

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Canwyd tua 1220–1258
Gwaith Dafydd Benfras
Deuddeg cerdd gan bencerdd tri o dywysogion Gwynedd, a alwodd Lywelyn Fawr yn frenin Cymru ac a’i hannog i ennill cymaint o dir ag y gallai.
Llun: Llythyr cynghrair Llywelyn Fawr at Philippe Auguste o Ffrainc (1212), a’i sêl farchog yn hongian ohono, yn yr Archives nationales, Paris · Archives nationales, France, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Bardd | Dafydd Benfras, pencerdd Gwynedd o ddechrau’r 1220au hyd ddiwedd y 1250au |
|---|---|
| Tywysogion | Llywelyn Fawr, Dafydd ap Llywelyn a Llywelyn ap Gruffudd |
| Cerddi | deuddeg, 804 llinell |
Dafydd Benfras oedd pencerdd llys Gwynedd am fwy na deng mlynedd ar hugain, drwy ran olaf teyrnasiad Llywelyn Fawr, teyrnasiad ei fab Dafydd, a blynyddoedd cyntaf ei ŵyr Llywelyn ap Gruffudd. Ym marn Saunders Lewis safai dau enw uwchlaw holl feirdd y tywysogion am ganrifoedd: Cynddelw yn y ddeuddegfed ganrif a Dafydd Benfras yn y drydedd ar ddeg.FfynhonnellDafydd Benfras ↗Wicipedia CymraegPencerdd Gwynedd dan Lywelyn Fawr a’i etifeddion.
Teulu o feirdd
Efallai fod Dafydd yn fab i Brydydd y Moch, er bod yr achau’n adrodd stori arall, mai Dafydd Gwas Sanffraid oedd ei dad, gyda thir teuluol yn Nhalybolion ym Môn. Fel Meilyr Brydydd, hanai o deulu o feirdd, ac roedd ei orwyr Gruffudd ap Maredudd ap Dafydd yn fardd hefyd. Bu’n athro i Fleddyn Fardd, a luniodd farwnad nodedig i’w athro.FfynhonnellDafydd Benfras ↗Wicipedia CymraegPencerdd Gwynedd dan Lywelyn Fawr a’i etifeddion.
Bardd a ymladdai
Roedd Dafydd yn fardd-ryfelwr a ymladdai ochr yn ochr â’i dywysogion. Mae’n galw ei hun yn bencerdd, ac yn sicr roedd ganddo le yn y llys fel bardd ac fel swyddog hefyd yn ôl pob tebyg. Mae ei gerddi yn drysor i haneswyr, am eu bod yn sôn am gyrchoedd a brwydrau ei oes ei hun.FfynhonnellDafydd Benfras ↗Wicipedia CymraegPencerdd Gwynedd dan Lywelyn Fawr a’i etifeddion.
Brenin Cymru
Mae ei gerddi’n llosgi gan gariad at ei wlad. Mewn awdl o fawl i Lywelyn Fawr mae’n galw’r tywysog yn frenin Cymru, ac yn ei annog i gipio cymaint o dir ag y gall o ddwylo’r gelyn.FfynhonnellDafydd Benfras ↗Wicipedia CymraegPencerdd Gwynedd dan Lywelyn Fawr a’i etifeddion.
Cymer a fynnych
Canu Prydydd y Moch i Lywelyn Fawr → Marwnadau Bleddyn Fardd → Llywelyn Fawr → Yr hen destunau Cymraeg →
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (5)
- Pen carreg cerfiedig o Gastell Degannwy y credir ei fod yn darlunio Llywelyn Fawr, yn Sain Ffagan heddiw — Tipcake · CC BY-SA 4.0
- Sêl Dafydd ap Llywelyn, ar lythyr o 24 Hydref 1241, fel y’i hysgythrwyd yn 1825. — Hugh Owen and J. B. Blakeway · Parth cyhoeddus
- Cerflun marmor Henry Pegram o Lywelyn ap Gruffudd yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — 14GTR · CC BY-SA 4.0
- Tudalen o Lawysgrif Hendregadredd — Medieval scribe; National Library of Wales · Parth cyhoeddus
- Ffotograff o Saunders Lewis gan Geoff Charles, 1973 — Geoff Charles · CC BY-SA 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan




