

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd yn y 1500au
Urien a Modron
Wrth Ryd y Gyfarthfa yn Llanferres, mae Urien Rheged yn cyfarfod â merch brenin Annwfn, a ganwyd Owain a Morfudd.
Llun: Enw Urien (Urbgen) mewn llawysgrif gynnar o Hanes y Brythoniaid · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | yn y 1500au, yn Llawysgrif Peniarth 147 |
|---|---|
| Lle | Rhyd y Gyfarthfa ym mhlwyf Llanferres yn Sir Ddinbych |
| Pobl | Urien Rheged, Modron ferch Afallach, eu plant Owain a Morfudd |
Mae Modron, y mae ei henw’n golygu ‘mam’, yn un o wragedd mawr traddodiad Cymru. Hi yw mam Mabon, y carcharor a ryddhaodd gwŷr Arthur yn Culhwch ac Olwen, ac mae’r trioedd yn ei henwi’n ferch Afallach ac yn fam, i Urien Rheged, i’r efeilliaid Owain a Morfudd.FfynhonnellModron ↗Wikipedia (Saesneg)Modron, mam Mabon, yn y trioedd, Culhwch ac Olwen a chwedl y rhyd. Mae chwedl fer a ysgrifennwyd yn yr unfed ganrif ar bymtheg yn adrodd sut y bu hynny, wrth ryd ym mryniau gogledd-ddwyrain Cymru.FfynhonnellUrien a Modron ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 147, ar ôl Rachel Bromwich (Saesneg)Y chwedl yng Nghymraeg y llawysgrif, gyda chyfieithiad Bromwich.
Rhyd y Gyfarthfa
Ym mhlwyf Llanferres mae rhyd a elwir Rhyd y Gyfarthfa. Yn yr hen amser byddai holl gŵn y wlad yn dod i lan y rhyd honno i gyfarth, ac ni feiddiai neb fynd i weld beth oedd yno, nes i Urien Rheged ddod. Pan ddaeth at y rhyd ni welodd ddim ond merch yn golchi, a thawodd y cŵn.FfynhonnellUrien a Modron ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 147, ar ôl Rachel Bromwich (Saesneg)Y chwedl yng Nghymraeg y llawysgrif, gyda chyfieithiad Bromwich.
Cymerodd Urien hi yn ei freichiau, a bendithiodd hithau’r traed a’i dug yno. Roedd tynged arni, meddai, i olchi wrth y rhyd honno nes cael mab gan Gristion. Merch brenin Annwfn oedd hi. Dywedodd wrtho am ddod yn ôl ymhen y flwyddyn, ac y câi fab. Felly y gwnaeth, a rhoddodd hi fachgen a merch iddo: Owain ab Urien, a Morfudd ferch Urien.FfynhonnellUrien a Modron ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 147, ar ôl Rachel Bromwich (Saesneg)Y chwedl yng Nghymraeg y llawysgrif, gyda chyfieithiad Bromwich.
Teulu o’r Arallfyd
Mae’r chwedl yn egluro triawd enwog, ac mae’n rhoi i Owain ab Urien, arwr cerddi Taliesin a rhamant Iarlles y Ffynnon, fam o’r byd tu hwnt. Mae’r olchwraig wrth y rhyd yn ffigur adnabyddus drwy hen chwedlau’r Brythoniaid a’r Gwyddelod, ac ers tro mae ysgolheigion wedi gweld ym Modron gof am Matrona, y fam fawr a anrhydeddwyd gan y Brythoniaid yn oes Rhufain.FfynhonnellModron ↗Wikipedia (Saesneg)Modron, mam Mabon, yn y trioedd, Culhwch ac Olwen a chwedl y rhyd.
Mabon fab Modron → Owain, neu Iarlles y Ffynnon → Trioedd Ynys Prydain → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Owain yn gadael Iarlles y Ffynnon, gan Edward Burne-Jones — Edward Burne-Jones · Parth cyhoeddus
- Dechrau Culhwch ac Olwen yn Llyfr Coch Hergest — Hywel Fychan ap Hywel Goch and others; Jesus College, Oxford · CC BY 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

