Brenin Rheged ar ôl ei dad Urien, a alarwyd gan Daliesin. Yn chwedlau Cymru daeth yn un o farchogion mwyaf Arthur: arwr rhamant Owain ac arglwydd y brain yn Breuddwyd Rhonabwy.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Owain yn gadael Iarlles y Ffynnon, gan Edward Burne-Jones · Llun: Wikimedia Commons · Edward Burne-Jones, Parth cyhoeddus
Ystyr yr enw
Owain ab Urien: Owain, mab Urien (Urien Rheged)
Owain ab Urien
Owainei enw ei hun
abmab (ab o flaen llafariad)
Urienenw ei dad: Urien Rheged
3 munud o ddarllen
Owain ab Urien oedd mab Urien Rheged ac arwr dyddiau mawr olaf teyrnas Rheged yn yr Hen Ogledd. Canodd Taliesin am ei her i’r Eingl a lluniodd iddo’r farwnad hynaf yn yr iaith Gymraeg. Yn y canrifoedd a ddilynodd marchogodd allan o hanes i ramantau mawr Ewrop, fel Owain Iarlles y Ffynnon ac Yvain, y Marchog a’r Llew.FfynonellauOwain mab Urien ↗Wikipedia (Saesneg)Owain fab Urien (bu farw tua 595), mab Urien, brenin Rheged, ymladdodd gyda’i dad yn erbyn Eingl Brynaich; ceir y prif gyfeiriadau ato yng ngherddi Taliesin, bardd Urien; mewn un ef yw buddugwr brwydr Rhyd Alclud; yng Ngweith Argoed Llwyfain, pan fynnodd Fflamddwyn wystlon, gwaeddodd Owain her ac ysbrydoli gwŷr Rheged i ymladd yn hytrach na thalu teyrnged; dywed marwnad Taliesin, Marwnad Owain, i Owain ladd Fflamddwyn: ‘Pan laddodd Owain Fflamddwyn, nid oedd fwy nogyd cysgaid; cysgid Lloegr llydan nifer, a lleufer yn eu llygaid’; etifeddodd Reged pan laddwyd ei dad ac ymladdodd gyda’i frodyr Elffin a Phasgen yn erbyn eu cymdogion; dywedir ei fod wedi’i gladdu yn Llan-Forfael, a leolir gan draddodiad lleol ym mynwent St Andrew yn Penrith; yn y chwedlau Arthuraidd ef yw Ywain neu Yvain, arwr Yvain, y Marchog a’r Llew gan Chrétien de Troyes a’r rhamant Gymraeg Owain, neu Iarlles y Ffynnon, ac yn Breuddwyd Rhonabwy mae’n chwarae gwyddbwyll yn erbyn Arthur; gyda chymorth llew a achubodd rhag sarff mae’n cyflawni llawer o anturiaethau; mae’r Cymry’n rhoi iddo efeilles, Morfudd.Owain ab Urien ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr Brythoniaid yr Hen Ogledd a ddaeth yn ffigwr pwysig yn rhamantau’r Oesoedd Canol; mab Urien Rheged, brenin Rheged; brawd Pasgen ac, yn ôl traddodiad llên gwerin, gefell i Forfudd; un o’r Coelwys, disgynyddion y brenin Coel Hen; mae Llyfr Taliesin yn cadw dwy gerdd a ganodd Taliesin iddo; yn ‘Gwaith Argoed Llwyfain’ ymddengys fod Owain yn arwain byddin ei dad Urien yn erbyn yr Eingl dan Fflamddwyn; mae’r ail yn farwnad i Owain, yr hynaf yn y Gymraeg, a dywed ei phennill enwog iddo ladd Fflamddwyn mor hawdd â syrthio i gysgu; yn Canu Llywarch Hen fe’i gelwir yn Owain Rheged; mae’n arwr Iarlles y Ffynnon, un o’r Tair Rhamant, ac yn Yvain yn Le Chevalier au Lion Chrétien de Troyes, ac yn gymeriad amlwg yn Breuddwyd Rhonabwy; mae Beirdd y Tywysogion yn cyfeirio ato’n aml; mae chwedl werin o Lanferres yn sôn am Owain a’i efeilles Morfudd yn Rhyd-y-gyfarthfa.
Roedd Owain yn fab i Urien, brenin Rheged, arweinydd rhyfel mwyaf y Brythoniaid yn y Gogledd, ac yn un o’r Coelwys, disgynyddion Coel Hen, teulu amlycaf yr Hen Ogledd. Ei frodyr oedd Pasgen ac Elffin, ac mae traddodiad Cymru’n rhoi iddo efeilles, Morfudd. Ymladdodd wrth ochr ei dad yn erbyn Eingl Brynaich, ac mae Taliesin yn ei enwi’n fuddugwr brwydr Rhyd Alclud, ger Craig Dumbarton.FfynonellauOwain ab Urien ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr Brythoniaid yr Hen Ogledd a ddaeth yn ffigwr pwysig yn rhamantau’r Oesoedd Canol; mab Urien Rheged, brenin Rheged; brawd Pasgen ac, yn ôl traddodiad llên gwerin, gefell i Forfudd; un o’r Coelwys, disgynyddion y brenin Coel Hen; mae Llyfr Taliesin yn cadw dwy gerdd a ganodd Taliesin iddo; yn ‘Gwaith Argoed Llwyfain’ ymddengys fod Owain yn arwain byddin ei dad Urien yn erbyn yr Eingl dan Fflamddwyn; mae’r ail yn farwnad i Owain, yr hynaf yn y Gymraeg, a dywed ei phennill enwog iddo ladd Fflamddwyn mor hawdd â syrthio i gysgu; yn Canu Llywarch Hen fe’i gelwir yn Owain Rheged; mae’n arwr Iarlles y Ffynnon, un o’r Tair Rhamant, ac yn Yvain yn Le Chevalier au Lion Chrétien de Troyes, ac yn gymeriad amlwg yn Breuddwyd Rhonabwy; mae Beirdd y Tywysogion yn cyfeirio ato’n aml; mae chwedl werin o Lanferres yn sôn am Owain a’i efeilles Morfudd yn Rhyd-y-gyfarthfa.Owain mab Urien ↗Wikipedia (Saesneg)Owain fab Urien (bu farw tua 595), mab Urien, brenin Rheged, ymladdodd gyda’i dad yn erbyn Eingl Brynaich; ceir y prif gyfeiriadau ato yng ngherddi Taliesin, bardd Urien; mewn un ef yw buddugwr brwydr Rhyd Alclud; yng Ngweith Argoed Llwyfain, pan fynnodd Fflamddwyn wystlon, gwaeddodd Owain her ac ysbrydoli gwŷr Rheged i ymladd yn hytrach na thalu teyrnged; dywed marwnad Taliesin, Marwnad Owain, i Owain ladd Fflamddwyn: ‘Pan laddodd Owain Fflamddwyn, nid oedd fwy nogyd cysgaid; cysgid Lloegr llydan nifer, a lleufer yn eu llygaid’; etifeddodd Reged pan laddwyd ei dad ac ymladdodd gyda’i frodyr Elffin a Phasgen yn erbyn eu cymdogion; dywedir ei fod wedi’i gladdu yn Llan-Forfael, a leolir gan draddodiad lleol ym mynwent St Andrew yn Penrith; yn y chwedlau Arthuraidd ef yw Ywain neu Yvain, arwr Yvain, y Marchog a’r Llew gan Chrétien de Troyes a’r rhamant Gymraeg Owain, neu Iarlles y Ffynnon, ac yn Breuddwyd Rhonabwy mae’n chwarae gwyddbwyll yn erbyn Arthur; gyda chymorth llew a achubodd rhag sarff mae’n cyflawni llawer o anturiaethau; mae’r Cymry’n rhoi iddo efeilles, Morfudd.
Yng ngherdd Taliesin, Gwaith Argoed Llwyfain, daw’r Eingl yn erbyn Rheged dan arweinydd y mae’r bardd yn ei alw’n Fflamddwyn, ac mae’n mynnu gwystlon. Owain, yn arwain byddin ei dad, sy’n gweiddi ei her yn ôl ac yn cyffroi gwŷr Rheged i ymladd yn hytrach na rhoi teyrnged i’r goresgynwyr. Ymladdasant, ac ennill.FfynonellauOwain mab Urien ↗Wikipedia (Saesneg)Owain fab Urien (bu farw tua 595), mab Urien, brenin Rheged, ymladdodd gyda’i dad yn erbyn Eingl Brynaich; ceir y prif gyfeiriadau ato yng ngherddi Taliesin, bardd Urien; mewn un ef yw buddugwr brwydr Rhyd Alclud; yng Ngweith Argoed Llwyfain, pan fynnodd Fflamddwyn wystlon, gwaeddodd Owain her ac ysbrydoli gwŷr Rheged i ymladd yn hytrach na thalu teyrnged; dywed marwnad Taliesin, Marwnad Owain, i Owain ladd Fflamddwyn: ‘Pan laddodd Owain Fflamddwyn, nid oedd fwy nogyd cysgaid; cysgid Lloegr llydan nifer, a lleufer yn eu llygaid’; etifeddodd Reged pan laddwyd ei dad ac ymladdodd gyda’i frodyr Elffin a Phasgen yn erbyn eu cymdogion; dywedir ei fod wedi’i gladdu yn Llan-Forfael, a leolir gan draddodiad lleol ym mynwent St Andrew yn Penrith; yn y chwedlau Arthuraidd ef yw Ywain neu Yvain, arwr Yvain, y Marchog a’r Llew gan Chrétien de Troyes a’r rhamant Gymraeg Owain, neu Iarlles y Ffynnon, ac yn Breuddwyd Rhonabwy mae’n chwarae gwyddbwyll yn erbyn Arthur; gyda chymorth llew a achubodd rhag sarff mae’n cyflawni llawer o anturiaethau; mae’r Cymry’n rhoi iddo efeilles, Morfudd.Owain ab Urien ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr Brythoniaid yr Hen Ogledd a ddaeth yn ffigwr pwysig yn rhamantau’r Oesoedd Canol; mab Urien Rheged, brenin Rheged; brawd Pasgen ac, yn ôl traddodiad llên gwerin, gefell i Forfudd; un o’r Coelwys, disgynyddion y brenin Coel Hen; mae Llyfr Taliesin yn cadw dwy gerdd a ganodd Taliesin iddo; yn ‘Gwaith Argoed Llwyfain’ ymddengys fod Owain yn arwain byddin ei dad Urien yn erbyn yr Eingl dan Fflamddwyn; mae’r ail yn farwnad i Owain, yr hynaf yn y Gymraeg, a dywed ei phennill enwog iddo ladd Fflamddwyn mor hawdd â syrthio i gysgu; yn Canu Llywarch Hen fe’i gelwir yn Owain Rheged; mae’n arwr Iarlles y Ffynnon, un o’r Tair Rhamant, ac yn Yvain yn Le Chevalier au Lion Chrétien de Troyes, ac yn gymeriad amlwg yn Breuddwyd Rhonabwy; mae Beirdd y Tywysogion yn cyfeirio ato’n aml; mae chwedl werin o Lanferres yn sôn am Owain a’i efeilles Morfudd yn Rhyd-y-gyfarthfa.
Marwnad Owain gan Daliesin yw’r farwnad hynaf yn Gymraeg. Mae ei phennill enwocaf yn adrodd sut y lladdodd Owain Fflamddwyn ei hun:
Pan laddodd Owain Fflamddwyn, nid oedd fwy nogyd cysgaid; cysgid Lloegr llydan nifer, a lleufer yn eu llygaid.
Taliesin, Marwnad Owain
Wedi marw Urien rheolodd Owain Reged, a chyda’i frodyr Pasgen ac Elffin amddiffynnodd hi yn erbyn pawb a ddaeth yn ei herbyn. Yn Canu Llywarch Hen fe’i gelwir yn Owain Rheged, amddiffynnydd y deyrnas. Mae traddodiad yn gosod ei fedd yn Llan-Forfael, y mae pobl Penrith wedi dweud ers amser maith ei fod ym mynwent St Andrew yno.FfynonellauOwain ab Urien ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr Brythoniaid yr Hen Ogledd a ddaeth yn ffigwr pwysig yn rhamantau’r Oesoedd Canol; mab Urien Rheged, brenin Rheged; brawd Pasgen ac, yn ôl traddodiad llên gwerin, gefell i Forfudd; un o’r Coelwys, disgynyddion y brenin Coel Hen; mae Llyfr Taliesin yn cadw dwy gerdd a ganodd Taliesin iddo; yn ‘Gwaith Argoed Llwyfain’ ymddengys fod Owain yn arwain byddin ei dad Urien yn erbyn yr Eingl dan Fflamddwyn; mae’r ail yn farwnad i Owain, yr hynaf yn y Gymraeg, a dywed ei phennill enwog iddo ladd Fflamddwyn mor hawdd â syrthio i gysgu; yn Canu Llywarch Hen fe’i gelwir yn Owain Rheged; mae’n arwr Iarlles y Ffynnon, un o’r Tair Rhamant, ac yn Yvain yn Le Chevalier au Lion Chrétien de Troyes, ac yn gymeriad amlwg yn Breuddwyd Rhonabwy; mae Beirdd y Tywysogion yn cyfeirio ato’n aml; mae chwedl werin o Lanferres yn sôn am Owain a’i efeilles Morfudd yn Rhyd-y-gyfarthfa.Owain mab Urien ↗Wikipedia (Saesneg)Owain fab Urien (bu farw tua 595), mab Urien, brenin Rheged, ymladdodd gyda’i dad yn erbyn Eingl Brynaich; ceir y prif gyfeiriadau ato yng ngherddi Taliesin, bardd Urien; mewn un ef yw buddugwr brwydr Rhyd Alclud; yng Ngweith Argoed Llwyfain, pan fynnodd Fflamddwyn wystlon, gwaeddodd Owain her ac ysbrydoli gwŷr Rheged i ymladd yn hytrach na thalu teyrnged; dywed marwnad Taliesin, Marwnad Owain, i Owain ladd Fflamddwyn: ‘Pan laddodd Owain Fflamddwyn, nid oedd fwy nogyd cysgaid; cysgid Lloegr llydan nifer, a lleufer yn eu llygaid’; etifeddodd Reged pan laddwyd ei dad ac ymladdodd gyda’i frodyr Elffin a Phasgen yn erbyn eu cymdogion; dywedir ei fod wedi’i gladdu yn Llan-Forfael, a leolir gan draddodiad lleol ym mynwent St Andrew yn Penrith; yn y chwedlau Arthuraidd ef yw Ywain neu Yvain, arwr Yvain, y Marchog a’r Llew gan Chrétien de Troyes a’r rhamant Gymraeg Owain, neu Iarlles y Ffynnon, ac yn Breuddwyd Rhonabwy mae’n chwarae gwyddbwyll yn erbyn Arthur; gyda chymorth llew a achubodd rhag sarff mae’n cyflawni llawer o anturiaethau; mae’r Cymry’n rhoi iddo efeilles, Morfudd.
Ni fu farw clod Owain gydag ef. Yn Gymraeg daeth yn arwr Iarlles y Ffynnon, un o’r Tair Rhamant, lle mae’n chwilio am ffynnon hud sy’n codi storm, yn trechu’r marchog du sy’n ei gwarchod ac yn ennill Iarlles y Ffynnon. Mae llew a achubodd rhag sarff yn ei ddilyn yn ffyddlon byth wedyn. Adroddodd y bardd Ffrengig Chrétien de Troyes yr un stori fel Yvain, y Marchog a’r Llew, a thrwyddi daeth Owain yn un o farchogion enwocaf Arthur drwy Ewrop gyfan.FfynonellauOwain mab Urien ↗Wikipedia (Saesneg)Owain fab Urien (bu farw tua 595), mab Urien, brenin Rheged, ymladdodd gyda’i dad yn erbyn Eingl Brynaich; ceir y prif gyfeiriadau ato yng ngherddi Taliesin, bardd Urien; mewn un ef yw buddugwr brwydr Rhyd Alclud; yng Ngweith Argoed Llwyfain, pan fynnodd Fflamddwyn wystlon, gwaeddodd Owain her ac ysbrydoli gwŷr Rheged i ymladd yn hytrach na thalu teyrnged; dywed marwnad Taliesin, Marwnad Owain, i Owain ladd Fflamddwyn: ‘Pan laddodd Owain Fflamddwyn, nid oedd fwy nogyd cysgaid; cysgid Lloegr llydan nifer, a lleufer yn eu llygaid’; etifeddodd Reged pan laddwyd ei dad ac ymladdodd gyda’i frodyr Elffin a Phasgen yn erbyn eu cymdogion; dywedir ei fod wedi’i gladdu yn Llan-Forfael, a leolir gan draddodiad lleol ym mynwent St Andrew yn Penrith; yn y chwedlau Arthuraidd ef yw Ywain neu Yvain, arwr Yvain, y Marchog a’r Llew gan Chrétien de Troyes a’r rhamant Gymraeg Owain, neu Iarlles y Ffynnon, ac yn Breuddwyd Rhonabwy mae’n chwarae gwyddbwyll yn erbyn Arthur; gyda chymorth llew a achubodd rhag sarff mae’n cyflawni llawer o anturiaethau; mae’r Cymry’n rhoi iddo efeilles, Morfudd.Owain ab Urien ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr Brythoniaid yr Hen Ogledd a ddaeth yn ffigwr pwysig yn rhamantau’r Oesoedd Canol; mab Urien Rheged, brenin Rheged; brawd Pasgen ac, yn ôl traddodiad llên gwerin, gefell i Forfudd; un o’r Coelwys, disgynyddion y brenin Coel Hen; mae Llyfr Taliesin yn cadw dwy gerdd a ganodd Taliesin iddo; yn ‘Gwaith Argoed Llwyfain’ ymddengys fod Owain yn arwain byddin ei dad Urien yn erbyn yr Eingl dan Fflamddwyn; mae’r ail yn farwnad i Owain, yr hynaf yn y Gymraeg, a dywed ei phennill enwog iddo ladd Fflamddwyn mor hawdd â syrthio i gysgu; yn Canu Llywarch Hen fe’i gelwir yn Owain Rheged; mae’n arwr Iarlles y Ffynnon, un o’r Tair Rhamant, ac yn Yvain yn Le Chevalier au Lion Chrétien de Troyes, ac yn gymeriad amlwg yn Breuddwyd Rhonabwy; mae Beirdd y Tywysogion yn cyfeirio ato’n aml; mae chwedl werin o Lanferres yn sôn am Owain a’i efeilles Morfudd yn Rhyd-y-gyfarthfa.
Yn Breuddwyd Rhonabwy, mae Owain yn chwarae gwyddbwyll yn erbyn Arthur ei hun, tra bo’i frain yn ymladd â llanciau Arthur. Enwai Beirdd y Tywysogion ef yn aml fel patrwm o ddewrder, ac mae chwedl werin o Lanferres yn Sir Ddinbych yn dal i adrodd am Owain a’i efeilles Morfudd wrth ryd Rhyd-y-gyfarthfa.FfynonellauOwain mab Urien ↗Wikipedia (Saesneg)Owain fab Urien (bu farw tua 595), mab Urien, brenin Rheged, ymladdodd gyda’i dad yn erbyn Eingl Brynaich; ceir y prif gyfeiriadau ato yng ngherddi Taliesin, bardd Urien; mewn un ef yw buddugwr brwydr Rhyd Alclud; yng Ngweith Argoed Llwyfain, pan fynnodd Fflamddwyn wystlon, gwaeddodd Owain her ac ysbrydoli gwŷr Rheged i ymladd yn hytrach na thalu teyrnged; dywed marwnad Taliesin, Marwnad Owain, i Owain ladd Fflamddwyn: ‘Pan laddodd Owain Fflamddwyn, nid oedd fwy nogyd cysgaid; cysgid Lloegr llydan nifer, a lleufer yn eu llygaid’; etifeddodd Reged pan laddwyd ei dad ac ymladdodd gyda’i frodyr Elffin a Phasgen yn erbyn eu cymdogion; dywedir ei fod wedi’i gladdu yn Llan-Forfael, a leolir gan draddodiad lleol ym mynwent St Andrew yn Penrith; yn y chwedlau Arthuraidd ef yw Ywain neu Yvain, arwr Yvain, y Marchog a’r Llew gan Chrétien de Troyes a’r rhamant Gymraeg Owain, neu Iarlles y Ffynnon, ac yn Breuddwyd Rhonabwy mae’n chwarae gwyddbwyll yn erbyn Arthur; gyda chymorth llew a achubodd rhag sarff mae’n cyflawni llawer o anturiaethau; mae’r Cymry’n rhoi iddo efeilles, Morfudd.Owain ab Urien ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr Brythoniaid yr Hen Ogledd a ddaeth yn ffigwr pwysig yn rhamantau’r Oesoedd Canol; mab Urien Rheged, brenin Rheged; brawd Pasgen ac, yn ôl traddodiad llên gwerin, gefell i Forfudd; un o’r Coelwys, disgynyddion y brenin Coel Hen; mae Llyfr Taliesin yn cadw dwy gerdd a ganodd Taliesin iddo; yn ‘Gwaith Argoed Llwyfain’ ymddengys fod Owain yn arwain byddin ei dad Urien yn erbyn yr Eingl dan Fflamddwyn; mae’r ail yn farwnad i Owain, yr hynaf yn y Gymraeg, a dywed ei phennill enwog iddo ladd Fflamddwyn mor hawdd â syrthio i gysgu; yn Canu Llywarch Hen fe’i gelwir yn Owain Rheged; mae’n arwr Iarlles y Ffynnon, un o’r Tair Rhamant, ac yn Yvain yn Le Chevalier au Lion Chrétien de Troyes, ac yn gymeriad amlwg yn Breuddwyd Rhonabwy; mae Beirdd y Tywysogion yn cyfeirio ato’n aml; mae chwedl werin o Lanferres yn sôn am Owain a’i efeilles Morfudd yn Rhyd-y-gyfarthfa.
47 o bobl hanes Arthur yn nhraddodiad Cymru, pob un â’i dudalen ei hun: ei linach yn siarteri Llandaf, ei deulu a’i ryfelwyr yn y cerddi, y Trioedd a’r chwedlau, a’r saint a’r beirdd a’i hadwaenai.
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.