Yr heliwr a ddygwyd oddi wrth ei fam yn dair nos oed ac a ryddhawyd o’i garchar yng Nghaerloyw gan wŷr Arthur, wedi chwilio a aeth o greaduriaid hynaf y byd hyd eog Llyn Llyw.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:· Culhwch ac Olwen, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350)Y carcharor a ryddhawyd gan wŷr ArthurOes y SeintiauArwyr gwerin
Dechrau Culhwch ac Olwen, lle caiff Mabon ei ryddhau, yn Llyfr Coch Hergest · Llun: Wikimedia Commons · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others; Jesus College, Oxford, CC BY 4.0
Ystyr yr enw
Mabon fab Modron: y Mab, mab y Fam (o’r hen enwau Maponos a Matrona)
Mabon fab Modron
Mabonmab, yr ieuanc (Maponos)
fabmabo mab (treiglad meddal: m → f)
Modronmam (Matrona); enw ei fam
2 munud o ddarllen
Mabon fab Modron yw plentyn coll y chwedlau Cymraeg: wedi ei ddwyn oddi wrth ei fam yn dair noson oed, a’i gael eto dim ond wedi i wŷr Arthur holi creaduriaid hynaf y byd ble roedd. Wedi ei ryddhau o’i garchar gan Gai a Bedwyr, marchogodd yn helfa fawr y Twrch Trwyth a chymryd yr ellyn o rhwng clustiau’r baedd. Mae’r Trioedd yn ei gyfrif ymhlith Tri Goruchel Garcharor Ynys Prydain, ac ym Mreuddwyd Rhonabwy saif wrth ochr Arthur ym Maddon fel un o’i brif gynghorwyr.FfynonellauMabon ap Modron ↗Wikipedia (Saesneg)Mabon fab Modron, aelod o osgordd Arthur; ei enw yw enw Maponos, ‘Mab Mawr’, a anrhydeddid ym Mhrydain Rufeinig, ac enw ei fam Modron yw enw Matrona, ‘Mam Fawr’; yn Culhwch ac Olwen mae’r cawr Ysbaddaden yn mynnu cael y carcharor dyrchafedig Mabon fab Modron, yr unig ŵr a all hela gyda’r ci Drudwyn, yr unig gi a all ddilyn y Twrch Trwyth; caiff gwŷr Arthur wybod i Fabon gael ei ddwyn oddi wrth ei fam yn dair noson oed, ac maent yn holi anifeiliaid hynaf a doethaf y byd nes eu harwain at Eog Llyn Llyw, yr hynaf oll, sy’n cario Cai a Bedwyr at garchar Mabon yng Nghaerloyw, lle clywant ef yn galaru drwy’r muriau; mae gweddill gwŷr Arthur yn ymosod ar flaen y carchar tra â Cai a Bedwyr i mewn yn y cefn a’i ryddhau, ac mae ganddo ran allweddol yn hela’r Twrch Trwyth; yn y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif mae Mabon fab Modron yn un o ddilynwyr Arthur, ‘gwas Uthr Bendragon’; ym Mreuddwyd Rhonabwy mae’n ymladd wrth ochr Arthur ym mrwydr Baddon ac yn un o brif gynghorwyr y brenin.Mabon fab Modron ↗Wicipedia CymraegMabon fab Modron, y dywedir ei fod yn nai i Arthur; uniaethir ef â Maponos, y mae ei enw mewn arysgrifau yng Ngâl a Phrydain, a’i fam Modron â Matrona; yn Culhwch ac Olwen un o’r deugain tasg yw ceisio Mabon fab Modron, a ddygwyd oddi wrth ei fam yn dri diwrnod oed, ac na ŵyr neb ymhle y mae; rhaid cael Mabon i hela’r Twrch Trwyth; aiff Cai, Bedwyr, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel i holi’r Anifeiliaid Hynaf, a chyrraedd o’r diwedd at Eog Llyn Llyw, sy’n gwybod ei hanes; teithia Cai a Bedwyr ar ysgwydd yr eog i ddarganfod Mabon yn ei garchar a’i ryddhau; yn nes ymlaen cymer ran yn hela’r Twrch Trwyth ar farch o’r enw Gwyn Mygdwn, ac ef sy’n cipio’r ellyn oddi ar ben y twrch; mae’r Trioedd yn ei enwi’n un o Dri Goruchel Garcharor Ynys Prydain, gyda Llŷr Llediaith; mae’r gerdd Pa Gŵr yn Llyfr Du Caerfyrddin yn ei alw’n was i Uthr Bendragon; dywed un traddodiad ei fod yn fab i Afallach.
Ystyr enw Mabon yw’r mab, a dyma union enw Maponos, y Mab Mawr, a anrhydeddid gan y Brythoniaid yn oes y Rhufeiniaid mewn arysgrifau ym Mhrydain a Gâl. Enw ei fam, Modron, yw Matrona, y Fam Fawr. Yn nhraddodiad Cymru roedd yn nai i Arthur, ac mae un traddodiad yn gwneud Modron yn ferch i Afallach.FfynonellauMabon ap Modron ↗Wikipedia (Saesneg)Mabon fab Modron, aelod o osgordd Arthur; ei enw yw enw Maponos, ‘Mab Mawr’, a anrhydeddid ym Mhrydain Rufeinig, ac enw ei fam Modron yw enw Matrona, ‘Mam Fawr’; yn Culhwch ac Olwen mae’r cawr Ysbaddaden yn mynnu cael y carcharor dyrchafedig Mabon fab Modron, yr unig ŵr a all hela gyda’r ci Drudwyn, yr unig gi a all ddilyn y Twrch Trwyth; caiff gwŷr Arthur wybod i Fabon gael ei ddwyn oddi wrth ei fam yn dair noson oed, ac maent yn holi anifeiliaid hynaf a doethaf y byd nes eu harwain at Eog Llyn Llyw, yr hynaf oll, sy’n cario Cai a Bedwyr at garchar Mabon yng Nghaerloyw, lle clywant ef yn galaru drwy’r muriau; mae gweddill gwŷr Arthur yn ymosod ar flaen y carchar tra â Cai a Bedwyr i mewn yn y cefn a’i ryddhau, ac mae ganddo ran allweddol yn hela’r Twrch Trwyth; yn y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif mae Mabon fab Modron yn un o ddilynwyr Arthur, ‘gwas Uthr Bendragon’; ym Mreuddwyd Rhonabwy mae’n ymladd wrth ochr Arthur ym mrwydr Baddon ac yn un o brif gynghorwyr y brenin.Mabon fab Modron ↗Wicipedia CymraegMabon fab Modron, y dywedir ei fod yn nai i Arthur; uniaethir ef â Maponos, y mae ei enw mewn arysgrifau yng Ngâl a Phrydain, a’i fam Modron â Matrona; yn Culhwch ac Olwen un o’r deugain tasg yw ceisio Mabon fab Modron, a ddygwyd oddi wrth ei fam yn dri diwrnod oed, ac na ŵyr neb ymhle y mae; rhaid cael Mabon i hela’r Twrch Trwyth; aiff Cai, Bedwyr, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel i holi’r Anifeiliaid Hynaf, a chyrraedd o’r diwedd at Eog Llyn Llyw, sy’n gwybod ei hanes; teithia Cai a Bedwyr ar ysgwydd yr eog i ddarganfod Mabon yn ei garchar a’i ryddhau; yn nes ymlaen cymer ran yn hela’r Twrch Trwyth ar farch o’r enw Gwyn Mygdwn, ac ef sy’n cipio’r ellyn oddi ar ben y twrch; mae’r Trioedd yn ei enwi’n un o Dri Goruchel Garcharor Ynys Prydain, gyda Llŷr Llediaith; mae’r gerdd Pa Gŵr yn Llyfr Du Caerfyrddin yn ei alw’n was i Uthr Bendragon; dywed un traddodiad ei fod yn fab i Afallach.
Yn Culhwch ac Olwen gosododd y cawr Ysbaddaden y dasg i Gulhwch o hela’r baedd Twrch Trwyth. Ni ellid gwneud hynny heb y ci Drudwyn, ac ni allai neb ddal Drudwyn ond Mabon fab Modron. Ond roedd Mabon wedi ei ddwyn o rhwng ei fam a’r pared pan oedd yn dair noson oed, ac ni wyddai neb a oedd yn fyw neu’n farw.FfynonellauMabon ap Modron ↗Wikipedia (Saesneg)Mabon fab Modron, aelod o osgordd Arthur; ei enw yw enw Maponos, ‘Mab Mawr’, a anrhydeddid ym Mhrydain Rufeinig, ac enw ei fam Modron yw enw Matrona, ‘Mam Fawr’; yn Culhwch ac Olwen mae’r cawr Ysbaddaden yn mynnu cael y carcharor dyrchafedig Mabon fab Modron, yr unig ŵr a all hela gyda’r ci Drudwyn, yr unig gi a all ddilyn y Twrch Trwyth; caiff gwŷr Arthur wybod i Fabon gael ei ddwyn oddi wrth ei fam yn dair noson oed, ac maent yn holi anifeiliaid hynaf a doethaf y byd nes eu harwain at Eog Llyn Llyw, yr hynaf oll, sy’n cario Cai a Bedwyr at garchar Mabon yng Nghaerloyw, lle clywant ef yn galaru drwy’r muriau; mae gweddill gwŷr Arthur yn ymosod ar flaen y carchar tra â Cai a Bedwyr i mewn yn y cefn a’i ryddhau, ac mae ganddo ran allweddol yn hela’r Twrch Trwyth; yn y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif mae Mabon fab Modron yn un o ddilynwyr Arthur, ‘gwas Uthr Bendragon’; ym Mreuddwyd Rhonabwy mae’n ymladd wrth ochr Arthur ym mrwydr Baddon ac yn un o brif gynghorwyr y brenin.Mabon fab Modron ↗Wicipedia CymraegMabon fab Modron, y dywedir ei fod yn nai i Arthur; uniaethir ef â Maponos, y mae ei enw mewn arysgrifau yng Ngâl a Phrydain, a’i fam Modron â Matrona; yn Culhwch ac Olwen un o’r deugain tasg yw ceisio Mabon fab Modron, a ddygwyd oddi wrth ei fam yn dri diwrnod oed, ac na ŵyr neb ymhle y mae; rhaid cael Mabon i hela’r Twrch Trwyth; aiff Cai, Bedwyr, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel i holi’r Anifeiliaid Hynaf, a chyrraedd o’r diwedd at Eog Llyn Llyw, sy’n gwybod ei hanes; teithia Cai a Bedwyr ar ysgwydd yr eog i ddarganfod Mabon yn ei garchar a’i ryddhau; yn nes ymlaen cymer ran yn hela’r Twrch Trwyth ar farch o’r enw Gwyn Mygdwn, ac ef sy’n cipio’r ellyn oddi ar ben y twrch; mae’r Trioedd yn ei enwi’n un o Dri Goruchel Garcharor Ynys Prydain, gyda Llŷr Llediaith; mae’r gerdd Pa Gŵr yn Llyfr Du Caerfyrddin yn ei alw’n was i Uthr Bendragon; dywed un traddodiad ei fod yn fab i Afallach.
Felly anfonodd Arthur Gai, Bedwyr, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel i holi creaduriaid hynaf y byd. Aethant at Fwyalch Cilgwri, yna Carw Rhedynfre, Tylluan Cwm Cawlwyd ac Eryr Gwernabwy, a phob un yn hŷn na’r llall, ond ni wyddai’r un. Anfonodd yr eryr hwy o’r diwedd at Eog Llyn Llyw, yr hynaf o’r holl greaduriaid, ac fe wyddai’r eog.FfynonellauMabon fab Modron ↗Wicipedia CymraegMabon fab Modron, y dywedir ei fod yn nai i Arthur; uniaethir ef â Maponos, y mae ei enw mewn arysgrifau yng Ngâl a Phrydain, a’i fam Modron â Matrona; yn Culhwch ac Olwen un o’r deugain tasg yw ceisio Mabon fab Modron, a ddygwyd oddi wrth ei fam yn dri diwrnod oed, ac na ŵyr neb ymhle y mae; rhaid cael Mabon i hela’r Twrch Trwyth; aiff Cai, Bedwyr, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel i holi’r Anifeiliaid Hynaf, a chyrraedd o’r diwedd at Eog Llyn Llyw, sy’n gwybod ei hanes; teithia Cai a Bedwyr ar ysgwydd yr eog i ddarganfod Mabon yn ei garchar a’i ryddhau; yn nes ymlaen cymer ran yn hela’r Twrch Trwyth ar farch o’r enw Gwyn Mygdwn, ac ef sy’n cipio’r ellyn oddi ar ben y twrch; mae’r Trioedd yn ei enwi’n un o Dri Goruchel Garcharor Ynys Prydain, gyda Llŷr Llediaith; mae’r gerdd Pa Gŵr yn Llyfr Du Caerfyrddin yn ei alw’n was i Uthr Bendragon; dywed un traddodiad ei fod yn fab i Afallach.Mabon ap Modron ↗Wikipedia (Saesneg)Mabon fab Modron, aelod o osgordd Arthur; ei enw yw enw Maponos, ‘Mab Mawr’, a anrhydeddid ym Mhrydain Rufeinig, ac enw ei fam Modron yw enw Matrona, ‘Mam Fawr’; yn Culhwch ac Olwen mae’r cawr Ysbaddaden yn mynnu cael y carcharor dyrchafedig Mabon fab Modron, yr unig ŵr a all hela gyda’r ci Drudwyn, yr unig gi a all ddilyn y Twrch Trwyth; caiff gwŷr Arthur wybod i Fabon gael ei ddwyn oddi wrth ei fam yn dair noson oed, ac maent yn holi anifeiliaid hynaf a doethaf y byd nes eu harwain at Eog Llyn Llyw, yr hynaf oll, sy’n cario Cai a Bedwyr at garchar Mabon yng Nghaerloyw, lle clywant ef yn galaru drwy’r muriau; mae gweddill gwŷr Arthur yn ymosod ar flaen y carchar tra â Cai a Bedwyr i mewn yn y cefn a’i ryddhau, ac mae ganddo ran allweddol yn hela’r Twrch Trwyth; yn y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif mae Mabon fab Modron yn un o ddilynwyr Arthur, ‘gwas Uthr Bendragon’; ym Mreuddwyd Rhonabwy mae’n ymladd wrth ochr Arthur ym mrwydr Baddon ac yn un o brif gynghorwyr y brenin.
Marchogodd Cai a Bedwyr ar ysgwyddau’r eog i fyny’r afon at furiau Caerloyw, a thrwy’r meini clywsant Fabon yn galaru yn ei garchar. Tra ymosodai Arthur a’i wŷr ar flaen y gaer, torrodd Cai a Bedwyr i mewn yn y cefn a dwyn Mabon allan yn rhydd.FfynonellauMabon ap Modron ↗Wikipedia (Saesneg)Mabon fab Modron, aelod o osgordd Arthur; ei enw yw enw Maponos, ‘Mab Mawr’, a anrhydeddid ym Mhrydain Rufeinig, ac enw ei fam Modron yw enw Matrona, ‘Mam Fawr’; yn Culhwch ac Olwen mae’r cawr Ysbaddaden yn mynnu cael y carcharor dyrchafedig Mabon fab Modron, yr unig ŵr a all hela gyda’r ci Drudwyn, yr unig gi a all ddilyn y Twrch Trwyth; caiff gwŷr Arthur wybod i Fabon gael ei ddwyn oddi wrth ei fam yn dair noson oed, ac maent yn holi anifeiliaid hynaf a doethaf y byd nes eu harwain at Eog Llyn Llyw, yr hynaf oll, sy’n cario Cai a Bedwyr at garchar Mabon yng Nghaerloyw, lle clywant ef yn galaru drwy’r muriau; mae gweddill gwŷr Arthur yn ymosod ar flaen y carchar tra â Cai a Bedwyr i mewn yn y cefn a’i ryddhau, ac mae ganddo ran allweddol yn hela’r Twrch Trwyth; yn y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif mae Mabon fab Modron yn un o ddilynwyr Arthur, ‘gwas Uthr Bendragon’; ym Mreuddwyd Rhonabwy mae’n ymladd wrth ochr Arthur ym mrwydr Baddon ac yn un o brif gynghorwyr y brenin.Mabon fab Modron ↗Wicipedia CymraegMabon fab Modron, y dywedir ei fod yn nai i Arthur; uniaethir ef â Maponos, y mae ei enw mewn arysgrifau yng Ngâl a Phrydain, a’i fam Modron â Matrona; yn Culhwch ac Olwen un o’r deugain tasg yw ceisio Mabon fab Modron, a ddygwyd oddi wrth ei fam yn dri diwrnod oed, ac na ŵyr neb ymhle y mae; rhaid cael Mabon i hela’r Twrch Trwyth; aiff Cai, Bedwyr, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel i holi’r Anifeiliaid Hynaf, a chyrraedd o’r diwedd at Eog Llyn Llyw, sy’n gwybod ei hanes; teithia Cai a Bedwyr ar ysgwydd yr eog i ddarganfod Mabon yn ei garchar a’i ryddhau; yn nes ymlaen cymer ran yn hela’r Twrch Trwyth ar farch o’r enw Gwyn Mygdwn, ac ef sy’n cipio’r ellyn oddi ar ben y twrch; mae’r Trioedd yn ei enwi’n un o Dri Goruchel Garcharor Ynys Prydain, gyda Llŷr Llediaith; mae’r gerdd Pa Gŵr yn Llyfr Du Caerfyrddin yn ei alw’n was i Uthr Bendragon; dywed un traddodiad ei fod yn fab i Afallach.
Cadwodd Mabon ei ran ef o’r fargen. Yn helfa fawr y Twrch Trwyth ar draws de Cymru marchogodd Wyn Mygdwn, a Mabon a gymerodd yr ellyn oddi ar ben y baedd, un o’r trysorau a fynnodd Ysbaddaden. Ym Mreuddwyd Rhonabwy mae ymhlith prif gynghorwyr Arthur ym mrwydr Baddon, ac yn Pa Gŵr, un o’r cerddi Arthuraidd hynaf, fe’i henwir yn ‘was Uthr Bendragon’.FfynonellauMabon fab Modron ↗Wicipedia CymraegMabon fab Modron, y dywedir ei fod yn nai i Arthur; uniaethir ef â Maponos, y mae ei enw mewn arysgrifau yng Ngâl a Phrydain, a’i fam Modron â Matrona; yn Culhwch ac Olwen un o’r deugain tasg yw ceisio Mabon fab Modron, a ddygwyd oddi wrth ei fam yn dri diwrnod oed, ac na ŵyr neb ymhle y mae; rhaid cael Mabon i hela’r Twrch Trwyth; aiff Cai, Bedwyr, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel i holi’r Anifeiliaid Hynaf, a chyrraedd o’r diwedd at Eog Llyn Llyw, sy’n gwybod ei hanes; teithia Cai a Bedwyr ar ysgwydd yr eog i ddarganfod Mabon yn ei garchar a’i ryddhau; yn nes ymlaen cymer ran yn hela’r Twrch Trwyth ar farch o’r enw Gwyn Mygdwn, ac ef sy’n cipio’r ellyn oddi ar ben y twrch; mae’r Trioedd yn ei enwi’n un o Dri Goruchel Garcharor Ynys Prydain, gyda Llŷr Llediaith; mae’r gerdd Pa Gŵr yn Llyfr Du Caerfyrddin yn ei alw’n was i Uthr Bendragon; dywed un traddodiad ei fod yn fab i Afallach.Mabon ap Modron ↗Wikipedia (Saesneg)Mabon fab Modron, aelod o osgordd Arthur; ei enw yw enw Maponos, ‘Mab Mawr’, a anrhydeddid ym Mhrydain Rufeinig, ac enw ei fam Modron yw enw Matrona, ‘Mam Fawr’; yn Culhwch ac Olwen mae’r cawr Ysbaddaden yn mynnu cael y carcharor dyrchafedig Mabon fab Modron, yr unig ŵr a all hela gyda’r ci Drudwyn, yr unig gi a all ddilyn y Twrch Trwyth; caiff gwŷr Arthur wybod i Fabon gael ei ddwyn oddi wrth ei fam yn dair noson oed, ac maent yn holi anifeiliaid hynaf a doethaf y byd nes eu harwain at Eog Llyn Llyw, yr hynaf oll, sy’n cario Cai a Bedwyr at garchar Mabon yng Nghaerloyw, lle clywant ef yn galaru drwy’r muriau; mae gweddill gwŷr Arthur yn ymosod ar flaen y carchar tra â Cai a Bedwyr i mewn yn y cefn a’i ryddhau, ac mae ganddo ran allweddol yn hela’r Twrch Trwyth; yn y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif mae Mabon fab Modron yn un o ddilynwyr Arthur, ‘gwas Uthr Bendragon’; ym Mreuddwyd Rhonabwy mae’n ymladd wrth ochr Arthur ym mrwydr Baddon ac yn un o brif gynghorwyr y brenin.
47 o bobl hanes Arthur yn nhraddodiad Cymru, pob un â’i dudalen ei hun: ei linach yn siarteri Llandaf, ei deulu a’i ryfelwyr yn y cerddi, y Trioedd a’r chwedlau, a’r saint a’r beirdd a’i hadwaenai.
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.