar ddeall afiechydon a gwella cleifion yw’r llawysgrifau, â gwedd Gymreig arbennig ond yn perthyn i draddodiad cyffredin i sawl rhan o Ewrop yr Oesoedd Canol; maent yn ffynhonnell bwysig am dermau meddygol ac enwau planhigion.Physicians of Myddfai ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg, y daeth eu medr yn ddihareb yng Nghymru’r Oesoedd Canol; mae casgliad o draethodau ar y gwlybyroedd a llysiau meddyginiaethol dan enw Rhiwallon yn Llyfr Coch Hergest dan y teitl Meddygon Myddfai; etifeddodd Morgan Owen, Esgob Llandaf (bu farw 1645), lawer o ystad y meddygon; nodwyd hanes Llyn y Fan Fach gyntaf gan Richard Fenton yn 1808 a’i gofnodi gan William Rees o’r Ton, Llanymddyfri, gan dri o hen bobl y plwyf yn 1841: daeth y ferch â gwaddol o wartheg, y dywedir eu bod yn cael eu cadw yn Ninefwr o hyd; ymddangosodd i’w mab hynaf Rhiwallon wrth y llyn, rhoi iddo gasgliad o feddyginiaethau, dweud wrtho mai iachawyr fyddai ef a’i ddisgynyddion, a’i ddysgu’n ddiweddarach am lysiau a phlanhigion; aeth Rhiwallon i lys Rhys Gryg a dod yn feddyg enwog, fel ei feibion; coffeir David Jones o Fyddfai, llawfeddyg (bu farw 1719), a’i fab John Jones (bu farw 1739) ar garreg fedd ym mhorth eglwys Sant Mihangel, Myddfai; roedd disgynyddion yn feddygon o hyd yn yr 20g; casglodd llyfr John Pughe, Meddygon Myddvai (1861), y testunau; yn y 18g gwnaed copïau gan Edward Lhuyd ac eraill; daeth ail gasgliad i’r golau drwy Iolo Morganwg.
Dan y teitl Meddygon Myddfai, mae Llyfr Coch Hergest, a ysgrifennwyd ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar ddeg, yn cadw casgliad o ddysg yn enw Rhiwallon: sut i ddeall a darllen arwyddion afiechyd, sut i drin y claf, a sut i wneud meddyginiaethau o lysiau. Mae iddo wedd Gymreig arbennig, ond mae’n perthyn i ddysg a rennid drwy Ewrop yr Oesoedd Canol, gan uno hen feddyginiaethau llysieuol â syniadau meddygol yr oes. Mae hefyd yn drysorfa gyfoethog o eiriau Cymraeg am afiechydon, meddyginiaethau a phlanhigion.FfynonellauMeddygon Myddfai ↗Wicipedia CymraegLlinach o feddygon llysieuol yn byw ym Myddfai yn Sir Gaerfyrddin; ceir y cofnod cyntaf amdanynt yn y 13g, pan oedd Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion yn feddygon i Rys Gryg, tywysog Deheubarth, a rhoesant driniaeth iddo pan glwyfwyd ef mewn brwydr ger Caerfyrddin yn 1234; parhaodd y llinach hyd 1739, pan fu farw’r olaf ohonynt, John Jones; cedwir eu cyfarwyddiadau ar gyfer meddyginiaethau llysieuol yn Llyfr Coch Hergest, o ran olaf y 14g, a llawysgrifau Cymreig diweddarach; cysylltir dechreuadau’r llinach â chwedl Llyn y Fan Fach, lle cytunodd mab gweddw o Flaen Sawdde i briodi merch brydferth a godai o’r llyn ar yr amod na fyddai’n ei tharo dair gwaith; buont yn hapus am flynyddoedd yn Esgair Llaethdy ger Myddfai gan fagu teulu, ac roedd gan y ferch wartheg arbennig iawn; wedi iddi orfod dychwelyd i’r llyn deuai’n ôl o bryd i’w gilydd i helpu a hyfforddi ei meibion, ac yn neilltuol Rhiwallon; casgliad o gyfarwyddiadau ar ddeall afiechydon a gwella cleifion yw’r llawysgrifau, â gwedd Gymreig arbennig ond yn perthyn i draddodiad cyffredin i sawl rhan o Ewrop yr Oesoedd Canol; maent yn ffynhonnell bwysig am dermau meddygol ac enwau planhigion.Physicians of Myddfai ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg, y daeth eu medr yn ddihareb yng Nghymru’r Oesoedd Canol; mae casgliad o draethodau ar y gwlybyroedd a llysiau meddyginiaethol dan enw Rhiwallon yn Llyfr Coch Hergest dan y teitl Meddygon Myddfai; etifeddodd Morgan Owen, Esgob Llandaf (bu farw 1645), lawer o ystad y meddygon; nodwyd hanes Llyn y Fan Fach gyntaf gan Richard Fenton yn 1808 a’i gofnodi gan William Rees o’r Ton, Llanymddyfri, gan dri o hen bobl y plwyf yn 1841: daeth y ferch â gwaddol o wartheg, y dywedir eu bod yn cael eu cadw yn Ninefwr o hyd; ymddangosodd i’w mab hynaf Rhiwallon wrth y llyn, rhoi iddo gasgliad o feddyginiaethau, dweud wrtho mai iachawyr fyddai ef a’i ddisgynyddion, a’i ddysgu’n ddiweddarach am lysiau a phlanhigion; aeth Rhiwallon i lys Rhys Gryg a dod yn feddyg enwog, fel ei feibion; coffeir David Jones o Fyddfai, llawfeddyg (bu farw 1719), a’i fab John Jones (bu farw 1739) ar garreg fedd ym mhorth eglwys Sant Mihangel, Myddfai; roedd disgynyddion yn feddygon o hyd yn yr 20g; casglodd llyfr John Pughe, Meddygon Myddvai (1861), y testunau; yn y 18g gwnaed copïau gan Edward Lhuyd ac eraill; daeth ail gasgliad i’r golau drwy Iolo Morganwg.Physicians of Myddfai ↗Wicipedia (Saesneg)Rhiwallon a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg; y traethawd yn Llyfr Coch Hergest dan enw Rhiwallon; argraffiad John Pughe 1861; David Jones (m. 1719) a John Jones (m. 1739) yr olaf yn y llinach uniongyrchol.
Yn ôl traddodiad Cymreig daeth dawn y meddygon o Lyn y Fan Fach. Priododd mab gweddw o Flaen Sawdde, ger Llanddeusant, ferch brydferth a godai o’r dŵr, ar yr addewid na fyddai byth yn ei tharo dair gwaith heb achos. Daeth â gwaddol o wartheg gwych, a buont fyw yn hapus am flynyddoedd lawer yn Esgair Llaethdy ger Myddfai gan fagu tri mab. Pan dorrwyd yr addewid aeth yn ôl i’r llyn, gan fynd â’i gwartheg gyda hi.FfynonellauPhysicians of Myddfai ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg, y daeth eu medr yn ddihareb yng Nghymru’r Oesoedd Canol; mae casgliad o draethodau ar y gwlybyroedd a llysiau meddyginiaethol dan enw Rhiwallon yn Llyfr Coch Hergest dan y teitl Meddygon Myddfai; etifeddodd Morgan Owen, Esgob Llandaf (bu farw 1645), lawer o ystad y meddygon; nodwyd hanes Llyn y Fan Fach gyntaf gan Richard Fenton yn 1808 a’i gofnodi gan William Rees o’r Ton, Llanymddyfri, gan dri o hen bobl y plwyf yn 1841: daeth y ferch â gwaddol o wartheg, y dywedir eu bod yn cael eu cadw yn Ninefwr o hyd; ymddangosodd i’w mab hynaf Rhiwallon wrth y llyn, rhoi iddo gasgliad o feddyginiaethau, dweud wrtho mai iachawyr fyddai ef a’i ddisgynyddion, a’i ddysgu’n ddiweddarach am lysiau a phlanhigion; aeth Rhiwallon i lys Rhys Gryg a dod yn feddyg enwog, fel ei feibion; coffeir David Jones o Fyddfai, llawfeddyg (bu farw 1719), a’i fab John Jones (bu farw 1739) ar garreg fedd ym mhorth eglwys Sant Mihangel, Myddfai; roedd disgynyddion yn feddygon o hyd yn yr 20g; casglodd llyfr John Pughe, Meddygon Myddvai (1861), y testunau; yn y 18g gwnaed copïau gan Edward Lhuyd ac eraill; daeth ail gasgliad i’r golau drwy Iolo Morganwg.Meddygon Myddfai ↗Wicipedia CymraegLlinach o feddygon llysieuol yn byw ym Myddfai yn Sir Gaerfyrddin; ceir y cofnod cyntaf amdanynt yn y 13g, pan oedd Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion yn feddygon i Rys Gryg, tywysog Deheubarth, a rhoesant driniaeth iddo pan glwyfwyd ef mewn brwydr ger Caerfyrddin yn 1234; parhaodd y llinach hyd 1739, pan fu farw’r olaf ohonynt, John Jones; cedwir eu cyfarwyddiadau ar gyfer meddyginiaethau llysieuol yn Llyfr Coch Hergest, o ran olaf y 14g, a llawysgrifau Cymreig diweddarach; cysylltir dechreuadau’r llinach â chwedl Llyn y Fan Fach, lle cytunodd mab gweddw o Flaen Sawdde i briodi merch brydferth a godai o’r llyn ar yr amod na fyddai’n ei tharo dair gwaith; buont yn hapus am flynyddoedd yn Esgair Llaethdy ger Myddfai gan fagu teulu, ac roedd gan y ferch wartheg arbennig iawn; wedi iddi orfod dychwelyd i’r llyn deuai’n ôl o bryd i’w gilydd i helpu a hyfforddi ei meibion, ac yn neilltuol Rhiwallon; casgliad o gyfarwyddiadau ar ddeall afiechydon a gwella cleifion yw’r llawysgrifau, â gwedd Gymreig arbennig ond yn perthyn i draddodiad cyffredin i sawl rhan o Ewrop yr Oesoedd Canol; maent yn ffynhonnell bwysig am dermau meddygol ac enwau planhigion.
Byddai ei meibion yn aml yn cerdded wrth y llyn yn y gobaith o’i gweld eto. Un diwrnod ymddangosodd i’r hynaf, Rhiwallon, rhoi iddo stôr o wybodaeth feddygol a dweud wrtho mai iachawyr fyddai ef a’i blant ar ei ôl. Daeth eto i ddangos iddo’r llysiau a’r planhigion sy’n iacháu. Felly aeth Rhiwallon i lys Rhys Gryg a dod yn feddyg enwog, a’i feibion hefyd. Cofnodwyd yr hanes gan hen bobl y plwyf gan William Rees o’r Ton, Llanymddyfri, yn 1841.FfynonellauPhysicians of Myddfai ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg, y daeth eu medr yn ddihareb yng Nghymru’r Oesoedd Canol; mae casgliad o draethodau ar y gwlybyroedd a llysiau meddyginiaethol dan enw Rhiwallon yn Llyfr Coch Hergest dan y teitl Meddygon Myddfai; etifeddodd Morgan Owen, Esgob Llandaf (bu farw 1645), lawer o ystad y meddygon; nodwyd hanes Llyn y Fan Fach gyntaf gan Richard Fenton yn 1808 a’i gofnodi gan William Rees o’r Ton, Llanymddyfri, gan dri o hen bobl y plwyf yn 1841: daeth y ferch â gwaddol o wartheg, y dywedir eu bod yn cael eu cadw yn Ninefwr o hyd; ymddangosodd i’w mab hynaf Rhiwallon wrth y llyn, rhoi iddo gasgliad o feddyginiaethau, dweud wrtho mai iachawyr fyddai ef a’i ddisgynyddion, a’i ddysgu’n ddiweddarach am lysiau a phlanhigion; aeth Rhiwallon i lys Rhys Gryg a dod yn feddyg enwog, fel ei feibion; coffeir David Jones o Fyddfai, llawfeddyg (bu farw 1719), a’i fab John Jones (bu farw 1739) ar garreg fedd ym mhorth eglwys Sant Mihangel, Myddfai; roedd disgynyddion yn feddygon o hyd yn yr 20g; casglodd llyfr John Pughe, Meddygon Myddvai (1861), y testunau; yn y 18g gwnaed copïau gan Edward Lhuyd ac eraill; daeth ail gasgliad i’r golau drwy Iolo Morganwg.Meddygon Myddfai ↗Wicipedia CymraegLlinach o feddygon llysieuol yn byw ym Myddfai yn Sir Gaerfyrddin; ceir y cofnod cyntaf amdanynt yn y 13g, pan oedd Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion yn feddygon i Rys Gryg, tywysog Deheubarth, a rhoesant driniaeth iddo pan glwyfwyd ef mewn brwydr ger Caerfyrddin yn 1234; parhaodd y llinach hyd 1739, pan fu farw’r olaf ohonynt, John Jones; cedwir eu cyfarwyddiadau ar gyfer meddyginiaethau llysieuol yn Llyfr Coch Hergest, o ran olaf y 14g, a llawysgrifau Cymreig diweddarach; cysylltir dechreuadau’r llinach â chwedl Llyn y Fan Fach, lle cytunodd mab gweddw o Flaen Sawdde i briodi merch brydferth a godai o’r llyn ar yr amod na fyddai’n ei tharo dair gwaith; buont yn hapus am flynyddoedd yn Esgair Llaethdy ger Myddfai gan fagu teulu, ac roedd gan y ferch wartheg arbennig iawn; wedi iddi orfod dychwelyd i’r llyn deuai’n ôl o bryd i’w gilydd i helpu a hyfforddi ei meibion, ac yn neilltuol Rhiwallon; casgliad o gyfarwyddiadau ar ddeall afiechydon a gwella cleifion yw’r llawysgrifau, â gwedd Gymreig arbennig ond yn perthyn i draddodiad cyffredin i sawl rhan o Ewrop yr Oesoedd Canol; maent yn ffynhonnell bwysig am dermau meddygol ac enwau planhigion.
Aeth disgynyddion Rhiwallon ymlaen i iacháu pobl Myddfai am ganrifoedd. Etifeddodd Morgan Owen, Esgob Llandaf, a fu farw yn 1645, lawer o dir y meddygon. Coffeir David Jones o Fyddfai, llawfeddyg, a fu farw yn 1719, a’i fab John Jones, a fu farw yn 1739 ac oedd olaf y llinach uniongyrchol, ar garreg ym mhorth eglwys Sant Mihangel ym Myddfai, ac roedd eu disgynyddion yn feddygon o hyd yn yr ugeinfed ganrif.FfynonellauPhysicians of Myddfai ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg, y daeth eu medr yn ddihareb yng Nghymru’r Oesoedd Canol; mae casgliad o draethodau ar y gwlybyroedd a llysiau meddyginiaethol dan enw Rhiwallon yn Llyfr Coch Hergest dan y teitl Meddygon Myddfai; etifeddodd Morgan Owen, Esgob Llandaf (bu farw 1645), lawer o ystad y meddygon; nodwyd hanes Llyn y Fan Fach gyntaf gan Richard Fenton yn 1808 a’i gofnodi gan William Rees o’r Ton, Llanymddyfri, gan dri o hen bobl y plwyf yn 1841: daeth y ferch â gwaddol o wartheg, y dywedir eu bod yn cael eu cadw yn Ninefwr o hyd; ymddangosodd i’w mab hynaf Rhiwallon wrth y llyn, rhoi iddo gasgliad o feddyginiaethau, dweud wrtho mai iachawyr fyddai ef a’i ddisgynyddion, a’i ddysgu’n ddiweddarach am lysiau a phlanhigion; aeth Rhiwallon i lys Rhys Gryg a dod yn feddyg enwog, fel ei feibion; coffeir David Jones o Fyddfai, llawfeddyg (bu farw 1719), a’i fab John Jones (bu farw 1739) ar garreg fedd ym mhorth eglwys Sant Mihangel, Myddfai; roedd disgynyddion yn feddygon o hyd yn yr 20g; casglodd llyfr John Pughe, Meddygon Myddvai (1861), y testunau; yn y 18g gwnaed copïau gan Edward Lhuyd ac eraill; daeth ail gasgliad i’r golau drwy Iolo Morganwg.Physicians of Myddfai ↗Wicipedia (Saesneg)Rhiwallon a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg; y traethawd yn Llyfr Coch Hergest dan enw Rhiwallon; argraffiad John Pughe 1861; David Jones (m. 1719) a John Jones (m. 1739) yr olaf yn y llinach uniongyrchol.
Yn y ddeunawfed ganrif, pan gododd diddordeb newydd yng Nghymru mewn meddyginiaeth lysieuol, copïodd ysgolheigion fel Edward Lhuyd lyfr y meddygon. Yn 1861 argraffodd John Pughe y testunau, gyda chyfieithiad Saesneg, dan y teitl Meddygon Myddvai, ynghyd ag ail gasgliad o feddyginiaethau a ddaeth i’r golau drwy Iolo Morganwg. Drwy’r llyfr hwnnw daeth iachawyr Myddfai yn adnabyddus ymhell y tu hwnt i Gymru.FfynonellauPhysicians of Myddfai ↗Wikipedia (Saesneg)Rhiwallon Feddyg a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg, y daeth eu medr yn ddihareb yng Nghymru’r Oesoedd Canol; mae casgliad o draethodau ar y gwlybyroedd a llysiau meddyginiaethol dan enw Rhiwallon yn Llyfr Coch Hergest dan y teitl Meddygon Myddfai; etifeddodd Morgan Owen, Esgob Llandaf (bu farw 1645), lawer o ystad y meddygon; nodwyd hanes Llyn y Fan Fach gyntaf gan Richard Fenton yn 1808 a’i gofnodi gan William Rees o’r Ton, Llanymddyfri, gan dri o hen bobl y plwyf yn 1841: daeth y ferch â gwaddol o wartheg, y dywedir eu bod yn cael eu cadw yn Ninefwr o hyd; ymddangosodd i’w mab hynaf Rhiwallon wrth y llyn, rhoi iddo gasgliad o feddyginiaethau, dweud wrtho mai iachawyr fyddai ef a’i ddisgynyddion, a’i ddysgu’n ddiweddarach am lysiau a phlanhigion; aeth Rhiwallon i lys Rhys Gryg a dod yn feddyg enwog, fel ei feibion; coffeir David Jones o Fyddfai, llawfeddyg (bu farw 1719), a’i fab John Jones (bu farw 1739) ar garreg fedd ym mhorth eglwys Sant Mihangel, Myddfai; roedd disgynyddion yn feddygon o hyd yn yr 20g; casglodd llyfr John Pughe, Meddygon Myddvai (1861), y testunau; yn y 18g gwnaed copïau gan Edward Lhuyd ac eraill; daeth ail gasgliad i’r golau drwy Iolo Morganwg.Physicians of Myddfai ↗Wicipedia (Saesneg)Rhiwallon a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg; y traethawd yn Llyfr Coch Hergest dan enw Rhiwallon; argraffiad John Pughe 1861; David Jones (m. 1719) a John Jones (m. 1739) yr olaf yn y llinach uniongyrchol.
Ffynonellau a darllen pellach
Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr BrydyddMerch Rhys ap Tewdwr. Pan gipiwyd hi o Genarth Bychan yn 1109, cododd de Cymru yn wenfflam.
Nest ferch RhysMab y Brenin Rhys ap Tewdwr, a fagwyd yn alltud yn Iwerddon ac a ddaeth adref i adennill Deheubarth oddi ar y Normaniaid. Ef oedd gŵr Gwenllian a thad yr Arglwydd Rhys.
Gruffudd ap RhysGŵr o Went y cariodd ei Hanes Brenhinoedd Prydain Arthur, Myrddin a’r Brenin Llŷr i bob llys yn Ewrop.
Sieffre o FynwyYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf