Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Canwyd tua 1220–1258

Gwaith Dafydd Benfras

Deuddeg cerdd gan bencerdd tri o dywysogion Gwynedd, a alwodd Lywelyn Fawr yn frenin Cymru ac a’i hannog i ennill cymaint o dir ag y gallai.

Llun: Llythyr cynghrair Llywelyn Fawr at Philippe Auguste o Ffrainc (1212), a’i sêl farchog yn hongian ohono, yn yr Archives nationales, Paris · Archives nationales, France, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

BarddDafydd Benfras, pencerdd Gwynedd o ddechrau’r 1220au hyd ddiwedd y 1250au
TywysogionLlywelyn Fawr, Dafydd ap Llywelyn a Llywelyn ap Gruffudd
Cerddideuddeg, 804 llinell

Dafydd Benfras oedd pencerdd llys Gwynedd am fwy na deng mlynedd ar hugain, drwy ran olaf teyrnasiad Llywelyn Fawr, teyrnasiad ei fab Dafydd, a blynyddoedd cyntaf ei ŵyr Llywelyn ap Gruffudd. Ym marn Saunders Lewis safai dau enw uwchlaw holl feirdd y tywysogion am ganrifoedd: Cynddelw yn y ddeuddegfed ganrif a Dafydd Benfras yn y drydedd ar ddeg.

Teulu o feirdd

Efallai fod Dafydd yn fab i Brydydd y Moch, er bod yr achau’n adrodd stori arall, mai Dafydd Gwas Sanffraid oedd ei dad, gyda thir teuluol yn Nhalybolion ym Môn. Fel Meilyr Brydydd, hanai o deulu o feirdd, ac roedd ei orwyr Gruffudd ap Maredudd ap Dafydd yn fardd hefyd. Bu’n athro i Fleddyn Fardd, a luniodd farwnad nodedig i’w athro.

Bardd a ymladdai

Roedd Dafydd yn fardd-ryfelwr a ymladdai ochr yn ochr â’i dywysogion. Mae’n galw ei hun yn bencerdd, ac yn sicr roedd ganddo le yn y llys fel bardd ac fel swyddog hefyd yn ôl pob tebyg. Mae ei gerddi yn drysor i haneswyr, am eu bod yn sôn am gyrchoedd a brwydrau ei oes ei hun.

Brenin Cymru

Mae ei gerddi’n llosgi gan gariad at ei wlad. Mewn awdl o fawl i Lywelyn Fawr mae’n galw’r tywysog yn frenin Cymru, ac yn ei annog i gipio cymaint o dir ag y gall o ddwylo’r gelyn.

Cymer a fynnych

Cymer a fynnych, Cymru-bendefig,Cymer yr hyn a fynni, bendefig Cymru,arbennig wledig a wladychy.y llyw arbennig sy’n rheoli’r wlad.
Dafydd Benfras, i foli Llywelyn ab Iorwerth

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf